(Bangkok) - Hôm nay, Tổ chức Theo dõi Nhân quyền phát biểu rằng từ cuối tháng Sáu chính quyền Việt Nam đã bắt và tạm giữ năm người vì có vai trò trong việc xuất bản một cuốn sách gây tranh cãi về Hồ Chí Minh, người sáng lập chủ nghĩa cộng sản ở Việt Nam.
Công an Hà Nội cáo buộc cả năm người – Nguyễn Thành Nam, Trần Việt Anh, Nguyễn Thúy Hằng, Đào Bá Đoàn và Nguyễn Văn Yên – về tội tuyên truyền chống nhà nước theo điều luật an ninh đầy tai tiếng, điều số 117 của bộ luật hình sự, và đăng công khai địa chỉ nhà riêng của họ, vi phạm quyền riêng tư của cả gia đình họ. Nếu bị kết luận có tội, họ sẽ đối mặt với án tù lên tới 20 năm. Chính quyền Việt Nam cần ngay lập tức hủy bỏ mọi cáo buộc đối với cả năm người và phóng thích họ vô điều kiện.
“Làn sóng bắt giữ vì một cuốn sách về Hồ Chí Minh gửi một thông điệp lạnh gáy đến toàn bộ giới nhà văn, nhà báo và xuất bản rằng tuyên ngôn về kỷ nguyên ‘vươn mình’ mới chỉ có nghĩa là gia tăng đàn áp,” bà Elaine Pearson, Giám đốc Ban Á Châu của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói. “Phản ứng cực đoan về cuốn sách thể hiện rằng ngay cả những nhân vật thành danh trong các lĩnh vực kinh doanh, xuất bản và báo chí cũng không được an toàn trước giới bảo thủ của Đảng Cộng sản.”
Chuyện với Thanh: Lời kể mới về Ánh sáng do chuyên gia công nghệ đang ở sau song sắt Nguyễn Thành Nam viết và Nhà Xuất bản Hội Nhà văn in hồi tháng Tư ở Hà Nội. Cuốn sách kể về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của Hồ Chí Minh dưới dạng hội thoại giữa một người thầy với sinh viên, dùng ngôn ngữ đời thường đương đại để giới trẻ Việt nam dễ hiểu hơn về con người và tư tưởng Hồ Chí Minh.
Tờ báo của công an viết rằng “nội dung cuốn sách này có tính chất xuyên tạc lịch sử, các đường lối, chủ trương của Đảng, Nhà nước; xúc phạm Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và nhiều lãnh đạo Đảng, Nhà nước khác.”
Các sự kiện ra mắt sách trong tháng Tư và tháng Năm từng được đưa tin tích cực, trong đó có các kênh báo chí nhà nước như Nhân Dân, Quân đội Nhân dân, Sài Gòn Giải phóng, và nhiều tờ báo khác. Tuy nhiên, đến tháng Sáu, ông cán bộ cộng sản tỉnh lẻ đã về hưu Phan Trung Can phê phán cuốn sách trên mạng, buộc tội tác giả xúc phạm Hồ Chí Minh và bôi nhọ lịch sử cách mạng Việt Nam. Ông Phan Trung Can chĩa mũi nhọn vào việc cuốn sách sử dụng ngôn ngữ đương đại theo cách thiếu tôn trọng Hồ Chí Minh và kêu gọi tiêu hủy cuốn sách. Sau bài đăng ban đầu của ông ta, những người sử dụng internet có cùng quan điểm đã lên tiếng đòi xử phạt tất cả những ai liên quan tới việc in ấn và quảng bá cuốn sách.
Không lâu sau đó, báo chí ở Việt Nam gỡ bỏ bài quảng bá cuốn sách. Nhà Xuất bản Hội Nhà văn công khai xin lỗi và ra lệnh thu hồi. Vài ngày sau, Cục Xuất bản, In và Phát hành thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch quyết định kỷ luật nhà xuất bản đó, đình chỉ hoạt động hai tháng và phạt 100 triệu đồng (tương đương 3.800 đô la Mỹ). Tháng Bảy, Cục Báo chí của Bộ này xử phạt 23 tờ báo vì đã quảng bá cuốn sách. Hơn một chục nhà báo bị nhận quyết định cách chức, cảnh cáo, hay khiển trách do bị coi là có liên đới tới cuốn sách.
Ông Nguyễn Thành Nam, 65 tuổi, bị bắt ngày 27 tháng Sáu. Ông là đồng sáng lập và từng là Tổng Giám đốc FPT, một công ty công nghệ và giáo dục lớn ở Việt Nam. Ông cũng là người sáng lập đại học FUNiX, trường đại học trực tuyến đầu tiên ở Việt Nam đào tạo về phần mềm. Năm 2019, đương kim Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc khi đó ghi nhận ông Nam “có thành tích xuất sắc trong việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức và phong cách Hồ Chí Minh…và đóng góp cho sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc.”
Trong vài năm, ông Nguyễn Thành Nam giảng dạy về tư tưởng Hồ Chí Minh tại Đại học VinUniversity, một trường đại học tư thục do tập đoàn tư nhân khổng lồ VinGroup thành lập từ năm 2019. Ông quyết định sử dụng các ghi chép trong giảng dạy để viết nên cuốn sách.
Ông Trần Việt Anh, 33 tuổi, bị bắt vì quảng bá cho cuốn sách Hồ Chí Minh. Ông là người sáng lập Spiderum, một nền tảng thảo luận trực tuyến được nhiều người trẻ tuổi ở Việt Nam sử dụng, từ năm 2016. Tính đến tháng Bảy năm 2026, kênh Youtube của Spiderum có 1,19 triệu người đăng ký. Nền tảng Spiderum đã bị ngừng hoạt động.
Trong hai ngày 11 và 12 tháng Bảy, công an bắt ba nhân vật cao cấp của Nhà Xuất bản Hội Nhà văn có tên trên bìa cuốn sách: Nguyễn Thúy Hằng, 50 tuổi, giám đốc; Đào Bá Đoàn, 55 tuổi, tổng biên tập; và Nguyễn Văn Yên, 64 tuổi, biên tập viên. Báo công an nói rằng cả ba người nêu trên, đều là đảng viên Đảng Cộng sản, bị tạm giữ vì đã “ biên tập, chỉnh sửa, xuất bản, quảng bá” cuốn sách.
“Đối với giới lãnh đạo Đảng Cộng sản, ngay cả một cuốn sách về người cha sáng lập của họ được viết cho giới trẻ cũng có thể bị coi là nguy cơ đe dọa địa vị độc tôn quyền lực của đảng,” bà Pearson nói.
