(Tokyo, ngày 4 tháng Mười một năm 2026) – Hôm nay, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền phát biểu rằng Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi nên thúc giục Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm thực hiện những tiến bộ cụ thể về nhân quyền trong chuyến thăm Nhật Bản chính thức từ ngày mồng 8 đến ngày 11 tháng Mười một năm 2026.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền đã viết thư gửi Thủ tướng Takaichi bày tỏ quan ngại về tình hình Việt Nam gia tăng đàn áp nhân quyền. Hành động đàn áp đó là sự vi phạm đối với các nghĩa vụ mà Việt Nam đã chấp thuận theo Hiệp định Đối tác Tiến bộ & Toàn diện Xuyên Thái Bình Dương năm 2018, trong đó Việt Nam và Nhật Bản đều là thành viên.
“Chính quyền Việt Nam đã phá bỏ các cam kết của mình về cải cách và tiếp tục đàn áp các quyền tự do cơ bản,” bà Kanae Doi, Giám đốc ban Nhật Bản của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói. “Thủ tướng Takaichi cần chuyển tải một cách rõ ràng và công khai tới Chủ tịch nước Tô Lâm các quan ngại nghiêm trọng của Nhật Bản về các vi phạm nhân quyền và quyền của người lao động.”
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói rằng chính quyền Việt Nam đã ráo riết gia tăng đàn áp các quyền tự do cơ bản trong thập niên vừa qua. Ông Tô Lâm từng giữ chức Bộ trưởng Bộ Công an từ năm 2016 đến năm 2024 – tức là thủ trưởng của toàn bộ lực lượng công an cả nước. Hiện giờ ông đồng thời là tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch nước.
Nhật Bản là một trong số các đối tác thương mại hàng đầu đồng thời là một trong các nguồn quỹ lớn nhất về đầu tư nước ngoài trực tiếp của Việt Nam. Với tư cách là nhà tài trợ phát triển song phương lớn nhất của Việt Nam trong suốt hơn 20 năm, và là một đối tác thương mại chủ chốt, Nhật Bản có vị thế rất thuận lợi để thuyết phục Việt Nam cải thiện nhân quyền.
Dưới sự lãnh đạo của Tô Lâm, công an Việt Nam khởi xướng một đợt đàn áp sâu rộng, đã phá hủy xã hội dân sự ở Việt Nam, gia tăng đàn áp xuyên quốc gia, và mở rộng phạm vi và tần suất áp dụng các điều luật hà khắc có nội dung hình sự hóa các hành vi thực hành quyền tự do ngôn luận, đi ngược lại với công pháp quốc tế về nhân quyền.
Việt Nam hiện đang giam giữ hơn 160 tù nhân chính trị, những người bị kết tội theo các điều luật có nội dung vi phạm các quyền tự do biểu đạt và hoạt động ôn hòa về nhân quyền và dân chủ. Trong số đó có: Phạm Đoan Trang, nhà văn, nhà vận động nhân quyền; Cấn Thị Thêu, nhà hoạt động quyền lợi đất đai; Phạm Chí Dũng và Nguyễn Tường Thụy, nhà báo độc lập; Hoàng Đức Bình, nhà hoạt động vì quyền lợi người lao động; và Lê Đình Lượng, Nguyễn Văn Túc,Trần Đức Thạch, Trần Văn Bang, và Nguyễn Trung Tôn, nhà vận động dân chủ.
Trong chín tháng đầu năm 2026, các tòa án Việt Nam đã kết luận có tội và xử án ít nhất là 31 nhà hoạt động trong đó có các blogger nổi tiếng Hoàng Thị Hồng Thái và Huỳnh Ngọc Tuấn nhiều năm tù giam. Công an đã bắt ít nhất là 46 người khác vì bị cho là đã phê phán chính quyền.
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói rằng chính quyền Việt Nam đã không thực hiện được các cải cách pháp luật như đã cam kết. Theo điều 19.3 của Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương, Việt Nam khẳng định sẽ “tiếp nhận và duy trì trong các văn bản pháp luật và quy định dưới luật, và hướng dẫn thi hành,” các quyền ghi nhận trong Tuyên ngôn của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) trong đó có “quyền tự do lập hội và công nhận hữu hiệu quyền thương lượng tập thể.” Việt Nam cũng cam kết thông qua Công ước Số 87 của ILO về Quyền Tự do Lập hội và Bảo đảm Quyền Tổ chức (Công đoàn) trước hoặc vào tháng Giêng năm 2024, nhưng đến giờ vẫn chưa thực hiện được và còn tiếp tục cản trở việc thành lập công đoàn độc lập.
Chính cuốn Sách Xanh Ngoại giao của Nhật Bản phát hành năm 2026 đã ghi nhận rằng Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương “có ý nghĩa chiến lược to lớn trong việc hình thành một trật tự kinh tế tự do và công bằng giữa các quốc gia cùng chia sẻ các giá trị và nguyên tắc cốt lõi, bao gồm tự do, dân chủ, nhân quyền và pháp quyền” – các giá trị mà chính quyền Việt Nam đã phớt lờ một cách có hệ thống.
Nhật Bản chưa đưa ra được phản ứng có ý nghĩa đối với hồ sơ nhân quyền đang tồi tệ đi của Việt Nam. Tháng Mười một năm 2023, hai quốc gia đã nâng cấp quan hệ lên mức cao nhất, là “đối tác chiến lược toàn diện vì hòa bình và thịnh vượng tại châu Á và trên thế giới.”
“Nhật Bản cần dừng ngay việc phát cho Việt Nam tấm thẻ miễn trách nhiệm về đàn áp,” bà Doi nói. “Với tư cách là một trong những đối tác quan trọng nhất của Việt Nam, Nhật Bản nên nói rõ với Tô Lâm rằng tôn trọng các quyền cơ bản và các cam kết về quyền của người lao động là điều kiện trọng yếu của quan hệ đối tác vững chắc và lâu dài.”
