(Bruksela, 4 lutego 2026 r.) – Brak priorytetowego traktowania praw człowieka przez instytucje Unii Europejskiej i państwa członkowskie podważa praworządność, przestrzeń demokratyczną i ochronę praw na terenie UE i poza jej granicami, oświadczyła dziś w Raporcie Światowym 2026 organizacja Human Rights Watch.
Koncentracja na powstrzymywaniu migracji w połączeniu z normalizacją narracji antygenderowych, antymigranckich i antydemokratycznych, niekonsekwentnym egzekwowaniem praworządności, ograniczaniem przestrzeni dla społeczeństwa obywatelskiego oraz oskarżenia o stosowanie podwójnych standardów w polityce zagranicznej podważyło fundamentalne wartości unijne.
„Od migracji, przez praworządność, po politykę zagraniczną, UE zaniedbuje prawa człowieka i rozliczalność w sposób, który szkodzi demokracji i naraża na nadużycia” – powiedział Benjamin Ward, pełniący obowiązki dyrektora Human Rights Watch na Europę i Azję Środkową. „W obliczu niestabilnej sytuacji na świecie i zagrożeń w Europie niezwykle ważne jest, aby UE konsekwentnie broniła podstawowych wartości związanych z prawami człowieka.”
Na 529 stronach 36. wydania Raportu Światowego, Human Rights Watch dokonuje przeglądu praktyk w zakresie praw człowieka w ponad 100 krajach. W swojej przedmowie dyrektor wykonawczy Philippe Bolopion pisze, że przełamanie fali autorytaryzmu ogarniającej świat to wyzwanie naszego pokolenia. W obliczu bezprecedensowego zagrożenia dla systemu praw człowieka ze strony administracji Donalda Trumpa i innych globalnych mocarstw, Bolopion wzywa respektujące prawa państwa demokratyczne i społeczeństwo obywatelskie do budowy strategicznego sojuszu w obronie podstawowych wolności.
- Komisja Europejska zaproponowała rozporządzenie w sprawie powrotów, które rozszerzyłoby stosowanie zatrzymań wobec osób ubiegających się o azyl i migrantów, zniosłoby zabezpieczenia przed niebezpiecznymi deportacjami i utorowało drogę do utworzenia tzw. centrów powrotowych w krajach poza granicami UE. Część państw członkowskich ograniczyła lub zawiesiła dostęp do procedur azylowych bez istotnej reakcji ze strony instytucji UE, podczas gdy Komisja Europejska podjęła działania mające na celu ułatwienie państwom członkowskim szybkiego odrzucania wniosków o azyl bez przeprowadzania merytorycznej analizy.
- Państwa członkowskie w dalszym ciągu nie wywiązywały się ze swoich zobowiązań dotyczących praworządności. Pomimo długotrwałych naruszeń praworządności przez rząd Węgier, Rada UE nie podjęła zdecydowanych działań, aby pociągnąć Węgry do odpowiedzialności. W 2025 r. Węgry wystąpiły z Międzynarodowego Trybunału Karnego (MTK) i gościł premiera Izraela Benjamina Netanjahu, poszukiwanego na podstawie nakazu MTK, nie aresztując go za zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości w Strefie Gazy.
- Wpływ skrajnie prawicowych partii i naśladowanie ich polityki odrzucającej prawa człowieka przez partie polityczne głównego nurtu podsycało dyskryminację marginalizowanych społeczności, w tym migrantów, muzułmanów oraz lesbijek, gejów, osób biseksualnych i transpłciowych (LGBT). KE przyjęła i pracowała nad odnowieniem istniejących strategii skupiających się na ochronie grup narażonych na dyskryminację, w tym kobiet, osób LGBT i mniejszości etnicznych. Propozycje takie jak horyzontalna dyrektywa w sprawie równego traktowania, której celem jest wyeliminowanie istotnych luk prawnych w zakresie ochrony przed dyskryminacją ze względu na religię, niepełnosprawność, wiek i orientację seksualną, pozostają jednak w impasie.
- Pomimo pewnych postępów w zakresie poprawy ochrony praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych, państwa członkowskie wdrażają tych praw w państwach członkowskich pozostaje w tyle, co sprawia, że w 2024 r. 93,3 mln osób (21% ludności UE) było narażonych na ubóstwo lub wykluczenie społeczne. Kluczowym czynnikiem było bezrobocie.
- UE przyjęła dalsze sankcje wobec Rosji i rosyjskich urzędników w związku z naruszeniami praw człowieka i zbrodniami popełnionymi podczas pełnoskalowej inwazji na Ukrainę. Państwa UE potwierdziły swoje zobowiązania dotyczące pociągnięcia Rosji do odpowiedzialności za zbrodnie wojenne popełnione w Ukrainie, ale w przeciwieństwie do lat poprzednich Rada Europejska nie wyraziła poparcia dla postępowania Międzynarodowego Trybunału Karnego w sprawie Ukrainy. Reakcja na zbrodnie wojsk izraelskich w Palestynie nadal była najbardziej kontrowersyjną kwestią dla rządów państw unijnych, a ich niechęć do podjęcia działań w obliczu zbrodni Izraela wzrosła po ogłoszeniu zawieszenia broni w październiku 2025 r.
- UE priorytetyzowała współpracę w zakresie bezpieczeństwa, handlu i kontroli migracji z represyjnymi przywódcami w Turcji, Tunezji, Egipcie, krajach Zatoki Perskiej, Chinach i Indiach, ze szkodą dla przestrzegania praw człowieka w tych krajach.
Oprócz rozdziału poświęconego zmianom w całej UE, Raport Światowy 2026 zawiera osobne rozdziały dotyczące Francji, Niemiec, Grecji, Węgier, Włoch, Polski, i Hiszpanii.
„UE może i powinna być siłą na rzecz dobra na świecie i na rzecz ludzi mieszkających w jej granicach” – powiedział Ward. „Może się to zdarzyć tylko wtedy, gdy instytucje unijne i rządy państw członkowskich poważnie potraktują swoje zobowiązania traktatowe dotyczące ochrony i promowania praw człowieka oraz będą konsekwentnie je stosować”.
