(بیروت) – دیدهبان حقوق بشر امروز گفت غیرنظامیان در کشورهای شورای همکاری خلیج (GCC) در اثر حملات مداوم ایران در پاسخ به حملات ارتشهای آمریکا و اسراییل به ایران در معرض خطر جدی هستند. بسیاری از حملات ایران به ساختمانهای مسکونی غیرنظامی، هتلها، فرودگاههای غیرنظامی، و سفارتها اصابت کردهاند، وبه شکلی غیرقانونی اهدافی غیرنظامی نظیر مراکز مالی را هدف گرفتهاند.
از روز ۹ اسفند ۱۴۰۴ اسراییل و آمریکا هزاران حمله را در سراسر ایران به انجام رساندهاند. نیروهای ایرانی با موجهای حملات پهپادی و موشکی علیه دولتهای خلیج پاسخ دادهاند و به بحرین، کویت، عمان، عربستان سعودی، و امارات ضربه وارد کردهاند. ایران از ۹ اسفند هزاران پهپاد و موشک علیه کشورهای GCC ارسال کرده و امارات بزرگترین هدف حملات بوده است.
این حملات تا ۲۵ اسفند منجر به مرگ حداقل ۱۱ غیرنظامی و جراحت حداقل ۲۶۸ نفر دیگر شدهاند، به گفته منابع دولتی در GCC اکثر قربانیان کارگران مهاجر بودهاند. از افراد کشتهشده حداقل ۱۰ نفر اتباع خارجی هستند. بعضی از مرگها ناشی از سقوط آوار بودهاند.
جویی شی، پژوهشگر ارشد عربستان سعودی و امارات متحده عربی در دیدهبان حقوق بشر، گفت: «غیرنظامیان، به ویژه کارگران مهاجر، در سراسر کشورهای خلیج در معرض تهدید، کشتهشدن، و جراحت توسط پهپادها و موشکهای ایرانی هستند». او افزود: «مقامات ایران به جای تظاهر به عذرخواهی باید فوراً تمام اقدامات ممکن را برای حفاظت از غیرنظامیان در سراسر خلیج انجام دهند».
دیدهبان حقوق بشر حملات ایران به هتل فرمونت نخله و مرکز مالی بینالمللی دبی (DIFC) در امارات را مورد تحقیق قرار داد و اطلاعات مرتبط با حملات به فرودگاه بینالمللی زاید، فرودگاه بینالمللی دبی، فرودگاه بینالمللی کویت، ساختمانهای مسکونی و هتل کرون پلازا در بحرین، کنسولگری آمریکا در دبی، و سفارت آمریکا در ریاض را بازبینی کرد. پژوهشگران همچنین اطلاعاتی در ارتباط با حملات به دیگر مناطق غیرنظامی در امارات را بررسی کردند. پژوهشگران موفق به تأیید حضور اهداف نظامی در هیچ یک از این حملات نشدند.
حکومت ایران مدعی است که مکانهایی را هدف میگیرد که پرسنل آمریکا از پایگاههایی در نزدیکی به آنها نقل مکان کردهاند. با وجود این، آافپ گزارش داد که ابراهیم جباری، سرتیپ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، گفته است که ایران اهداف غیرنظامی را میگیرد و «تمامی مراکز اقتصادی منطقه را هدف قرار خواهد داد».
در روز ۱۷ اسفند مسعود پزشکیان، رییسجمهور ایران، بابت حملات ایران به کشورهای خلیج عذرخواهی کرد و گفت: «دیگر حمله و شلیک موشک به کشورهای همسایه انجام نخواهد شد» اما حملات ادامه پیدا کرد. سخنگوی قرارگاه مرکزی خاتم الانبیای ایران در روز ۱۷ اسفند گفت: «هر جا مبدأ حمله به ما باشد هدف ما خواهد بود». در روز ۲۳ اسفند، یک خبرگزاری مرتبط با سپاه اعلام کرد که شرکتهای آمریکایی «اهداف مشروع نیروهای مسلح ایران خواهند بود» و فهرستی از شرکتهای مشاوره مدیریتی و سرمایهگذاری آمریکایی ارائه کرد.
دیدهبان حقوق بشر ویدیوهای منتشره در فضای مجازی در جریان و در پیامد حملات را راستیآزمایی کرد. موقعیت جغرافیایی بعضی از آنها در ابتدا توسط GeoConfirmed تعیین شده بود، که یک پلتفرم داوطلبانه راستیآزمایی تصویری است. این ویدیوها حملات و آسیبهایی به ساختمانهای مسکونی، هتلها، فرودگاهها، سفارتها، بندرها، و تأسیسات انرژی در بحرین، کویت، قطر، عربستان سعودی، و امارات را نشان میدهند. دیدهبان حقوق بشر با ۱۶ نفر از جمله شاهدان، روزنامهنگاران، گردشگران، ساکنان شهرهای مورد حمله، و بستگان سه کارگر مهاجر کشتهشده در بحرین و امارات گفتگو کرد.
دیدهبان حقوق بشر در روز ۱۹ اسفند با مقامات ایران، و همچنین بحرین، کویت، عمان، عربستان سعودی، و امارات مکاتبه کرد. تا زمان انتشار، بحرین، کویت، عربستان سعودی، و امارات پاسخ نداده بودند. مقامات عمان دریافت نامه را تأیید کردند اما خواهان زمان بیشتری شدند. مقامات ایران پاسخ دادند و نوشتند: «در حالی که جمهوری اسلامی ایران قاطعانه ادعاهای بیاساس بعضی کشورهای منطقه را رد میکند که ایران به آنها حمله کرده است...ایران یک بار دیگر تأکید میکند که عملیات دفاعیاش – هدف گرفتن تأسیسات و پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه – به هیچ وجه علیه حاکمیت یا تمامیت ارضی هیچ کشوری در منطقه نیست».
حملات ایران به مناطق غیرنظامی پرجمعیتی نظیر مکانهای گردشگری محبوب مخصوصاً در امارات اصابت کردهاند. در روز ۹ اسفند پهپاد تهاجمی یکطرفه شاهد ۲۳۸ ایران به محوطه جلوی هتل فرمونت نخله در منطقه لوکس نخله جمیرای دبی اصابت کرد. مقامات محلی گفتند که چهار نفر مجروح شدند. بر اساس گزارشها پهپادهای شاهد ۲۳۸ چندین نوع دارند، که همه آنها هدایتشونده با سیستمهای ماهوارهای ناوبری جهانی (GNSS)، هدایت راداری، یا سنسورهای الکترو- نوری هستند و از ویژگیهایی برخورداراند که به آنها اجازه میدهد بر اخلال (پارازیت) غلبه کنند تا دقت را بالا ببرند. اگر چه دقت مطلق شاهد ۲۳۸، و همینطور میزان یا اثربخشی معیارهای متقابل اتخاذشده از سوی امارات مشخص نیست، اما سیستمهای هدفگیری این موشک به آن امکان میدهند تا با میزان اعتماد بالایی به سمت اهداف بزرگ و زیرساختها هدایت شود.
افراد مصاحبهشونده گفتند که اطلاعی از اقامت پرسنل نظامی آمریکا در هتل فرمونت نخله در دست نیست. دیدهبان حقوق بشر نتوانست تأیید کند که هیچ پرسنل نظامی در زمان حمله در ۹ اسفند در این هتل نبودهاند، اما موفق شد ماهیت غیرنظامی این هتل لوکس ۳۹۱ اتاقه را تأیید کند.
یکی از مهمانها گفت برای نهار در یکی از رستورانهای هتل نشسته بود وقتی «صدایی شبیه به نزدیکشدن موتور جت» شنیده بود.او گفت: «خیلی سریع و خیلی بلند بود. انفجار خیلی وحشتناک بود».
یک شاهد دیگر پهپاد را دید که مستقیم از کنار آنها رد شد و فرمونت را زد. این زن در حال ترک ساحلی در نزدیکی با دوستانش بود که نفیر پهپاد را پیش از برخوردش با ساختمان را شنید. او گفت: «طبیعتاً فکر میکنی کارت تمام است». بعد از دویدن به ساحل «به پشت سر نگاه کردیم و دود فرمونت را فرا گرفته بود».
دو ویدیو که موقعیتشان توسط دیدهبان حقوق بشر تعیین شد، لحظه حمله را ضبط کردهاند. در اولی، یک نفر از پشتبام یک ساختمان در نزدیکی در حال فیلمبرداری در جهت هتل است. برای چند فریم میشود پهپاد را دید که با سرعت و با زاویهای تقریباً قائم به پایین میآید و سپس منفجر میشود. ویدیوی دوم، که از شمال غربی هتل ضبط شده است، پهپاد را در لحظه برخورد تعقیب میکند، و سپس یک توپ بزرگ آتشین محوطه را در بر میگیرد.
یک ویدیوی سوم که از داخل هتل بلافاصله بعد از حمله ضبط شده است، حداقل چهار ماشین در حال آتشسوزی را نشان میدهد. دو ویدیوی دیگر که از داخل هتل پس از حمله ضبط شدهاند نشاندهنده آسیب به قسمت شمالی پارکینگ و ماشینهای سوخته هستند، که با انفجار مواد منفجره قوی مطابق است.
حملات پهپادی ایران همچنین از ۲۱ اسفند در سه رخداد مجزا منطقههای مالی را در امارات، به ویژه در مرکز مالی بینالمللی دبی (DIFC) و مناطق پیرامونی، هدف گرفتهاند. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در روز ۲۳ اسفند اعلام کرد که «به رژیم شکستخورده آمریکا اخطار میدهیم کلیه صنایع آمریکایی در منطقه را تخلیه کنند». یک خبرگزاری مرتبط با سپاه اعلام کرد که «این شرکتها اهداف مشروع نیروهای مسلح ایران خواهند بود» و تصویری منتشر کرد که شرکتهای آمریکایی در منطقه را مشخص میکرد. این تصویر تعدادی از شرکتهای آمریکایی و آدرس آنها در منطقه، نظیر KKR، یک شرکت سرمایهگذاری خصوصی آمریکایی، Boston Consultin Group، یک شرکت مشاوره و مدیریت آمریکایی، و Bain & Company، یک شرکت مشاوره مدیریتی آمریکایی، میشد. این تصویر آدرس این شرکتها در دبی را در لیستی آورده است، که همگی درون منطقه DIFC قرار دارند. DIFC یکی از مناطق اقتصادی ویژه دبی و یک هاب مهم مالی برای شرکتهای فعال در خاورمیانه است. این منطقه یک منطقه غیرنظامی پرجمعیت دبی است.
در روز ۲۳ اسفند یک پهپاد ایرانی به آیسیدی بروکفیلد پلیس، یک دفتر لوکس و ساختمان خردهفروشی در DIFC برخورد کرد که میزبان سالنها، سالنهای ورزشی، آرایشگاهها، و فروشگاههای مواد غذایی است. پژوهشگران موقعیت جغرافیایی یک ویدیوی منتشره در تلگرام در همان شب را تعیین کردند که نشاندهنده برخاستن دود از ساختمان آیسیدی بروکفیلد پلیس است. آافپ در روز ۲۲ اسفند گزارش داد که «انفجارها ساختمانها در دبی را لرزاندند و یک ابر سیاه دود بر فراز منطقه مرکزی هاب مالی معلق بود».
نیروهای ایرانی همچنین با استفاده از پهپاد به ساختمانهای مسکونی در سراسر دبی حمله کردند. به گفته مقامات دبی و رسانههای محلی و بینالمللی، در ساعات ابتدایی روز ۲۱ اسفند یک پهپاد ایرانی به ساختمانی مسکونی در محله خور دبی برخورد کرد که سبب آتشسوزی شد. یک ویدیوی که موقعیت جغرافیاییاش توسط دیدهبان حقوق بشر تأیید شد و در روز ۲۱ اسفند در ایکس منتشر شده بود، نشاندهنده خروج دود از یکی از طبقات فوقانی است. یک عکس منتشر شده توسط دفتر رسانهای دبی نیز نشاندهنده آسیب به همان طبقه است.
در جلسهای با رسانهها در ۱۲ اسفند، وزارت دفاع امارات گفت که نیروهای اماراتی صدها پهپاد تهاجمی یکطرفه شاهد ۱۳۶ ایران و همچنین دهها پهپاد شاهد ۱۰۷ و شاهد ۲۳۸ را رهگیری کردهاند. به گفته چهرههای حکومتی، نیروهای اماراتی اغلب حملات را رهگیری کردهاند و نرخ رهگیری به بالاتر از ۹۰ درصد میرسد.
بر اساس راستیآزمایی ویدیوها و بازبینی اطلاعات منتشر شده در فضای مجازی و مصاحبه با چهار نفر از سوی پژوهشگران به نظر میرسد که نیروهای ایرانی همچنین به چندین ساختمان مسکونی بزرگ و هتل در بحرین، از جمله ساختمان مسکونی ارا ویو در روز ۹ اسفند، هتل پلازا در ۱۰ اسفند، و برج هزاره در ۱۹ اسفند حمله کردهاند.
به گفته وزارت کشور بحرین، حمله به برج هزاره یک زن ۲۹ ساله بحرینی را کشت و هشت نفر را مجروح کرد. یک روزنامه بحرینی، گلف دیجیتال نیوز، نوشت که این زن توسط آوار در حال سقوط ناشی از حمله کشته شده است. فردی با اطلاعات دست دوم که با دیدهبان حقوق بشر گفتگو کرد نیز چنین خبری داده بود.
دیدهبان حقوق بشر دو ویدیوی منتشر شده در تلگرام را راستیآزمایی کرد که نشاندهنده اصابت یک پهپاد تهاجمی یکطرفه شاهد ۱۳۶ ایران به ساختمان مسکونی ارا ویو است. دو ویدیوی دیگر نیز پیامد حملات و آسیب به دو ساختمان دیگر را نشان میدهند. پهپاد شاهد ۱۳۶، مانند شاهد ۲۳۸، یک سیستم سلاح هدایتشونده است که عمدتاً از طریق GNSS استفاده میشود.
واشنگتن پست گزارش داد که وزارت خارجه آمریکا گفت که دو نفر از کارکنان وزارت دفاع آمریکا در هتل کرون پلازا در منامه، پایتخت بحرین، مجروح شدهاند. افراد مصاحبهشونده گفتند که پرسنل دولتی و نظامی آمریکا اغلب در بعضی از ساختمانهای مورد حمله در بحرین از جمله کرون پلازا اقامت داشتند، اما ارتش آمریکا محدودیتهایی را بر تعداد پرسنل نظامی که میتوانند در هر لحظه در یکی از ساختمانها اقامت کنند وضع کرده است.
پژوهشگران موفق به تأیید این نشدند که آیا اهدافی نظامی در هتل یا در دو ساختمان مسکونی مورد اصابت در بحرین وجود داشتهاند یا خیر، اما استفاده غیرنظامی از ساختمانها را تأیید کردند. همه این ساختمانها در محلههای غیرنظامی و پرجمعیت منامه واقع شدهاند.
حملات ایران حداقل به سه فرودگاه بینالمللی در GCC اصابت کردهاند. مقامات فرودگاه ابوظبی خبر دادند که یک پهپاد در روز ۹ اسفند به فرودگاه بینالمللی زاید برخورد کرد و منجر به مرگ دیواس شرستا، یک نگهبان نپالی، و جراحت هفت نفر شد. نیروهای ایران مرتباً فرودگاه بینالمللی دبی را هدف گرفتهاند. مدیریت فرودگاه دبی در روز ۹ اسفند خبر داد که یک محل اجتماع در فرودگاه بینالمللی دبی در یک حمله پهپادی ایران آسیب دیدهاست. در ویدئویی که ۱۶ اسفند در ایکس آپلود شده، لحظهای ضبط شده که یک پهپاد به نزدیکی فرودگاه برخورد کرده و سبب تعلیق موقت پروازها میشود، پژوهشگران موقعیت جغرافیایی این ویدیو را تایید کردهاند. یک حمله پهپادی دیگر در روز ۲۵ اسفند به فرودگاه بینالمللی دبی موجب شد مدیریت پروازهای غیرنظامی دبی، پروازها را موقتاً لغو کند. مقامات دبی گفتند که یک پهپاد به یکی از مخازن سوخت در نزدیکی فرودگاه بینالمللی دبی آسیب وارد کرده و سبب آتشسوزیای شده بود که بعداً مهار شد. دو ویدیو که موقعیت جغرافیاییشان به دست پژوهشگران تأیید شد، ستون بزرگی از دود را نشان میدهد که از جهت مخازن ذخیره سوخت فرودگاه بلند میشوند. یک پهپاد ایرانی در روز ۹ اسفند به فرودگاه بینالمللی کویت اصابت کرد و منجر به جراحت چهار شهروند بنگلادشی شد.
دیدهبان حقوق بشر نتوانست تأیید کند که آیا این سه فرودگاه، که برای اهداف غیرنظامی استفاده میشوند، برای مقاصد نظامی نیز استفاده میشدند یا اهدافی نظامی در زمان حملات در این فرودگاهها حضور داشتند.
فرودگاه کویت پیش از این توسط ارتش آمریکا مورد استفاده بوده است اما دیدهبان حقوق بشر اطلاعی از آخرین مدارک در دسترس عمومی ندارد که نشان دهند که فرودگاه بینالمللی دبی و فرودگاه بینالمللی زاید برای نقل و انتقال اخیر سلاحها یا نیروهای نظامی به کار رفته باشند. هزینه آسیب و اختلال در این فرودگاهها برای غیرنظامیان بالاست: به گفته OAG، یک ارائهکننده مهم دادههای فرودگاهی، فرودگاه بینالمللی دبی پرکارترین فرودگاه دنیاست، و یک نقطه کلیدی برای پروازهای بازگشت به وطن غیرنظامیانی است که از درگیری فرار میکنند.
همچنین به نظر میآید حملات ایران محلهای دیپلماتیک آمریکا در سراسر خلیج را هدف گرفتهاند. در روز ۱۲ اسفند یک پهپاد ایرانی به کنسولگری آمریکا در دبی برخورد کرد و سبب آتشسوزی شد. یک ویدیوی منتشر شده در ایکس، که از سوی دیگر خیابان گرفته شده است، صدای پهپاد را لحظاتی قبل از صدای بلند انفجار ضبط کرده است. سپس دوربین به سمت کنسولگری میچرخد و دود و آتش در آن قابل مشاهده است.
وزارت دفاع عربستان سعودی اعلام کرد که همچنین در روز ۱۲ اسفند دو پهپاد ایرانی به سفارت آمریکا در ریاض برخورد کرده و سبب آتشسوزی و آسیبهایی جزیی شدند. یک ویدیو از پیامد حمله که در اختیار دیدهبان حقوق بشر قرار گرفته است، بلند شدن آتش از جهت مجموعه سفارت را نشان میدهد. آژانس فرانس پرس خبر داد که در روز ۱۱ اسفند پهپادهایی به سفارت آمریکا در کویت برخورد کردند. در روز ۱۴ اسفند وزارت خارجه آمریکا خبر از تعلیق فعالیتها در سفارت آمریکا در شهر کویت داد.
کارگران مهاجر به شکل گستردهای از حملات و آوارهای در حال سقوط از سیستمهای دفاع هوایی آسیب دیدهاند. در روز ۹ اسفند یک حمله ایران صالح احمد، شهروند بنگلادشی، را در شهر عجمان در امارات کشت. محمد عبدالحق، پسر احمد، گفت احمد در حال جمعآوری آب برای تحویل در محله التله بود که آوار ناشی از حمله به کامیون منبع آب او برخورد کرد، کابین را سوراخ کرد و به پشت آن آسیب رساند، و به احمد و دو نفر دیگر، یک بنگلادشی و یک پاکستانی، برخورد کرد. احمد جان باخت و دیگران مجروح شدند.
نیروهای امنیتی همچنین از زمان آغاز درگیری کشورهایی جدا از GCC نظیر آذربایجان، عراق، اسراییل، اردن، سوریه، و ترکیه را مورد هدف قرار دادهاند.
قوانین بشردوستانه بینالمللی از همه طرفهای تعارضات میخواهد تا بین اهداف نظامی و غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی تمایز قائل شوند و تنها اهداف نظامی را هدف بگیرند. اهداف نظامی محدود به اهدافی میشوند که «بنا به ماهیت، مکان، مقصد، یا کاربردشان سهمی مؤثر در اقدامات نظامی دارند و نابودی جزیی یا کامل، تسخیر یا خنثیشان، در شرایط حاکم یک مزیت نظامی مشخص به ارمغان بیاورد».
حقوق بشردوستانه بینالمللی همچنین طرفهای یک تعارض را ملزم میکند تا «تمامی اقدامات احتیاطی لازم را اتخاذ کنند» تا جلوی از دست رفتن اتفاقی جان غیرنظامیان را بگیرد یا آن را به حداقل برساند. تمامی حملات باید به اصل تناسب حملات احترام بگذارند، و از جمله اثر حمله بر غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی را مد نظر قرار دهند. در صورتی که قصد اولیه حملات گسترش وحشت در میان جمعیت غیرنظامی باشد این حملات ممنوع هستند. نقضهای جدی قوانین ناظر بر جنگ که با قصد مجرمانه، یعنی عامدانه یا از سر بیاحتیاطی، انجام شوند، جنایت جنگی هستند.
بر خلاف آنچه مقامات ایرانی گفتهاند، صرف این که شرکتهایی مالکان یا روابط آمریکایی دارند، آنها را بدل به اهداف نظامی مشروع نمیکند.
شی گفت: «به نظر میرسد پاسخ ایران حمله به غیرنظامیان و اهداف غیرنظامی و ویران کردن جانها و امرار معاش در سراسر خلیج است».
