Khi Thủ tướng Úc Anthony Albanese gặp gỡ ông Tô Lâm, Chủ tịch nước kiêm Tổng bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam, ở Canberra vào tuần này, ông không nên quên rằng mình đang giao dịch với một trong những nhà lãnh đạo độc đoán nhất khu vực.
Khi đang làm Bộ trưởng Bộ Công an đầy tai tiếng của Việt Nam từ năm 2016 đến năm 2024, ông Tô Lâm chỉ đạo một đợt đàn áp sâu rộng, phá hủy nền xã hội dân sự mới chớm hình thành ở Việt Nam. Nhà cầm quyền Việt Nam đã bỏ tù hàng chục nhà báo, blogger và nhà hoạt động độc lập nổi tiếng, trong đó có Phạm Đoan Trang, Phạm Chí Dũng, Nguyễn Tường Thụy, Nguyễn Lân Thắng và Cấn Thị Thêu. Đợt đàn áp cũng nhằm vào các nhà bảo vệ môi trường và luật sư, khiến nhiều người hiện đang phải sống lưu vong vì sợ bị bắt bớ.
Từ khi ông Tô Lâm lên nắm chức vụ chính trị cao nhất là Tổng bí thư Đảng Cộng sản vào năm 2024, hồ sơ về nhân quyền vốn đã tồi tệ của Việt Nam còn xấu đi nữa. Chính quyền Việt Nam đã nới rộng phạm vi và khả năng áp dụng các điều luật hà khắc để hình sự hóa tự do ngôn luận. Người dân Việt Nam giờ đây có nguy cơ bị ngồi tù tới bảy năm chỉ vì lên tiếng phàn nàn về chính sách nhà nước hay quan chức địa phương.
Nhà cầm quyền Việt Nam cũng gia tăng đàn áp xuyên quốc gia – gây ra các hành vi xâm phạm nhân quyền ở ngoài nước - ở Thái Lan và nhiều nơi khác. Từ tháng Mười hai năm ngoái, các tòa án Việt Nam đã mở phiên xử ít nhất là năm nhà báo độc lập và nhà hoạt động bảo vệ quyền lợi của người thiểu số, gồm có Đoàn Bảo Châu, Nguyễn Văn Đài, Lê Trung Khoa, Đinh Yum và Siu Di. Cả năm người đều bị kết luận có tội và kết án vắng mặt với các cáo buộc mang động cơ chính trị, với mức án từ 7 đến 17 năm tù giam.
Trong tháng Sáu và tháng Bảy, công an bắt giữ năm người vì có vai trò trong việc xuất bản một cuốn sách về Hồ Chí Minh khiến nhà cầm quyền bất bình. Chính phủ Việt Nam cũng ban hành một nghị định mới nhằm vào giới luật sư và đang sửa đổi nhiều quy định pháp luật để xiết chặt hơn quyền tự do biểu đạt.
Đối thoại nhân quyền thường niên giữa Úc và Việt Nam không nên là diễn đàn duy nhất để nêu quan ngại về nhân quyền, mà vấn đề này cần được bao quát trong mọi giao dịch giữa hai quốc gia. Tháng Ba năm 2024, Úc và Việt Nam đã ký Hiệp định Đối tác Chiến lược Toàn diện để mở rộng hợp tác xuyên suốt nhiều lĩnh vực như quốc phòng, kinh tế, giáo dục, năng lượng và kỹ thuật số. Phía Úc cần dùng hiệp định này làm đòn bẩy để gây sức ép với chính quyền Việt Nam phóng thích những người bị giam cầm vì đã thực hành quyền của họ, và chấm dứt đàn áp quyền tự do biểu đạt.
