Pilipinas: Ang Pagdungog sa ICC aron Ikompirma ang mga Sumbong Batok kang Duterte

Click to expand Image

1. Kinsa si Rodrigo Duterte?
2. Unsay nahitabo panahon sa “gyera kontra droga” sa Pilipinas? Nagpadayon pa ba ang “gyera kontra droga”?
3. Unsa ang mga sumbong batok kang Duterte?
4. Unsay mahitabo panahon sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong?
5. Unsay mga katungod ni Duterte panahon sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong?
6. Makaapil ba sa pagdungog ang mga biktima sa giingong mga krimen?
7. Unsang mga lakang ang gipahiluna aron protektahan ang mga testigo sa ICC?
8. Unsaon sa katawhan sa Pilipinas pagsunod ang mga proseso sa The Hague?
9. Unsay mahitabo human sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong?
10. Dili ba nibiya ang Pilipinas sa ICC? Nganong ang ICC prosecutor makaimbestiga ug makasang-at gihapon og kaso batok kang Duterte?
11. Ang ICC makakiha ba og lain pa alang sa mga pagpatay ug ubang mga krimeng gihimo panahon sa “gyera kontra droga”?
12. Aduna na bay napapanubag sa Pilipinas alang sa mga krimeng nahimo panahon sa “gyera kontra droga”?
13. Unsay mga lakang nga angayang buhaton sa kasamtangang administrasyon ubos ni Presidente Ferdinand Marcos Jr.?

Gikan sa Pebrero 23 hangtud 27, 2026, ang mga huwes sa International Criminal Court (ICC) sa The Hague modungog sa ebidensya batok kang kanhi Presidente sa Pilipinas Rodrigo Duterte sa usa ka pagdungog “aron ikompirma ang mga sumbong” aron matino kung angay bang ipadayon ang bista sa kaso batok kaniya.

Si Duterte giaresto sa Manila sa Marso 11, 2025, sa mga awtoridad sa Pilipinas nga niaksyon sa arrest warrant nga gipagawas sa mga huwes sa ICC ug gipadala ngadto sa Interpol, ang internasyonal nga organisasyon sa kapulisan batok sa krimen. Una siyang niatubang sa korte, pinaagi sa video link gikan sa iyang detention center sa The Hague, sa Marso 14, 2025.

Ang ICC Office of the Prosecutor nibukas og imbestigasyon sa mga krimen sa Pilipinas nga sakup sa hurisdiksyon sa korte sa Setyembre 2021. Ang imbestigasyon naglangkob sa mga giingong krimen nga gihimo gikan sa Nobyembre 2011 hangtud Marso 16, 2019, usa ka adlaw sa wala pa nahimong epektibo ang pagbiya sa Pilipinas sa kasabotang nagtukod sa ICC – ang Rome Statute. Ang mga giingong krimen naglakip sa daghanang pagpatay nga dili subay sa balaod sa Davao City samtang mayor pa si Duterte, ingon man sa tibuok nasud panahon sa iyang pagkapresidente.

Ang mosunod nga dokumentong pangutana-ug-tubag nagahatag og nagpaluyong impormasyon mahitungod sa kaso, ang umaabot nga pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong, ug mga mamahimong sunod nga lakang ubos sa proseso.

1. Kinsa si Rodrigo Duterte?  

Si Rodrigo Duterte, natawo sa 1945, presidente sa Pilipinas gikan sa Hunyo 2016 hangtud Hunyo 2022. Sa wala pa napiling presidente, si Duterte ang mayor ug bise mayor sa Davao City sa habagatang Pilipinas sulod sa kapin duha ka dekada.

2. Unsay nahitabo panahon sa “gyera kontra droga” sa Pilipinas? Nagpadayon pa ba ang “gyera kontra droga”?

Si Presidente Duterte nagsugod sa usa ka nasudnong “gyera kontra droga” human nilingkod sa 2016, aron kunohay sa pagpakiggubat sa pag-apod-apod ug pagkonsumo sa droga, ilabina sa mga kabus nga lugar sa kasyudaran. Si Duterte naglunsad sa susamang kampanya sa dihang siya ang mayor.

Ang “gyera kontra droga” nisangpot sa liboan ka mga ilegal nga pagpatay, kasagaran sa mga kabus nga taga-syudad. Nakita sa Human Rights Watch ug uban pa nga kanunayng gipalsipikar sa kapolisan ang ebidensya, sama sa pagtanum sa mga pusil, aron himoong pangatarungan sa mga pagpatay. Ang kagamhanan nagtaho nga ang mga sakup sa Philippine National Police ug Philippine Drug Enforcement Agency nakapatay sa 6,252 ka tawo atol sa mga operasyong kontra droga gikan sa Hulyo 1, 2016 hangtud Mayo 31, 2022. Human nahimong presidente si Ferdinand Marcos Jr. sa 2022, ang kagamhanan niundang sa pagpagawas og mga numero, apan nagpadayon ang mga pagpatay.

Ang opisyal nga gidaghanon sa namatay wala naglakip niadtong gipatay sa mga wala nailhang mga mamumuno kinsa nagalihok ubos sa mando sa lokal nga kapolisan ug mga opisyal sigun sa katoohang pagtino nga gihimo sa Human Rights Watch ug ubang tigpaniid sa tawhanong katungod. Ang United Nations Office of the High Commissioner for Human Rights nagbanabana sa usa ka taho sa 2020 nga ang kinatibuk-ang gidaghanon sa namatay dili moubos sa 8,663. Ang mga lokal nga human rights groups ug ang Philippine Commission on Human Rights nga tinudlo sa kagamhanan nagkanayon nga ang tinood nga gidaghanon sa mga pagpatay lambigit sa “gyera kontra droga” posibleng triple sa maong numero.

Ang mga pagpatay nga hinimoan sa kapulisan ug mga wala nailhang mamumuno atol sa mga ronda kontra droga nagpadayon sa Pilipinas human sa termino ni Duterte isip presidente. Sa 2025, ang pagmonitor sa independenteng grupo nga Dahas nagpakita nga 271 ka tawo ang namatay sa mga panghitabong lambigit sa “gyera kontra droga” sa tibuok Pilipinas. Human nilingkod si Marcos sa Hulyo 1, 2022, kapin sa 1,000 ka tawo na ang namatay isip kabahin sa kampanya batok sa droga.

3. Unsa ang mga sumbong batok kang Duterte? 

Ang ICC Office of the Prosecutor nangayog kompirmasyon sa tulo ka sumbong sa crime against humanity of murder batok kang Duterte base sa mosunod nga mga panghitabong gilatid sa “Document Containing the Charges”: 

• Siyam ka panghitabo kalabot sa 19 ka pagpatay sa Davao City gikan sa 2013 hangtud 2016, sa dihang mayor si Duterte;
• Lima ka panghitabo kalabot sa 14 ka pagpatay sa mga “indibidwal kinsa gitawag nga ‘high-value’,” apil ang ilang giingong kalabutan sa paghimog droga o mga sindikato sa droga,” sa mga lugar sa tibuok Pilipinas sa 2016 ug 2017; ug
• Trentay-singko ka panghitabo kalabot sa 45 ka pagpatay ug pagsulay sa pagpatay nga gihimo sa clearance operations sa mga barangay sa tibuok Pilipinas sa 2016 ug 2018 samtang presidente si Duterte.

Ang Office of the Prosecutor nagpakita nga ang mga panghitabong gilatid sa dokumentong naglangkob sa mga sumbong “usa ka dili-kompletong listahan sa mga pananglitan sa binuhatang nagpahipi sa sumbong,” ug ang 78 ka biktimang naapil sa dokumento “usa ka dili-kompletong lista sa mga biktima niini nga kaso.” Kini dugang nagkanayon nga kung makompirma ang mga sumbong batok kang Duterte, ang prosekusyon mahimong mangayo panahon sa bista og ebidensya sa dugang mga panghitabo ug mga biktima sulod sa gambalay sa mga sumbong nga gikompirma.

Ang prosekusyon nagpasangil nga si Duterte responsable ning maong mga krimen sa daghang paagi: alang sa iyang dili direktang paghimo niini uban ang laing mga indibidwal, pinaagi sa iyang kontrol ug suportang gihatag ngadto sa mga ahensyang tigpatuman sa balaod ug ang gitawag nga Davao Death Squad; alang sa iyang pagmando ug paghulhog niini; ug alang sa iyang pagtabang ug pagdasig niini.

Sa ICC, ang mga arrest warrant ipagawas sa usa ka pretrial chamber base sa aplikasyon sa Office of the Prosecutor. Sa iyang arrest warrant application batok kang Duterte, ang Office of the Prosecutor nangayo nga iapil ang mga sumbong sa pagpanglugos ug tortyur isip mga krimen batok sa katawhan dugang ngadto sa pagpatay. Ang pretrial chamber nag-ila nga ang impormasyong gihatag sa prosekusyon nagsuporta sa konklusyon nga posibleng nahitabo ang pagpanglugos ug tortyur. Apan wala nila nakita ang igong kalambigitan niining maong mga binuhatan didto sa mas haluag nga atake sa mga sibilyan – usa ka elementong gikinahanglan sa mga krimen batok sa katawhan – aron kini maapil sa mga sumbong didto sa warrant.

4. Unsay mahitabo panahon sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong?

Ang pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong batok kang Duterte dili usa ka bista. Kini himoon atubangan sa usa ka pretrial chamber nga gilangkoban sa tulo ka huwes. Ang pagdungog magtugot sa mga huwes sa pagtimbangtimbang kung ang prosekusyon aduna bay igong ebidensya aron mopadayon ngadto sa bista alang sa usa o mas daghan pang mga sumbong nga gihisgotan. Ang prosekusyon dili kinahanglang mopresentar sa tanan niyang ebidensya niini nga yugto apan igo nga makatagbaw sa mga huwes nga adunay “igong kapasikaran nga motoo” nga si Duterte nakabuhat sa giingong mga krimen. Mas dako kining palas-anon kaysa sumbanang “makatarunganong kapasikaran nga motoo” nga gigamit sa chamber sa pagpagawas sa arrest warrant.

Si Duterte, pinaagi sa iyang abogado, mahimong mosupak sa mga sumbong, mohagit sa ebidensya sa prosekusyon, ug mopagawas sa iyang kaugalingong ebidensya. Hinoon, ang pagdungog wala gitumong sa pagtino sa pagkasad-an o pagka-inosente.

Ang pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong unang gi-eskedyul nga magsugod sa Setyembre 23, 2025. Apan sa Setyembre 8, ang pretrial chamber nagdesisyon sa pag-uswag sa pagdungog sa dili tinong petsa tungod kay ang mga abogado ni Duterte nagpahayag nga siya dili makasarang sa pag-apil sa proseso tungod sa “kadaut sa panghunahuna sa daghang luna,” ug nihangyo sa paglangan sa proseso.

Sa Enero 26, 2026, ang pretrial chamber nisalikway sa mga argumento sa depensa ug nakitang makasarang si Duterte nga moapil sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong. Ang chamber nagtakda mga magsugod ang pagdungog sa Pebrero 23. Aron makatabang sa ilang pagtimbang-timbang, ang mga huwes nagtudlo og tulo ka independenteng eksperto sa medisina kinsa naghimog medikal nga pagsusi kang Duterte ug nihatag sa ilang mga nakaplagan ngadto sa chamber sa Disyembre 5.

5. Unsay mga katungod ni Duterte panahon sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong? 

Ang mga katungod ni Duterte niini nga pagdungog susama sa iyang mga katungod panahon sa bista. Siya isipon nga inosente hangtud mapamatud-ang sad-an, ug may katungod ngadto sa usa ka patas ug paspas nga pagdungog nga himoon nga walay gidapigan.

Una sa pagdungog, si Duterte gihatagan sa dokumentong naglangkob sa mga sumbong nga gipangayo sa prosecutor, ingon man usa ka listahan sa ebidensya nga maoy gustong saligan sa prosecutor didto sa pagdungog. Ang pagbutyag ning maong ebidensya nagapadayon sulod na sa pipila ka bulan.

Si Duterte anaa na sa detensyon sukad sa pagbalhin kaniya ngadto sa The Hague sa Marso 2025. Ang Rome Statute nagahatag og katungod sa indibidwal ubos sa paghupot sa ICC nga mangayog temporaryong pagpagawas samtang magpaabot sa bista. Ang mga huwes mahimong magpatuman og usa o mas daghan pang kondisyon sa pagtugot sa maong pagpagawas, lakip ang mga limitasyon sa mga biyahe ug komunikasyon sa indibidwal. Nisumiter si Duterte og hangyo alang sa temporaryong pagpagawas sa Hunyo 12, 2025 – nga naghisgot, lakip sa ubang mga rason, sa iyang tigulang nga panuigon – gisundan sa usa ka bag-ong hangyo sa Agosto 19. Sa Oktubre 10, ang pretrial chamber nagbalibad sa hangyo, nga gikompirma luyo sa apela.

Subay sa usa ka hukom alang sa pagpagawas o detensyon sa usa ka tawo, ang Rome Statute nagatakda nga ang pretrial chamber periodically review its decision. Sa Enero 26, 2026, ang mga huwes sa pretrial chamber naghimo sa unang pagrepaso sa detensyon ni Duterte ug nakitang walay nausab o mga bag-ong kahimtang nga makasuporta sa pagpagawas kaniya. Giapela na ni Duterte ang desisyon. Ubos sa regulasyon ang korte kinahanglang magpahigayon og pagdungog nga dili momenus sa kausa matag tuig aron repasohon ang detensyon sa usa ka indibidwal. Ang una sa maong pagdungog alang kang Duterte gitakda human sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong, sa Pebrero 27.

Base sa mga rekomendasyon gikan sa mga eksperto sa medisina kinsa naghiling kang Duterte, ingon man ang medical officer sa detention center sa korte, ang mga huwes nagmando og mga kondisyon alang sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong lakip ang paglimitar sa gitas-on sa sesyon matag adlaw, ug nagtugot sa kanunayng pahulay.

6. Makaapil ba sa pagdungog ang mga biktima sa giingong mga krimen?

Ang Rome Statute adunay probisyon alang sa partisipasyon sa mga biktima diha sa proseso atubangan sa ICC, usa ka papel nga lahi kaysa pagpamatuod isip saksi. Kini nga sistema – nga nagtugot sa mga biktima nga ipahibalo ang ilang nga panglantaw ug mga kabalaka pinaagi sa mga representanteng legal – usa ka importanteng kabag-ohan nga adunay potensyal aron maseguro nga ang proseso makiglabigit niadtong direktang naapektohan sa giingong mga krimen.

Ang mga biktimang moapil sa proseso kinsa dili makagahum og representasyong legal mahimong makakuhag hinabang pinansyal gikan sa korte, ug ang korte adunay kaakuhan sa pagseguro sa ilang kaluwasan ug kaayohan. Ang mga huwes, sa ilang papel, magseguro nga ang pag-apil sa mga biktima dili makadaot, o sukwahi, sa mga katungod sa mga sinumbong sa patas nga bista.

Sa Enero 26, 2026, ang pretrial chamber nagtugot sa 39 ka biktima nga moapil sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong batok kang Duterte. Ang mga huwes nitudlo usab og tulo ka representanteng legal alang sa mga partisipanteng biktima kinsa moatubang sa mga huwes sa ICC alang kanila, lakip ang paghimog pasiuna ug panapos nga pamahayag, ingon man mga pagtugyan og mga dokumento panahon sa mga pagdungog alang sa pagkompirma.

7. Unsang mga lakang ang gipahiluna aron protektahan ang mga testigo sa ICC? 

Ang Rome Statute ug ang Rules of Procedure and Evidence sa korte adunay malangkubong mga probisyon alang sa pagpanalipod sa mga biktima ug mga testigo nga niapil sa trabaho sa ICC, lakip ang mga proseso sulod sa korte. Ang korte adunay Victims and Witnesses Unit nga gimandoan sa paghatag sa gikinahanglang suporta ug proteksyon ngadto sa mga biktima ug mga testigo.

Ang mga huwes sa ICC makamando sa nagkadaiyang mga lakang sa proteksyon, depende sa espesipikong kahimtang ug kahuyangan sa mga indibidwal nga testigo. Atol sa mga proseso sulod sa korte, kini mahimong magalakip sa mga lakang sa pagtago sa pagkatawo sa testigo, sama sa pagtuis sa nawong o tingog samtang sila nagahatag og ebidensya, ang paggamit sa alyas, o pagpahigayon sa pagdungog sa pribado o sirado nga mga sesyon. Ang korte nagahatag usab og mga lakang sa proteksyon alang sa mga testigo sa mga proseso gawas sa korte. Kini gihikay sa tumong nga matago ang pakiglambigit sa testigo sa korte. Kini mahimong magalakip sa paghimog mga pakighinabi sa usa ka luwas, sekretong lugar, ug isip katapusang pamaagi, ang pagbalhin sa mga testigo ug ilang mga suod nga kabanay ngadto sa laing nasud.

8. Unsaon sa katawhan sa Pilipinas pagsunod ang mga proseso sa The Hague?

Ang pagbukas sa proseso batok kang Duterte sa ICC nagdalag dakong kamahinungdanon alang sa napulo ka liboang katawhan sa Pilipinas kinsa nag-antos, nakasaksi, o nakadokumento sa mga abuso sa konteksto sa “gyera kontra droga.” Kini nagahatod usab og kusog nga pahimangno ngadto sa uban kinsa giisip ang ilang kaugalingon nga dili maabot sa kamot sa hustisya.

Apan ang ICC nahimutang halayo sa Pilipinas. Ang korte nag-atubang sa hagit sa pagseguro nga ang iyang mga proseso makahuluganon alang sa katawhan nga labing apektado sa mga giingong krimen ug nga ang mga biktima masayod sa ilang mga katungod.

Human sa pag-aresto kang Duterte ug sa pagpadulong ngadto sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong, mas nidaghan ang kalihukan sa korte uban sa mga grupong civil society sa Pilipinas, ang nag-unang kutay sa korte ngadto sa mga biktima ug mga apektadong komunidad. Kini nagalakip sa mga binulang interaksyon aron motaas ang pagsabot sa mga espesipikong isyu kalabot sa mga proseso atubangan sa korte (sama sa partisipasyon sa mga biktima). Ang court information tools, sama sa news releases ug mga dokumentong nagapasabot sa mga importanteng elemento sa mga proseso sa korte, gihubad ngadto sa Filipino ug Cebuano ug gipaambit ngadto sa mga grupong civil society sa Pilipinas.

Aron makontra ang peligrosong sayop nga impormasyon sa Pilipinas mahitungod sa korte ug mga proseso batok kang Duterte, ang korte aktibong nakiglambigit sa medya sa nasud aron maseguro nga ensaktong mga taho ang moabot sa populasyon.

Ang pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong ipakita sa internet, uban ang 30 minutos nga pagkalangan, sa website sa korte, ingon man sa iyang Facebook account ug YouTube Channel. Ang mga dokumento ibutang usab sa website sa korte.

9. Unsay mahitabo human sa pagdungog aron ikompirma ang mga sumbong?

Human sa pagdungog, ang pretrial chamber adunay 60 ka adlaw sa pagpagawas og sinulat nga desisyon. Kung ang chamber modesisyon nga adunay “igong mga kapasikaran nga motoo” nga si Duterte nagbuhat sa giingong mga krimen, ikompirma ang mga sumbong, ug ang kaso mopadayon ngadto sa bista.

Kung ang mga huwes modesisyon nga walay igong ebidensya aron ikompirma ang pipila o tanang sumbong, ang prosekusyon mahimong mohatag og dugang ebidensya ug mangayog bag-ong pagdungog aron ikompirma ang ang sumbong.

Ang mga huwes mahimo usab nga mounding sa pagdungog ug sultihan ang prosekusyon nga hunahunaon ang paghatag og dugang ebidensya o maghimog dugang imbestigasyon lambigit sa usa ka partikular nga sumbong. Dugang pa, sila makasulti sa prosekusyon nga hunahunaon ang pagbag-o sa usa ka sumbong kung makita nga ang ebidensyang gipagawas nagaestablisar og lahi nga krimen.

10. Dili ba nibiya ang Pilipinas sa ICC? Nganong ang ICC prosecutor makaimbestiga ug makasang-at gihapon og kaso batok kang Duterte?

Sa Marso 17, 2018, si kaniadto-Presidente Duterte pormal nga nagpahibalo sa United Nations secretary-general nga ang Pilipinas mobiya sa Rome Statute sa ICC. Subay sa kasabotan sa ICC, ang pagbiya nahimong epektibo human ang usa ka tuig. Ang mga probisyon sa Rome Statute nagatugot sa korte sa pagpabilin sa iyang hurisdiksyon sa mga krimeng nabuhat sa wala pa ang pagbiya. Sa kaso sa Pilipinas, kini gikan sa Nobyembre 1, 2011 – ang petsa kanus-a ang Rome Statute nahimong epektibo sa Pilipinas – hangtud ug lakip ang Marso 16, 2019.

Ang mga huwes sa pretrial chamber nagkompirma sa hurisdiksyon sa korte sa mga krimeng giingong gihimo sa Pilipinas niini nga panahon, sa dihang ilang gitugotan ang pagbukas, ug pagkahuman, ang pagpadayon sa imbestigasyong gihimo sa Office of the Prosecutor sa Pilipinas. Subay sa hangyo sa ICC prosecutor, ang mga huwes sa korte nagtugot sa pagbukas og usa ka opisyal nga imbestigasyon sa kahimtang sa Pilipinas sa Setyembre 2021.

Ang imbestigasyon temporaryong gisuspende human ang hangyo sa kagamhanan sa Pilipinas nga ipasa ang pagsusi ngadto sa mga nasudnong awtoridad. Sa Nobyembre 2022, ang ICC prosecutor nangayog pagtugot sa korte nga iyang ipadayon ang imbestigasyon sa Pilipinas, ug kini ilang gihatag sa Enero 2023. Kining maong desisyon gikompirma luyo sa apela sa Hulyo sa samang tuig.

Samtang ang mayorya sa mga appeals judges kinsa nagkompirma sa desisyon sa pretrial chamber mahitungod sa pagpadayon sa imbestigasyon nagdesisyon nga dili hukman ang isyu sa hurisdiksyon, duha ka huwes ang nisupak. Sila nakiglantugi nga ang korte walay hurisdiksyon sa kahimtang sa Pilipinas tungod kay ang hangyo sa prosecutor sa pagbukas og usa ka opisyal nga pagsusi nidangat human ang pagbiya sa Pilipinas sa Rome Statute nahimong epektibo.

Sa Mayo 1, 2025, gikwestyon ni Duterte ang hurisdiksyon sa korte sa kaso subay sa argumento sa opinyon nga supak sa mayorya. Sa Oktubre 23, ang pretrial chamber nagbalewala sa maong hagit, kay nakitan nga ang prosekusyon nakasugod nas iyang pasiunang pagsusi sa wala pa nibiya ang Pilipinas sa Rome Statute, busa ang korte nagpabiling adunay hurisdiksyon sa kaso. Dugang pa, ang mga huwes nagkanayon nga ang pagtabang sa usa ka miyembrong estado aron makaikyas sa hurisdiksyon sa korte ubos niining maong kahimtang – sa kondisyon diin ang iyang desisyon sa pagbiya niabot human nasugdan sa prosekusyon ang iyang pasiunang pagsusi – makapahuyang sa tumong ug katuyoan sa Rome Statute. Si Duterte nag-apela sa desisyon sa pretrial chamber ug ang isyu anaa pa sa appeals chamber.

11. Ang ICC makakiha ba og lain pa alang sa mga pagpatay ug ubang mga krimeng gihimo panahon sa “gyera kontra droga”?

Ang imbestigasyon sa Office of the Prosecutor sa kahimtang sa Pilipinas nagpadayon, ug ang prosecutor adunay awtoridad sa pagtino unsang mga kaso ang ipursige base niini. Palisiya sa ICC prosecutor ang pagpuntirya sa mga pinakaresponsable alang sa mga krimeng naila panahon sa imbestigasyon.

Ang tulubagong kriminal atubangan sa ICC magamit ngadto sa naghimog mga krimen ug usab ngadto sa mga naghatag sa mando, ingon man kadtong anaa sa posisyon sa pagmando kinsa nasayod o angayang nasayod sa mga abuso, ug napakyas sa pagpugong kanila o pagtaho o pagkiha sa mga responsable. Sa ICC walay makaikyas sa tulubagon base sa opisyal nga posisyon.

12. Aduna na bay napapanubag sa Pilipinas alang sa mga krimeng nahimo panahon sa “gyera kontra droga”?

Limitado kaayo ang mga lokal nga paningkamot sa pag-imbestiga ug pagkiha sa mga responsable sa mga pagpatay nga dili subay sa balaod ug ubang mga krimen panahon sa “gyera kontra droga.” Lima ka kaso lang ang nisangpot sa pagkakonbikto sa mga sakup sa kapulisan, nga naglakip sa siyam ka opisyal nga nakonbikto sa tibuok nasud. Ang pinakabag-ong kaso mao ang pagkakonbikto sa usa ka koronel sa kapulisan sa Setyembre 2025 alang sa homicide: iyang gipusil-patay ang usa ka lalaki sa pinuy-anan niini sa Baguio City atol sa usa ka operasyong “buy-bust” sa Hulyo 2016.

Sa Nobyembre 2021, ang kagamhanan sa Pilipinas naghangyo sa ICC prosecutor nga ilangan ang imbestigasyon, kay matud pa gisugdan nas mga awtoridad sa Pilipinas ang ilang kaugalingong mga imbestigasyon sa mga pagpatay nga dili subay sa balaod nga gipasangil ngadto sa kapulisan atol sa mga operasyong “kontra-droga”. Usa ka panel sa mga huwes sa ICC ang nagrepaso sa lainlaing lokal nga proseso, nga nagalakip sa pagrepaso sa mga kasong administratibo ug kriminal batok sa kapulisan nga gihimo sa Department of Justice, ug mga prosesong pangdisiplina sulod sa Philippine National Police, uban sa laing mga paningkamot.

Sa usa ka desisyon sa Enero 2023, ang mga huwes sa ICC niabot sa konklusyon nga ang kagamhanan sa Pilipinas napakyas sa pagmatuod sa mga pahayag nga kini nakahimog igong aksyon sa pag-imbestiga ug pagkiha sa mga pagpatay ubos sa administrasyon ni Presidente Duterte. Ang desisyon gikompirma luyo sa apela.

13. Unsay mga lakang nga angayang buhaton sa kasamtangang administrasyon ubos ni Presidente Ferdinand Marcos Jr.? 

Si Presidente Marcos wala gayud nagsalikway sa “gyera kontra droga” isip usa ka palisiya sa estado ug wala pa nagbawi sa mga mando, ug ubang gipahayag nga palisiyang gipagawas ni kaniadto-Presidente Duterte. Kinahanglang pormal nga ipahayag ni Marcos ang pagtapos sa “gyera kontra droga” ug magmando sa mga imbestigasyon sa mga pulis ug ubang mga opisyal nga nalambigit sa mga ilegal nga pagpatay. 

Ang mga ahensya sa kagamhanan angay mohatag sa igo ug makanunayong suporta ngadto sa mga pamilya sa mga biktima sa “gyera kontra droga,” ilabina ang kabataan. Angay usab sugdan ni Marcos ang proseso sa pagbalik ngadto sa Rome Statute aron ipakita ang pasalig ngadto sa internasyonal nga hustisya ug tulubagon alang sa mga mabangis nga krimen.