(Geneva) – Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nêu trong một tờ trình lên Ủy ban Nhân quyền Liên Hiệp Quốc rằng đợt kiểm định sắp tới của Ủy ban này về hồ sơ của Việt Nam về các quyền dân sự và chính trị là một cơ hội then chốt để gây sức ép chính quyền Việt Nam chấm dứt đàn áp bất đồng chính kiến và các quyền cơ bản khác. Đợt xem xét báo cáo của Việt Nam về việc thi hành Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị, đã được quốc gia này ký kết vào năm 1982, sẽ diễn ra vào ngày mồng 7 và mồng 8 tháng Tám năm 2025 ở Geneva.
Sau lần kiểm định trước của Việt Nam vào năm 2019, Ủy ban Nhân quyền đã thúc giục Việt Nam “thực hiện tất cả các bước cần thiết, kể cả sửa đổi luật pháp, để chấm dứt vi phạm quyền tự do biểu đạt trên mạng và ngoài đời,” cũng như chấm dứt các vi phạm khác về nhân quyền. Theo Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, từ đó đến nay, tình trạng đàn áp ở quốc gia này đã trở nên tồi tệ hơn.
“Chính quyền Việt Nam tuyên bố rằng người dân được hưởng quyền tự do biểu đạt, nhưng đối với những ai kêu gọi dân chủ hay phê phán Đảng Cộng sản thì ‘quyền tự do’ này bị biến mất,” bà Elaine Pearson, Giám đốc Ban Á Châu của Tổ chức Theo dõi Nhân quyền nói. “Trong đợt kiểm định lần thứ tư của Việt Nam, Ủy ban Nhân quyền cần kêu gọi chính quyền Việt Nam chấm dứt đàn áp một cách có hệ thống các quyền dân sự và chính trị, và thúc đẩy cải tổ thực sự.”
Nhà cầm quyền Việt Nam đè nén nghiêm trọng các quyền dân sự và chính trị, như quyền tự do biểu đạt, tự do lập hội, nhóm họp ôn hòa, và tự do tôn giáo. Chính quyền ngăn cấm các nhóm nhân quyền, công đoàn, báo chí, nhóm tôn giáo độc lập và các tổ chức khác muốn hoạt động bên ngoài sự kiểm soát của chính quyền. Các nhà hoạt động nhân quyền và blogger lên tiếng phê phán chính quyền hoặc vận động cho cải cách phải đối mặt với nguy cơ bị công an đe dọa, sách nhiễu, hạn chế đi lại, bắt giữ tùy tiện, truy tố và xử án tù giam nặng nề sau các phiên tòa không công bằng.
Chính quyền Việt Nam thường xuyên áp dụng điều 117 của bộ luật hình sự, kết tội “làm, tàng trữ, phát tán hoặc tuyên truyền thông tin” phê phán nhà nước, để truy tố và bỏ tù các nhà hoạt động đã đăng tải hoặc công bố các nhận định phản đối chính sách nhà nước. Trong những năm gần đây, chính quyền Việt Nam đã gia tăng đáng kể việc áp dụng điều 331 bộ luật hình sự để nhằm vào những công dân khiếu nại hay nộp đơn kiện quan chức chính quyền ngay cả ở cấp thấp. Điều 331 kết tội hình sự đối với hành vi “lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân,” và đưa ra chế tài lên tới bảy năm tù.
Tính từ năm 2024 đến tháng Tư năm 2025, các tòa án ở Việt Nam đã kết luận có tội và kết án ít nhất là 16 người với các mức án tù nhiều năm theo điều 117, trong đó có nhà hoạt động nhân quyền nổi tiếng Nguyễn Chí Tuyến, người đã sử dụng mạng xã hội để phê phán hồ sơ nhân quyền của chính quyền Việt Nam, hay Nguyễn Vũ Bình, một blogger, và Phan Vân Bách, một nhà vận động dân chủ. Từ năm 2018 đến tháng Tư năm 2025, các tòa án Việt Nam đã kết luận có tội và kết án ít nhất 128 người với các mức án tù nặng nề theo điều 331, trong đó có luật sư nổi tiếng Trần Đình Triển, blogger nhiều ảnh hưởng Trương Huy San và nhà bình luận internet Nguyễn Thái Hưng.
Hơn 170 người hiện đang bị giam giữ ở Việt nam vì phê phán chính phủ hay Đảng Cộng sản Việt Nam. Tất cả báo chí truyền thông đều thuộc quyền kiểm soát của Đảng và Việt Nam hiện có số lượng nhà báo bị giam giữ cao thứ ba thế giới.
Tháng Mười một năm 2024, chính phủ Việt Nam ban hành Nghị định 147 để quản lý việc sử dụng và cung cấp dịch vụ internet và thông tin trên mạng. Nghị định này đã nới rộng quyền kiểm soát của chính quyền đối với khả năng tiếp cận thông tin trên mạng internet với các lý do được định nghĩa một cách mơ hồ về “an ninh quốc gia” và “trật tự xã hội,” và ngăn cấm vi phạm “ đạo đức, thuần phong mỹ tục.” Chính quyền Việt Nam đã lạm dụng các quy định pháp luật đó để đàn áp bất đồng chính kiến trên diện rộng.
Xét cả về văn bản lẫn thực tế thi hành pháp luật, chính quyền Việt Nam không cho phép công đoàn độc lập được đại diện cho người lao động: Luật Công đoàn của Việt Nam chỉ công nhận các “công đoàn” do chính phủ kiểm soát. Chính phủ Việt Nam vẫn chưa thông qua Công ước số 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế về Quyền Tự do Lập hội và Bảo vệ Quyền Thành lập Tổ chức Công đoàn, mặc dù đã đưa ra cam kết về việc đó. Dù chính quyền Việt Nam tuyên bố rằng Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là “liên đoàn lao động” của các công đoàn ở cấp doanh nghiệp, nhưng tổ chức này không hề độc lập hay được hình thành từ các công đoàn của người lao động: giới lãnh đạo của tổ chức này do chính phủ hay Đảng bổ nhiệm.
Chính quyền Việt Nam hạn chế quyền tự do tôn giáo và thực hành tôn giáo bằng quy định pháp luật, yêu cầu đăng ký, sách nhiễu và theo dõi. Các nhóm tôn giáo bị buộc phải có giấy phép và đăng ký với chính quyền cũng như hoạt động theo các ban trị sự do chính quyền kiểm soát. Tính đến tháng Tư vừa qua, chính quyền đã cấp phép cho “43 tổ chức thuộc 16 tôn giáo” được hoạt động ở Việt Nam. Chính quyền Việt Nam xác nhận rằng, tính đến năm 2021, có khoảng 140 nhóm tôn giáo với gần một triệu tín đồ không được chính quyền công nhận.
“Đợt kiểm định của Ủy ban sẽ đồng loạt vạch trần tất cả các tuyên bố vô căn cứ của Việt Nam,” bà Pearson nói. “Các quốc gia thành viên của Liên Hiệp Quốc cần vận dụng các kết luận của Ủy ban để phê phán hồ sơ nhân quyền tồi tệ của quốc gia này và gây sức ép để Việt Nam cam kết thay đổi thực sự chứ không chỉ là lời hứa suông.”
