(بیروت، ۱۰ فروردین ۱۴۰۵) – دیدهبان حقوق بشر امروز گفت حکومت ایران از روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ در حملات به اسراییل بارها از مهمات خوشهای ذاتاً غیرتفکیکی استفاده کرده است که توسط موشکهای بالستیک ارسال میشوند. حداقل چهار غیرنظامی در این حملات کشته شدهاند، که حقوق جنگ را نقض میکنند و میتوانند جنایت جنگی محسوب شوند.
دیدهبان حقوق بشر حداقل سه حمله مجزای ایران با استفاده از مهمات خوشهای را تأیید کرد که مراکز پرجمعیت در اسراییل را تحت تأثیر قرار دادند. این حملات شامل دو حادثه مجزا بود که منجر به مرگ غیرنظامیان در نزدیکی تلآویو، دو مرد در یهود در روز ۱۸ اسفند و یک مرد و زن مسنتر در رمات گان در ۲۷ اسفند شد.
پاتریک تامپسون، پژوهشگر تعارض و تسلیحات در دیدهبان حقوق بشر گفت «استفاده ایران از مهمات خوشهای از در مناطق پرجمعیت اسراییل، خطری قابل پیشبینی و بلندمدت متوجه غیرنظامیان میکند». او افزود «ریزمهمات بمبهای خوشهای در منطقهای وسیع پراکنده میشوندو همین امر آنها را بهطور غیرقانونی سلاحهایی غیرتفکیکی میسازد که ناقض قوانین جنگ هستند.»
مهمات خوشهای با راکتها، موشکها، و پرتابهها ارسال میشوند یا از هواپیما رها میشوند. آنها معمولاً در هوا پراکنده میشوند، و دهها ریزمهمات انفجاری را به شکلی غیرتفکیکی بر منطقهای بزرگ میگسترانند. بسیاری از آنها با اصابت اولیه منفجر نمیشوند، و مواد منفجره عملنکردهای باقی میگذارند که اگر پاکسازی و نابود نشود، میتوانند مثل مینها برای سالها یا حتی دههها سبب کشته شدن و قطع عضو شوند.
دیدهبان حقوق بشر ۵۰ ویدیو و ۵ پ عکس منتشره در فضای مجازی از مهمات مشکوک به مواد خوشهای استفادهشده توسط ایران از ۱۰ تا ۲۹ اسفند، و همچنین ۶ عکس از ریزمهمات منفجرنشده ظاهراً در اسراییل و کرانه باختری را مورد تحلیل قرار داد. دیدهبان حقوق بشر همچنین با شاهدان حملات مشکوک به مهمات خوشهای گفتگو کرد. دیدهبان حقوق بشر در روز ۵ فروردین درباره کاربرد مهمات خوشهای با حکومت ایران مکاتبه کرد. تا زمان انتشار این گزارش، هیچ پاسخی از سوی ایران دریافت نشدهبود.
از زمان آغاز تهاجم آمریکا و اسراییل به ایران در روز ۹ اسفند ، نیروهای ایرانی با حملات پهپادی و موشکی علیه اسراییل، و همچنین کشورهای دیگر در منطقه، به خصوص در خلیج، پاسخ دادهاند. گزارشهای رسانهای و حکومت اسراییل گفتند که ۱۶ نفر در اسراییل و ۴ نفر در کرانه باختری در نتیجه شلیک موشک کشته شدهاند. ۹ نفر از قربانیان در اسراییل، از جمله سه کودک، در یک حمله موشکی بالستیک در شهر بیت شمش در روز ۱۰ اسفند کشته شدند. جمعیت هلال احمر ایران تا روز ۷ فروردین خبر از ۱۹۰۰ مرگ در ایران از زمان آغاز درگیری میداد.
با وجود این که ایران به کنوانسیون ۲۰۰۸ درباره مهمات خوشهای نپیوسته است که به شکلی جامع تولید و کاربرد این سلاحها را ممنوع میکند، حقوق بینالملل بشردوستانه دست به منع حملات غیرتبعیضآمیز میزند. اثر گسترده ریزمهمات در سراسر یک منطقه پرجمعیت حاکی از حملاتی است که نمیتوانند بین غیرنظامیان و نظامیان تبعیض قائل شوند و میتوانند جنایات جنگی محسوب شوند. ریزمهمات منفجرنشده تا مدتها پس از حمله خطری مداوم متوجه غیرنظامیان میکنند.
ایران به داشتن موشکهای بالستیکی که توان حمل ریزمهمات دارند، شناخته میشود. سخنگوی نظامی اسراییل در پستی در ایکس در روز ۹ اسفند، اولین گزارش استفاده از این سلاحها در جریان درگیریهای اخیر، ایران را به کاربرد مهمات خوشهای متهم کرد. دیدهبان حقوق بشر موفق به تأیید این ادعا نشد، اما در روز ۱۰ اسفند، چندین منبع دست به انتشار ویدیوها و عکسهایی در شبکههای اجتماعی زدند که به نظرمیرسد نشاندهنده مهمات خوشهای پراکندهشده توسط یک موشک بالستیک ایرانی بود. مشخص نیست که این عکسها به یک حمله یا به حملاتی مجزا متعلق هستند.
دیدهبان حقوق بشر ۳۰ ویدیوی مشابه را مورد بررسی قرار داد که موشکهای بالستیک در حال فرود را در محاصره چندین ریزمهمات مشکوک نشان میدهد که به سمت زمین حرکت میکنند. این ویدیوها به احتمال زیاد ۸ حادثه مجزا بین ۱۰ و ۲۹ اسفند را نشان میدهند. بیشتر آنها موشکهای بالستیکی با ۲۱ تا ۲۵ شئ در حال سقوط در مسیر آنها را نشان میدهند. دو مورد از این ویدیوها حداقل ۶۵ شئ را نشان میدهند. دیدهبان حقوق بشر نتوانست مکان ضبط این ویدیوها را تأیید کند، اما پژوهشگران نتوانستند اثری از آنها در فضای مجازی قبل از ماه مارس [۱۰ اسفند] پیدا کنند. هیچ مدرکی در ویدیوهای بررسی شده نشان نمیدهد که حاکی از رهگیری این موشکها باشد. بر اساس گزارشها ارتش اسراییل گفته است که برای حفظ رهگیرها، تلاشی برای رهگیری مهمات خوشهای نمیکند.
اولین حادثه حاوی مهمات خوشهای که دیدهبان حقوق بشر تأیید کرد، در شهر اور یهودا در مرکز اسراییل اتفاق افتاده است. امانوئل فابیان، خبرنگار نظامی تایمز آو اسراییل، در روز ۱۵ اسفند فیلمی از دوربینهای مداربسته را در ایکس منتشر کرد که ریزمهماتی را نشان میدهد که به سادگی قابل تشخیص است و منطقهای غیرنظامی را تحت اثر قرار میدهد که دیدهبان حقوق بشر موقعیت جغرافیایی آن را در اور یهودا تعیین کرد. این ویدیو که ۱۳ اسفند و ساعت ۲:۳۸ بعد از ظهر را نشان میدهد، برخورد ریزمهمات به خیابانی عریض و خالی و انفجار را به نمایش میگذارد.
دومین حمله در روز ۱۸ اسفند واقع شد و سبب کشته شدن دو مرد و جراحت حداقل یک نفر دیگر شد. دیدهبان حقوق بشر اصابتهایی تقریباً همزمان را در اور یهودا، یهود، بات یام، و هولون تأیید کرد که همگی شهرهایی در کلانشهر تلآویو هستند. این منطقه، متراکمترین منطقه جمعیتی اسراییل و دربرگیرنده حدود ۴۵ درصد جمعیت آن است. ریزمهمات احتمالاً از یک موشک بالستیک میآمدند و به مکانهایی با فاصله ۱۳ کیلومتر برخورد کردند، که نشانگر ماهیت غیرتفکیکی ذاتی این سلاحها است.
حمله در یهودا دو کارگر ساختمانی را در یک بنای در حال ساخت کشت. یک ویدیو که درست قبل از ظهر روز ۱۸ اسفند در تلگرام منتشر شد و از سوی دیدهبان حقوق بشر راستاییآزمایی شده، دو جسد با چند متر فاصله را در یک محل ساخت و ساز نشان میدهد که یکی از آنها غرق در خون است. یک شاهد این حمله گفت «من اینجا در این محل ساخت و ساز کار میکنم که این مردها کشته شدند. داشتم در مسیر رفتن به کار [با ماشینم] وارد خیابان میشدم که صدای آژیرها در آمد، و صدای انفجار را شنیدم».
برخورد ریزمهمات در پنج کیلومتر آنطرفتر، در اور یهودا، در همان زمان یک مرد را به شدت مجروح کرد. دیدهبان حقوق بشر صحت فیلم دوربین مداربسته منتشره در تلگرام را تأیید کرد و موقعیت جغرافیایی آن را اور یهودا تشخیص داد. فیلم نشاندهنده انفجار مواد منفجره مشکوک به ریزمهمات در جادهای بین مجتمعهای آپارتمانی تازهساز و یک رهگذر است که چند متر آنطرفتر با جراحت بر زمین میافتد.
در ساعت ۱۱:۳۰ بعد از ظهر روز ۱۸ اسفند، ماگن داوید آدوم [ستاره داوود سرخ]، سرویس پزشکی اضطراری ملی اسراییل، در تلگرام نوشت که در حال پاسخ دادن به چندین حادثه در مرکز اسراییل است که منجر به تلفات جدی شده است. فابیان، خبرنگار تایمز آو اسراییل، به نقل از چندین امدادگر گزارش داد که برخوردها در اثر ریزمهمات بودهاند.
تحلیل انفجارها و آسیب به مناطق مسکونی در یهود، اور یهودا، بات یام، و هولون از سوی دیدهبان همچنین حاکی از استفاده از ریزمهمات است، که بار انفجاری نسبتاً کوچکی دارند و آسیبی بسیار کوچکتر از موشکهای بالستیک میانبرد و دوربرد وارد میکنند که بار انفجاری چندین برابر یک ریزمهمات دارند. آسیبها همچنین با آسیب ناشی از برخورد حاصله از سقوط آوار سازگار نبود.
در سومین حادثه تأییدشده توسط دیدهبان حقوق بشر، مواد منفجره مشکوک به ریزمهمات بین نیمه شب و ساعت ۱ بعد از نیمه شب روز ۲۷ اسفند به چندین نقطه اصابت کردند. ۱۲ دقیقه پس از بامداد، ارتش اسراییل اعلام کرد که شلیک موشکهای بالستیک از ایران را تشخیص داده است، و ۲۰ دقیقه پس از بامداد، آژیرهای خطر در سراسر مرکز اسراییل به صدا در آمدند. از ساعت ۱۲:۲۲ پس از نیمه شب، چندین منبع شروع به انتشار ویدیوهایی در تلگرام از تسلیحات مشکوک به مهمات خوشهای کردند، و گفتند که آنها بر مرکز اسراییل فرود میآیند. پژوهشگران موفق به تعیین مکان این ویدیوها نشدند زیرا در شب فیلمبرداری شدهبودند، اما به نظر میرسد که آنها قبل از ۲۷ اسفند در فضای مجازی منتشر نشده بودند.
در پی این ویدیوها گزارشهایی در شبکههای اجتماعی از برخوردها در بنی براک، پتخ تیکوا، و رمات گان منتشر شد که همگی در کلانشهر تلآویو واقع شدهاند.
با فاصله کمی از ظهور گزارشهای حملات، ماگن داوید آدوم خبر داد که یک مرد و یک زن در اثر آسیبهای شدید ناشی از ترکش در رمات گان کشته شدهاند. ویدیوها و عکسهای محل برخورد که توسط دیدهبان حقوق بشر تأیید شدند نشاندهنده آسیب به یک ساختمان مسکونی سه طبقه هستند. واحد آپارتمانی در طبقه بالا که در آن این زوج کشته شدند، آسیبهایی به حداقل یک اتاق داخلی و نمایش داشت، و آسیب ساختاری کمی به بقیه ساختمان، از جمله یک سایهبان سقوط کرده، وارد شده بود. آسیب به ساختمان با ریزمهمات سازگار است، زیرا یک کلاهک جنگی واحد از یک موشک بالستیک به احتمال زیاد آسیبی بسیار بزرگتر را باعث میشد.
یک شاهد در رمات گان گفت «ما داخل پناهگاه جمع شده بودیم – من، مادرم، پدرم، و برادرم – وقتی ناگهان، بعد از آژیر، صدای انفجار شنیدیم. به نظر نزدیک بود. پنجره را باز کردیم و بیرون را نگاه کردیم، و دیدیم که آپارتمان آن طرف خیابان ما هدف قرار گرفته است. یک [مهمات] از سقف وارد شده بود و به دو آدم مسن هفتاد و چند ساله قبل از رسیدنشان به پناهگاه برخورد کرده بود».
دیدهبان حقوق بشر برخوردهایی تقریباً همزمان را در پتخ تیکوا در روز ۲۷ اسفند تأیید کرد که به احتمال زیاد از ریزمهمات ناشی شده بودند. عکسی که موقعیت جغرافیاییاش توسط دیدهبان حقوق بشر تأیید شد نشاندهنده گودال ناشی از برخورد در کنار یک وسیله نقلیه وارونه شده است که با اندازه و عمق گودالها در دیگر ویدیوهای بعد از برخورد ریزمهمات مطابقت دارد. یک ویدیوی تأییدشده وسط دیدهبان حقوق بشر که ساعت ۱۲:۲۱ بعد از نیمه شب ۲۷ اسفند را نشان میدهند، انفجاری را به نمایش میگذارد که با اصابت ریزمهمات در فاصله حدود ۸۱۵ متری سمت شمال شرقی سازگار است.
در روز ۲۸ اسفند ۴ زن فلسطینی در شهر بیت عوا در کرانه باختری کشته شدند. ارتش اسراییل اعلام کرد که آنها با ریزمهمات کشته شدهاند اما جمعیت هلال احمر فلسطین گزارش داد که آنها در اثر سقوط ترکش از موشک کشته شدهاند. دیدهبان حقوق بشر موفق به تأیید مستقل نوع مهماتی نشد که سبب کشته شدن آنها شده بود. فلسطینیها در کرانه باختری در معرض خطر بیشتری از سوی موشکها و ترکشهای ناشی از رهگیری قرار دارند زیرا از زیرساخت حفاظتی نظیر آژیرهای هشدار یا پناهگاه بمب برخوردار نیستند.
دیدهبان حقوق بشر همچنین ۶ عکس را بررسی کرد که بین ۱۰ و ۲۴ اسفند در فضای مجازی منتشر شده و نشاندهنده ریزمهمات منفجرنشدهای بودند که بر اساس خبرها به اسراییل و کرانه باختری برخورد کرده بودند. دیدهبان حقوق بشر به علت نبود جزییات جغرافیایی در عکسها موفق به تعیین محل این ریزمهمات نشد اما پژوهشگران نتوانستند آنها را پیش از ماه مارس [۱۰ اسفند] در فضای مجازی پیدا کنند. این ریزمهمات با مهمات استفاده شده توسط ایران در جریان جنگ ۱۲ روزه در خرداد و تیر ۱۴۰۴ مطابق هستند، و استفاده از آنها در دیگر درگیریها مستند نشده است.
اطلاعات فنی در دسترس عموم درباره نوع دقیق سلاح به کار رفته در این حملات محدود است. با وجود این، ایران پیش از این اطلاعاتی درباره موشکهای بالستیکی که توان پراکنده کردن ریزمهمات دارند منتشر کرده است. رسانههای ایرانی اطلاعاتی درباره موشک بالستیک زلزل اطلاعاتی منتشر کرده بودند که میتواند تا ۳۰ ریزمهمات غیرهدایتشونده با وزن ۱۷ کیلوگرم حمل کند که شبیه آنهایی است که توسط دیدهبان حقوق بشر تشخیص داده شدهاند. تعداد ریزمهمات نیز با بیشتر ویدیوهای استفاده احتمالی از ریزمهمات، که توسط دیدهبان حقوق بشر مورد بررسی قرار گرفتهاند، سازگار است.
پس از یک آزمایش موشکی ظاهراً ناموفق در ایران در سال ۱۴۰۲ ریزمهماتی شبیه به آنچه دیدهبان حقوق بشر در اسراییل تشخیص داده است، به شهر گرگان در شمال شرقی ایران اصابت کردند. این ریزمهمات مجهز به سپر حرارتی هستند که از آنها در زمان فرود آمدن در جو حفاظت میکند، و منجر به تابشی قابل مشاهده در ویدیوهای فرود آنها میشود. علاوه بر این، ایران دارای چندین موشک بالستیک دیگر نظیر انواع موشک قدر، خرمشهر، و فاتح است که بر اساس گزارشها توان حمل ریزمهمات را دارد.
تامپسون گفت «حکومت ایران باید فوراً شلیک مهمات خوشهای را متوقف کند». او افزود «این مهمات نه تنها در زمان استفادهشان ذاتاً غیرتفکیکی هستند، بلکه ریزمهمات منجفرنشده تا مدتها بعد، تا زمانی که پاکسازی یا نابود نشوند، ایجاد خطر میکنند»
