Ngày 22 tháng Chín năm 2026
Ngài Mark Carney
Thủ tướng Canada
Ngài Louise Arbour
Toàn quyền Canada
Kính thưa Thủ tướng Mark Carney và Toàn quyền Louise Arbour,
Thay mặt Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, tôi viết thư này để thu hút sự quan tâm của các ngài về tình trạng nhân quyền tồi tệ ở Việt Nam trước chuyến thăm cấp nhà nước của ông Tô Lâm, Tổng Bí thư Đảng Cộng sản kiêm Chủ tịch nước Việt Nam tới Canada vào ngày 24 tháng Chín. Chúng tôi mong các ngài nhân dịp này sẽ nêu các quan ngại sâu sắc về hồ sơ nhân quyền của chính phủ Việt Nam, cả trong các thông cáo công khai cũng như trong các cuộc gặp riêng với ông ta.
Với tư cách một đối tác thương mại quan trọng của Việt Nam, Canada có một vị thế đặc biệt mạnh để thúc đẩy chính phủ Việt Nam thực hiện các bước đi hữu hiệu hướng tới cải thiện việc tôn trọng nhân quyền và các quyền tự do cơ bản. Trong mục về lao động của Hiệp định Đối tác Tiến bộ & Toàn diện Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) năm 2018, tại điều 19.3, Việt Nam đã cam kết “tiếp nhận và duy trì trong các văn bản pháp luật và quy định dưới luật” các nội dung được đúc kết trong Hiến chương ILO, trong đó bao gồm “quyền lập hội và công nhận hữu hiệu quyền thương lượng tập thể.” Trong các văn thư ngoại giao khác nhau gửi tới ILO và Canada là thành viên CPTPP, Việt Nam cam kết thông qua Công ước Số 87 của ILO vào cuối tháng Giêng năm 2024.
Chính quyền Việt Nam đã liên tục gia tăng chính sách đàn áp trong 10 năm qua kể từ khi Tô Lâm lên làm bộ trưởng Bộ Công an từ năm 2016 đến năm 2024, rồi làm lãnh đạo quốc gia từ năm 2024 đến nay. Dưới sự cầm quyền của Tô Lâm, công an Việt Nam tiến hành đàn áp sâu rộng, phá hủy nền xã hội dân sự mới đang chớm hình thành ở Việt Nam, gia tăng đàn áp xuyên quốc gia và mở rộng phạm vi và khả năng áp dụng các điều luật hà khắc để hình sự hóa tự do ngôn luận.
Hiện đang có hơn 160 tù nhân chính trị ở Việt Nam, bị giam cầm vì đã thực thi nhân quyền và quyền tự do biểu đạt hay hoạt động ôn hòa vì dân chủ và nhân quyền, rồi bị kết án theo các điều luật hà khắc. Tổ chức Theo dõi Nhân quyền đã ghi nhận tình trạng nhà cầm quyền Việt Nam tăng cường sử dụng một điều luật mơ hồ, lỏng lẻo và vi phạm nhân quyền của bộ luật hình sự (điều 331) có nội dung cấm “lợi dụng các quyền tự do dân chủ,” vừa để dập tắt tiếng nói của các nhà hoạt động nổi tiếng vừa để trả thù những người dân thường đã lên tiếng ca thán về chất lượng dịch vụ công, tham nhũng hay nạn lạm quyền của công an.
Chúng tôi kêu gọi các ngài và chính phủ quý quốc công khai bày tỏ quan ngại về hồ sơ nhân quyền ngày một tệ hơn của Việt Nam trong chuyến thăm của ông Tô Lâm và gây sức ép để chính phủ Việt Nam:
- Phóng thích vô điều kiện tất cả những người bị giam giữ vì thực hành các quyền tự do biểu đạt, lập hội, tôn giáo và nhóm họp, trong đó có các nhà hoạt động nhân quyền như Phạm Đoan Trang, Bùi Tuấn Lâm và Phạm Chí Dũng; và những người khác được nêu trong phụ lục dưới đây, có nhiều người đang gặp các vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe.
- Hủy bỏ các điều luật “an ninh quốc gia” và các điều luật khác có nội dung mơ hồ trong bộ luật hình sự đã từng được áp dụng để truy tố những người bất đồng chính kiến ôn hòa, bao gồm: “lợi dụng các quyền tự do dân chủ” (điều 331); “phá hoại chính sách đoàn kết” (điều 116); và tuyên truyền chống nhà nước (điều 117).
- Thực hiện các bước hữu hiệu để tiến hành cải cách về lao động để cho phép các công đoàn độc lập được thành lập – cả trên pháp lý lẫn trên thực tế - và chấm dứt đe dọa và trả thù những người lao động tìm cách tổ chức công đoàn nhằm bảo vệ quyền của người lao động bên ngoài các cơ chế do chính quyền kiểm soát.
- Nhanh chóng thông qua Công ước Số 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) về quyền tự do lập hội và hợp tác thực sự với ILO tiến hành các cải cách luật pháp và chính sách cần thiết nhằm bảo đảm áp dụng đầy đủ Công ước ILO Số 98 đã được Việt Nam thông qua, về quyền tổ chức và tham gia thương lượng tập thể.
- Sửa đổi Bộ luật Tố tụng Hình sự nhằm đảm bảo quyền được có quy trình tố tụng đầy đủ cho mọi nghi can hình sự, trong đó có quyền tiếp cận nguồn trợ giúp pháp lý nhanh chóng và không bị cản trở trong suốt quá trình điều tra, là giai đoạn có thể đặt bị can vào nguy cơ cao hơn về tra tấn và các hình thức ngược đãi khác, bị vi phạm các nguyên tắc về quy trình pháp lý đầy đủ và quyền được xét xử công bằng.
Chúng tôi xin cảm ơn trước về sự quan tâm của các ngài dành cho các yêu cầu của chúng tôi.
Kính thư,
Bruno Stagno Ugarte
Giám đốc Vận động Chính sách
Tổ chức Theo dõi Nhân quyền
Phụ lục:
Chính sách độc đoán đã ăn sâu và tình trạng vi phạm ngày càng trầm trọng ở Việt Nam
Tù nhân chính trị
Chính quyền Việt Nam thường sử dụng các điều luật có nội dung mơ hồ và có thể diễn giải tùy tiện trong bộ luật hình sự và các luật khác để truy tố và bỏ tù các nhà hoạt động tôn giáo và chính trị ôn hòa. Trong đó có những điều luật như “phá hoại chính sách đoàn kết” (điều 116), “làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin, tài liệu, vật phẩm nhằm chống Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” (điều 117) và “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích Nhà nước, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân” (điều 331).
Trong chín tháng đầu năm 2026, nhà cầm quyền kết luận có tội và xử ít nhất 28 nhà hoạt động nhiều năm tù giam trong đó có các blogger nổi tiếng Hoàng Thị Hồng Thái và Huỳnh Ngọc Tuấn. Công an đã bắt ít nhất 39 người khác vì đã lên tiếng phê phán chính quyền.
Chúng tôi đề nghị các ngài nêu các trường hợp dưới đây của những tù nhân bị giam giữ vì đã thực hành các quyền cơ bản của mình. Một số người trong đó đang gặp vấn đề nghiêm trọng về sức khỏe. Tất cả những người bị tùy tiện giam giữ cần được phóng thích ngay lập tức và vô điều kiện.
- Phạm Đoan Trang, nhà văn, nhà vận động nhân quyền
- Cấn Thị Thêu, nhà hoạt động vì quyền lợi đất đai
- Phạm Chí Dũng, nhà báo độc lập
- Nguyễn Tường Thụy, nhà báo độc lập
- Lê Đình Lượng, nhà vận động dân chủ
- Hoàng Đức Bình, nhà hoạt động vì quyền lợi của người lao động
- Nguyễn Văn Túc, nhà vận động dân chủ
- Trần Đức Thạch, nhà vận động dân chủ
- Trần Văn Bang, nhà vận động dân chủ
- Nguyễn Trung Tôn, nhà vận động dân chủ
Đàn áp Quyền của người Lao động
Chính phủ Việt Nam vẫn chưa thông qua Công ước Số 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế ILO về Quyền Tự do Lập hội và Bảo vệ Quyền Thành lập Tổ chức [Công đoàn], mặc dù đã đưa ra cam kết sẽ thực hiện trước cuối năm 2023. Cũng có rất ít tiến triển trong việc hoàn tất các nghĩa vụ theo các công ước đã được ký kết, trong đó có Công ước Số 98 của ILO về thương lượng tập thể, hay về bảo đảm quyền thành lập và hoạt động cho các công đoàn độc lập của người lao động.
Dù nhà cầm quyền Việt Nam tuyên bố ủng hộ việc người lao động có đại diện, nhưng trên thực tế không cho phép các công đoàn độc lập. Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam (VGCL), được chính phủ Việt Nam mô tả là một liên minh của người lao động, không hề có tính độc lập. Các lãnh đạo của liên đoàn này do chính phủ hoặc Đảng Cộng sản Việt Nam bổ nhiệm, và hầu hết người đứng đầu các công đoàn thành viên thuộc hệ thống của liên đoàn này thường do cấp cao hơn phê chuẩn.
Chính quyền Việt Nam cũng biện luận rằng Luật Lao động năm 2021 cho phép thành lập các tổ chức độc lập của người lao động ở cấp doanh nghiệp. Tuy nhiên, chưa thấy có một tổ chức nào kiểu đó tồn tại. Nhà cầm quyền chưa ban hành các quy định hay đưa ra quy trình pháp lý và hành chính cần thiết để đăng ký và vận hành các tổ chức như thế.
Việc thiếu vắng các quy định thực hiện, cùng với các điều khoản trong Luật Công đoàn, thể hiện rằng chính quyền Việt Nam chủ ý duy trì tình trạng đại diện của người lao động phải đặt dưới sự kiểm soát của VGCL chứ không cho phép các công đoàn độc lập thật sự.
Sự kiểm soát của nhà nước còn được thể hiện rõ hơn trong Chỉ thị 24 của Đảng Cộng sản, yêu cầu tăng cường kiểm soát các tổ chức của người lao động, các tổ chức xã hội dân sự và của nước ngoài, nhất là liên quan tới các thỏa thuận thương mại quốc tế và liên quan tới ILO.
Báo chí chính thức từng mô tả các công đoàn độc lập như các “lực lượng thù địch” tìm cách phá hoại hệ thống chính trị. Kết hợp với chủ trương bắt giữ các nhà hoạt động vì quyền lợi người lao động và các hạn chế đối với việc tổ chức công đoàn độc lập, các chính sách đó đã gây quan ngại nghiêm trọng trước các cam kết của Việt Nam về quyền tự do lập hội và các quyền của người lao động đã được quốc tế công nhận.
Quyền Tự do Tôn giáo và Tín ngưỡng
Chính quyền Việt Nam hạn chế các hoạt động thực hành tôn giáo bằng các quy phạm pháp luật, các quy định về đăng ký, theo dõi và sách nhiễu. Các tổ chức tôn giáo phải được phê chuẩn và đăng ký với chính quyền, đồng thời phải hoạt động dưới các ban trị sự do nhà nước kiểm soát. Dù nhiều nhà thờ và chùa chiền liên quan tới chính quyền được phép vận hành, nhà cầm quyền Việt Nam thường cấm những hoạt động bị coi là đi ngược lại “lợi ích nhà nước,” “trật tự công cộng,” hay “đoàn kết dân tộc.” Chính quyền dán nhãn “tà đạo” và sách nhiễu các tín đồ của một số nhóm tôn giáo như Tin lành Đề Ga, Công giáo Hà Mòn và Pháp luân công.
Công an giám sát, và đôi khi dùng vũ lực đàn áp các nhóm tôn giáo hoạt động bên ngoài hệ thống do nhà nước kiểm soát. Tín đồ của các nhóm tôn giáo độc lập này thường xuyên đối mặt với nguy cơ bị theo dõi, đe dọa, bị buộc từ bỏ tín ngưỡng, tạm giam, thẩm vấn, tra tấn và bỏ tù.
Luật Tôn giáo và Tín ngưỡng sửa đổi, được thông qua hồi tháng Tư và sẽ có hiệu lực từ tháng Giêng năm 2027, sẽ thay thế luật năm 2016 nhưng lại làm gia tăng quan ngại, như về nguy cơ bị chính quyền theo dõi và các hoạt động tôn giáo trên mạng bị kiểm soát gắt gao hơn.
