(Bangkok) – Hôm nay, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền phát biểu rằng nhà cầm quyền Việt Nam cần ngay lập tức phóng thích ba nhà hoạt động liên quan tới tổ chức hải ngoại Việt Tân bị mất tích ở Campuchia, và hủy bỏ mọi cáo buộc đối với họ. Chính quyền Việt Nam cũng cần cho giới chức lãnh sự Na Uy và Úc cũng như người nhà được tiếp xúc ngay lập tức với những người đang bị tạm giữ.
Công an Việt Nam ra thông báo rằng Nguyễn Đức Thuận, công dân Na Uy; Trần Hiệp (còn có tên gọi khác là Hồ Phạm Hiệp Huy), công dân Úc; và Thái Công Trường Sơn là thành viên của tổ chức bị đặt ra ngoài vòng pháp luật Việt Tân, và đã cố sử dụng giấy tờ giả để nhập cảnh vào Việt Nam từ Campuchia hôm 18 tháng Chín năm 2026. Người nhà của họ nói rằng họ chưa bao giờ tìm cách nhập cảnh Việt Nam.
Công an tuyên bố đã cáo buộc ba người về tội danh “khủng bố” theo điều 229 của bộ luật hình sự vì liên quan tới Việt Tân và sử dụng con dấu, tài liệu giả theo điều 341. Việt Tân là một tổ chức chính trị hải ngoại vận động cho thay đổi dân chủ ở Việt Nam. Tổ chức này phản biện rằng ba người đã bị bắt cóc ở Campuchia.
“Vụ việc có vẻ là bắt cóc và giam giữ người nước ngoài này làm dấy lên nhiều câu hỏi về vai trò của cả hai chính phủ Việt Nam và Campuchia,” bà Elaine Person, Giám đốc Ban Á châu của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói. “Chính phủ Na Uy và Úc cần gây sức ép với chính quyền Việt Nam để được tiếp xúc với công dân của mình ngay lập tức và hủy bỏ các cáo buộc vô căn cứ đối với họ.”
Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp bay tới Phnom Penh hôm 15 tháng Chín và được biết vẫn giữ liên lạc thường xuyên với người nhà ở ngoài Campuchia cho tới buổi sáng ngày 18 tháng Chín, sau đó không ai liên lạc được với cả hai người. Từ thời điểm đó cũng không thấy họ liên lạc với ai, cả hai đều bị lỡ các cuộc hẹn đã sắp xếp ở Campuchia và lỡ chuyến bay họ đã đặt vé để rời Campuchia ngày 19 tháng Chín. Hành lý và các tài sản khác của họ, trừ điện thoại và hộ chiếu, đều được tìm thấy trong phòng khách sạn ở Campuchia.
Nguyễn Đức Thuận cần tiêm insulin hàng ngày vì bệnh tiểu đường và cần chăm sóc sức khỏe vì có vấn đề về thận.
Tính tới ngày 11 tháng Mười, đại sứ quán cả hai nước Úc và Na Uy đều chưa được tiếp xúc với những người đang bị giam giữ.
Công an Việt Nam tuyên bố rằng ba người đã qua cửa khẩu ở tỉnh Tây Ninh để nhập cảnh vào Việt Nam, và “Nguyễn Đức Thuận sử dụng 02 căn cước công dân (Việt Nam) giả” với tên giả và một hộ chiếu Na Uy mang tên thật. Họ cũng nói rằng Hồ Phạm Hiệp Huy “mang theo 1 hộ chiếu Úc mang tên Tran Hiep.” Thông cáo của công an không tả căn cước của Thái Công Trường Sơn.
Ngày mồng 7 tháng Mười, Bộ Nội vụ Campuchia ra thông cáo nói rằng họ xác nhận Nguyễn Đức Thuận và Trần Hiệp đã nhập cảnh vào Campuchia nhưng chưa ghi nhận được thông tin xuất cảnh của họ. Và phát biểu rằng họ phủ nhận “tuyệt đối” không liên quan gì tới việc bàn giao ba người cho chính quyền Việt Nam.
Vào những năm 1980, Việt Tân có tham gia khởi nghĩa vũ trang chống chính quyền cộng sản Việt Nam. Đến năm 2004, Việt Tân đăng ký lại là một đảng chính trị cam kết thay đổi phi bạo lực, nhưng chính quyền Việt Nam vẫn bắt giữ và bỏ tù các thành viên Việt Tân. Năm 2016, Việt Nam chính thức gắn nhãn cho Việt Tân là một “tổ chức khủng bố.”
Năm 2019, một thành viên của Việt Tân mang quốc tịch Úc, ông Châu Văn Khảm, và các cộng sự Nguyễn Văn Viễn và Trần Văn Quyền bị bắt ở Việt Nam rồi bị kết án lần lượt là 12, 11 và 10 năm tù giam vì liên quan tới Việt Tân, với các cáo buộc về tội khủng bố. Phiên tòa xử họ diễn ra chỉ trong 4 tiếng rưỡi, cho thấy bản án đã được quyết định từ trước. Các hành vi mà chính quyền Việt Nam liệt kê trong cáo trạng đối với Châu Văn Khảm với hàm ý gán cho Việt Tân, như lên kế hoạch vào Việt Nam, chuẩn bị tờ rơi cho biểu tình, phát triển mạng lưới Việt Tân, viết bài, và đưa người ra nước ngoài đào tạo tin học, không cấu thành tội danh khủng bố.
Năm 2022, Nhóm Công tác về Bắt giữ tùy tiện của Liên Hiệp Quốc công bố bản ý kiến nhận định rằng “việc tước đoạt tự do của [thành viên Việt Tân] Châu Văn Khảm…là tùy tiện.” Việt Nam phóng thích ông Châu Văn Khảm vào tháng Bảy năm 2023 và buộc ông hồi hương về Úc. Các nhà hoạt động cộng sự của ông, Nguyễn Văn Viễn và Trần Văn Quyền vẫn đang phải thi hành bản án tù nhiều năm.
Năm 2018, công an Việt Nam bắt giữ Lê Quốc Bình ở tỉnh Bình Định và cáo buộc ông tham gia Việt Tân và đưa lậu vũ khí từ Campuchia về Việt Nam để “hoạt động khủng bố.” Việt Tân phủ nhận cáo buộc nói trên, gọi đó là sự “bịa đặt trơ trẽn.” Nguyên bộ trưởng công an lúc bấy giờ, hiện là đương kim chủ tịch nước, Tô Lâm, khen ngợi công an đã bắt giữ Lê Quốc Bình. Các tin tức trên báo chí nhà nước đăng sau đó về phiên xử và phán quyết về cáo buộc khủng bố và sở hữu vũ khí trái phép đã lược bỏ không hề nhắc đến Việt Tân.
Tháng Năm năm 2026, công an Việt Nam bắt giữ Lê Thanh Sơn và Nguyễn Thanh Hùng ở tỉnh Đồng Tháp vì hai người bị cho rằng có liên quan tới Việt Tân, rồi cáo buộc họ tội “hoạt động nhằm lật đổ chính quyền nhân dân” theo điều 109 của bộ luật hình sự. Cũng trong tháng Năm, có tin công an đã câu lưu, thẩm vấn và đánh đập một cựu tù nhân chính trị, ông Huỳnh Trương Ca, và ép buộc ông nhận là thành viên Việt Tân – nhưng ông bác bỏ. Sau khi ông Huỳnh Trương Ca đi trốn, công an câu lưu người nhà ông, thẩm vấn họ về tung tích của ông, rồi đe dọa và gây sức ép buộc họ đấu tố ông.
Trong những năm gần đây, nhà cầm quyền Việt Nam đã gia tăng đàn áp xuyên quốc gia – với mục đích dập tắt tiếng nói bất đồng chính kiến bằng cách nhằm vào các nhà bất đồng hay phê phán chính quyền bên ngoài Việt Nam. Họ đã gây sức ép chính phủ các quốc gia khác như Thái Lan và Campuchia trao trả các công dân Việt Nam đã trốn khỏi đất nước vì sợ bị bắt giữ tùy tiện, tra tấn hay bỏ tù.
An ninh Việt Nam cũng từng bắt cóc các công dân Việt ở Đức và Thái Lan, trong đó có Trịnh Xuân Thanh, Trương Duy Nhất và Đường Văn Thái. Trong vòng một năm nay, các tòa án ở Việt Nam đã xử vắng mặt nhiều người Việt đang sinh sống ở nước ngoài, phán quyết họ có tội và xử án nhiều năm tù, trong đó có Lê Trung Khoa, Nguyễn Văn Đài, Đoàn Bảo Châu, Đinh Yum, Siu Di và Đặng Thị Huệ. Sau các phiên tòa đó, công an đã nhiều lần cảnh cáo và xử phạt người dân Việt Nam vì tương tác với những người bị xử vắng mặt.
Nhiều nhà hoạt động Việt Nam và Thái Lan đã bị cưỡng ép mất tích ở Campuchia trong các vụ bị nghi là đàn áp xuyên quốc gia.
“Vận động cho dân chủ và đa nguyên không phải là một tội hình sự,” bà Pearson nói. “Chính quyền Việt Nam nên phóng thích Nguyễn Đức Thuận, Trần Hiệp và Thái Công Trường Sơn và chấm dứt hành vi đàn áp xuyên quốc gia.”
