(İstanbul, 11 Kasım 2026) – İnsan Hakları İzleme Örgütü (Human Rights Watch) bugün yaptığı açıklamada, dünya liderleri, küresel iklim eylemini nasıl hızlandıracaklarını ve iklim taahhütlerini nasıl uygulayacaklarını görüşmek üzere 11-12 Kasım tarihlerinde Antalya'da düzenlenen COP31 Liderler Zirvesi'nde bir araya gelirken, Türkiye'deki yetkililerin ülkedeki kömür faaliyetlerinin genişletilmesine yönelik girişimleri durdurma konusundaki isteksizliği ve fosil yakıtlardan çıkışa açık biçimde taahhüt vermemesi, Birleşmiş Milletler iklim konferansı COP31'in ev sahibi olarak yanlış bir mesaj veriyor ve Türkiye'nin taahhütlerinin ve gündeminin güvenilirliğini zedeliyor, dedi.
Temmuz 2026'da Türkiye hükümeti, Kahramanmaraş ilindeki Afşin-Elbistan A Termik Santrali'ne iki yeni ünite eklenmesini öngören planı reddeden Haziran tarihli mahkeme kararına itiraz etti. Aynı ay hükümet, Çanakkale ilindeki mevcut bir kömürlü termik santralin kapasitesinin artırılması için izin süreci başlattı.
Human Rights Watch Avrupa ve Orta Asya Bölümü araştırma görevlisi Deniz Bayram, "Afşin-Elbistan Santrali'nin genişletilmesinin mahkeme tarafından iptal edilmesi, Türkiye'nin kömür genişleme planlarını durdurmaya yönelik uzun soluklu yerel toplulukların mücadelesinde bir dönüm noktası gibi görünmüştü" dedi. "Ancak Türkiye’de yetkililer, COP31'e ev sahipliği yaparken mevcut kömür genişleme projelerinden vazgeçmemeye kararlı görünüyor. Bu yaklaşım, iklim değişikliğiyle mücadele ve insanların sağlık hakkının korunması açısından Türkiye'yi yanlış bir yöne sürüklüyor."
Kahramanmaraş'taki iki idare mahkemesi, Haziran ayında genişleme planını reddeden kararlar verdi. Kararlar, yerel yönetimler, sivil toplum kuruluşları ve bölge sakinleri tarafından açılan beş ayrı davayı kapsıyordu.
Human Rights Watch, Haziran 2025'te Türk Tabipleri Birliği tarafından Kahramanmaraş İdare Mahkemeleri'nde açılan beş davadan birine ilişkin bir Amicus Curiae Brief sundu. Görüşte, Human Rights Watch'ın elektrik santralinin mevcut faaliyetlerinden kaynaklanan ciddi halk sağlığı ve çevre sorunlarını belgeleyen 2024 tarihli raporundaki araştırma bulgularından yararlanıldı.
Kahramanmaraş 3. İdare Mahkemesi, kararında mahkeme tarafından görevlendirilen iki bilirkişi raporuna dayanarak projeyi iptal etti. Mahkeme, iptal gerekçelerini ortaya koyarken bu raporlardaki bulgulara atıf yaptı. İptal gerekçeleri, Human Rights Watch tarafından sunulan amicus curiae görüşünde yer alan gerekçelerin bazıları ile aynıydı. Bunlar arasında, uygun bir hava kalitesi değerlendirmesinin yapılmamış olması ile genişlemeyi onaylayan çevresel etki değerlendirmesinde hava kirliliğine kronik maruziyetin yüzeysel biçimde ele alınması ve halk sağlığı açısından kümülatif etkilerin yeterince dikkate alınmaması yer alıyordu.
Bilirkişi raporları özellikle, çevresel etki değerlendirmesinin çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan kişiler gibi risk altındaki gruplar üzerindeki sağlık etkilerini yeterince değerlendirmediğini ve fosil yakıtların yakılması sonucu ortaya çıkan kimyasallar ve kirleticilerin neden olduğu uzun vadeli solunum ve kardiyovasküler risklere ilişkin kapsamlı bir değerlendirme içermediğini ortaya koydu.
Raporda ayrıca, çevresel etki değerlendirmesi süreci kapsamında proje hakkında düzenlenen halkın katılımı toplantısına ilişkin katılımcı sayısının raporu hazırlayanlar tarafından olduğundan farklı gösterildiği ve toplantıya katılanların çoğunluğunun kömürlü termik santral genişlemesine karşı çıktığı tespiti yapıldı.
Türkiye'de Ege Bölgesi'nde, iki eski kömürlü termik santrale yakıt sağlamak amacıyla kömür madenciliğini sürdürmek için Akbelen Ormanı ve zeytinliklerin temizlenmesi, yerel muhalefete rağmen devam ediyor. 2025 yılında kömür, Türkiye'nin toplam elektrik üretiminin yüzde 33,9'unu (120,86 milyar kWh) oluşturdu. Türkiye, Polonya, Kosova ve Bosna-Hersek ile birlikte Avrupa'da kömürden çıkış taahhüdünde bulunmayan veya kömürden elektrik üretimini sona erdirmek için bir takvim belirlemeyen yalnızca dört ülkeden biri.
Türk hükümeti tarafından 5 Kasım'da açıklanan Ulusal Enerji Planı, 2040 yılına kadar elektrifikasyonu ve enerji bağımsızlığını ilerletmeyi hedefliyor. Ancak yenilenebilir enerji yatırımları ve elektrifikasyon konusunda iddialı hedefler içermesine rağmen fosil yakıtlardan çıkış için somut bir hedef belirlemiyor.
İklim liderliği konusunda çelişkili sinyaller veren tek ülke Türkiye değil. COP31'in eş başkanı ve dünyanın en büyük kömür ihracatçılarından biri olan Avustralya da ülke içinde fosil yakıt projelerini genişletmeye devam ediyor. Bu durum, her iki ülkenin uluslararası iklim söylemleri ile iç enerji politikaları arasındaki artan çelişkiyi gözler önüne seriyor. Elektrifikasyona verilen önem iklim eylemi açısından önemli bir adım olsa da, yeni fosil yakıt projelerinin durdurulması ve fosil yakıtlardan adil ve hakkaniyetli bir çıkışın sağlanması ihtiyacının ele alınmaması, kaydedilen ilerlemeyi zayıflatma riski taşıyor.
Bayram, "COP31'in eş ev sahipleri olan Türkiye ve Avustralya, yeni fosil yakıt projelerinin genişletilmesine son verecek kararlı politikalar benimsemeli ve mevcut kömürlü termik santrallerin aşamalı olarak kapatılması için net bir takvim belirlemelidir" dedi. "Hâlen izin sürecinde olan kömür projelerinin iptal edilmesi bu yönde önemli bir adım olabilir."
