(نیویارک، ۲۲ اپریل ۲۰۲۶) – سازمان دیدهبان حقوق بشر امروز اعلام کرد که در پی برخوردهای مرزی میان افغانستان و پاکستان، مقامات پاکستانی یورشهای نقضکنندهی حقوق بشری، بازداشتهای خودسرانه و بازگرداندن اجباری مهاجران افغان را تشدید کرده است. عملیاتهای پولیس این کشور سبب شده است دسترسی هزاران مهاجر آسیبپذیر افغان به خدمات صحی، آموزش و سایر خدمات اولیهی با مانع مواجه شود.
فرشته عباسی، پژوهشگر بخش افغانستان در دیدهبان حقوق بشر، گفت: «مقامات پاکستان به جای اینکه با مهاجران افغان به عنوان افراد نیازمند حفاظت برخورد کنند، در میان آنها ترس ایجاد میکنند. رفتارهای نقضکنندهی حقوق بشری از سوی پولیس مردم را مجبور کرده است از دریافت غذا و خدمات صحی صرف نظر کنند و اخراج دسته جمعی آنها باعث شده این مهاجران با اذیت و آزار احتمالی یا سرنوشتی بدتر از آن، روبرو شوند.»
با تشدید جنگ میان افغانستان و پاکستان از ماه فبروری بدین سو، پولیس پاکستان عملیات علیه جوامع افغان – به شمول یورش خانهبهخانه، تفتیش شبانهی خانهها و بازداشت خودسرانه بدون حکم جلب – را در چند شهر پاکستان گسترش داده است. پولیس افغانهایی را که ویزه داشته و نیز کسانی را که اسناد ندارند، بازداشت کرده است. اکثر افغانها به این دلیل با مشکل نداشتن اسناد مواجهاند که دولت پاکستان در سال ۲۰۲۳ تجدید کارت «پروف آف ریجستریشن» و سایر اسناد اقامتی را برای مهاجران افغان متوقف کرد.
پولیس به صورت عموم مهاجران بازداشت شده را به اردوگاهها منتقل میکند و سپس آنها را از پاکستان اخراج میکند. تنها در سال ۲۰۲۶، بیش از ۱۴۶ هزار افغان از پاکستان اخراج شده و این ارقام از اول ماه اپریل بدین سو، رو به افزایش بوده است.
سازمان دیدهبان حقوق بشر از ماه فبروری تا اپریل، یا هشت مهاجر افغان در پاکستان، چهار افغان که در همین اواخر به افغانستان بازگردانده شده و تعدادی از نمایندگان نهادهای کمکرسان که با مهاجرین افغان کار میکنند، مصاحبه انجام داده است. مصاحبهشوندگان به ما گفتهاند که پولیس پاکستان مهاجران افغان را هنگام خرید، در مسیر مکتب یا هنگام جستجوی کار روز مزد بازداشت نموده، گوشیهای همراه و پول نقد آنها را ضبط میکنند و برای آزاد کردن آنها، از آنها رشوه درخواست میکنند. کسانی که توان پرداخت رشوه را نداشتهاند، بازداشت و اخراج شدهاند.
بسیاری از مهاجران افغان، از جمله خبرنگاران، مدافعان حقوق بشر، فعالان حوزههای مختلف و دیگران، در صورت بازگشت به افغانستان به خاطر کار با دولت قبلی افغانستان یا آنچه انتقاد از طالبان پنداشته میشود، در معرض خطر جدی قرار دارند. در میان کسانی که بازداشت و به اجبار به افغانستان بازگردانده شدهاند، خبرنگارانی هم شامل استند که پس از بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، از افغانستان فرار کرده بودند. گزارشگران بدون مرز گزارش داده است که از اوایل سال ۲۰۲۶ تا حال، مقامات پاکستان حداقل نُه خبرنگار افغان را، به شمول کسانی که ویزه داشتهاند، به اجبار به افغانستان باز گرداندهاند.
یکی از مهاجران افغان که به اجبار اخراج شده است، به ما گفت که پولیس او و خانوادهاش را از محل سکونت آنها بازداشت کردند: «ما به آنها التماس کردیم که ما را اخراج نکنند ولی آنها حرف ما را نشنیدند. در حاجی کمپ اسلامآباد، تنها کسانی آزاد میشدند که توان پرداخت رشوه را داشتند. ما را به افغانستان باز گرداندند؛ جایی که ما در خفا زندگی میکنیم.»
مهاجران افغان در پاکستان بدون ویزه به خدمات صحی دسترسی ندارند؛ حتا در موارد اضطراری شامل کودکان. ترس از بازداشت باعث شده خانوادهها از دریافت خدمات صحی خودداری کنند؛ موضوعی که مشکلات جسمی و روانی را در میان آنها تشدید کرده است.
یک زن افغان ساکن اسلام آباد به ما گفت: «دخترم مریض است ولی من از ترس بازداشت پولیس نمیتوانم او را به شفاخانه ببرم. او شش هفته میشود که اشتهای خوب ندارد و من خیلی نگرانم.» کارمندان نهادهای کمکرسان هم گفتهاند که آنها اطلاع دارند که خانوادههای افغان که مریض دارند، یا به خاطر نداشتن اسناد به خدمات صحی دسترسی ندارند یا از ترس برای دریافت خدمات صحی اقدام نمیکنند.
خانوادههای زیادی برای جلوگیری از بازداشت، فرزندان خود را درون خانه نگهداری میکنند. آنها وضعیت خود را زندگی در ترس مداوم توصیف میکردند؛ وضعیتی که آنها نمیتوانند از ترس بازداشت، فعالیتهای عادی روزمرهی خود را انجام دهند. یکی از زنان افغان گفت که پولیس شوهر و دختر نُهسالهاش را هنگام خرید بازداشت کرده و در مدت کوتاه، آنها را اخراج کرده است؛ اقدامی که باعث شده خانوادهی آنها از همدیگر جدا شوند.
تشدید اقدامات پولیس در پی وخیمتر شدن جنگ میان افغانستان و پاکستان در اواسط اکتوبر سال ۲۰۲۵ آغاز شد. یک یکی از عملیاتها در ماه نوامبر در کمپ مهاجرین سرخاب در بلوچستان، بیش از ۱۰۰۰ افغان، از جمله کودکان، بازداشت شدند. مقامات پاکستانی پس از تخلیهی کمپ، خانهها و دکانهای آنها را با بولدوزر تخریب کردند. بازداشتشدگان به گذرگاه مرزی چمن منتقل شدند و از آنجا به افغانستان اخراج شدند؛ اکثرا در شرایطی که آنها از اعضای خانوادهی خود بیاطلاع بودند و نمیدانستند که به آنها ملحق خواهند شد یا نه.
در موارد متعدد در جریان ماههای اخیر، خانوادهها به اجبار از همدیگر جدا شدهاند. کودکان خردسال، حتا در مواردی اطفال ۱۳ ساله، به تنهایی به افغانستان بازگردانده شدهاند؛ در حالی که والدین آنها در پاکستان مانده و از سرنوشت و محل بودوباش فرزندان خود اطلاعی ندارند.
برخی از خانوادههای اخراج شده، در اردوگاههای نزدیک به مرز در افغانستان جابهجا شدهاند؛ کمپهایی که شرایط زندگی در آنها دشوار است و دسترسی به نیازمندیهای اولیه مثل غذا، خدمات صحی و سرپناه، وجود ندارد. زنان و دختران با محدودیتهای شدید در زمینهی گشتوگذار نیز، مواجهاند.
در موجی از اخراج و بازگرداندن افغانها در ماه اکتوبر ۲۰۲۳، بیش از ۵.۴ میلیون افغان از ایران و پاکستان به افغانستان بازگردانده شدند. پس از درگیری برخوردهای مرزی میان افغانستان و پاکستان در اکتوبر ۲۰۲۵، ارائهی خدمات به مهاجران در اردوگاههای مرزی کاهش یافته است زیرا نهادهای کمکرسانی فعالیتهای خود را به دلیل کمبود بودجه، کاهش دادهاند.
یوناما تلفات ملکی را تا ۱۷ مارچ سال جاری، حداقل ۷۶ کشته و ۲۱۳ زخمی مستند کرده است؛ اکثرا به دلیل حملات توپخانهای فرامرزی.
بازگرداندن و اخراج اجباری مهاجران افغان از سوی پاکستان ممکن است مصداق نقض مکلفیتهای این کشور به عنوان عضو کنوانسیون ملل متحد علیه شکنجه و نیز حقوق عرفی بینالملل باشد که بازگرداندن یا اخراج اجباری افراد به جایی که آنها با خطر واقعی آزار و اذیت، شکنجه، بدرفتاری یا تهدید جانی مواجه میشوند، را ممنوع قرار داده است.
خانم عباسی افزود: «پاکستان باید علیه رفتارهای نقضکنندهی حقوق بشر از سوی پولیس این کشور اقدام کرده و اخراج اجباری مهاجران افغان را فورا متوقف کند. کشورهای دیگر نیز، باید نگرانیهای خود در این زمینه را به کشور پاکستان اعلام کنند و در عین حال، نقض حقوق بشر در افغانستان را محکوم کنند.»
