حضور رئیس جمهور محترم جلالتماب آقای حامد کرزی،
دفتر ریاست جمهوری، جمهوری اسلامی افغانستان
نسخه به: جلالتماب آقای ضرار احمد مقبل عثمانی، وزیر امور خارجه
جلالتماب آقای دکتر جماهر انوری، وزیر مهاجرین و عودت کنندگان
جمهوری اسلامی افغانستان،
ارگ ریاست جمهوری
کابل، افغانستان
حضور محترم جلالتماب آقای رئیس جمهور:
سازمان دیدهبان حقوق بشر یک سازمان مستقل بین المللی است که وضعیت حقوق بشر را در بیش از 90 کشور در سراسر جهان، زیر نظر دارد. ما در حال حاضر، در حال تهیه گزارشی در باره وضعیت اتباع افغان، از جمله پناهندگان، در ایران هستیم که یک سلسله بدرفتاری ها و تضییع حقوق اتباع افغان توسط مقامات ایرانی را مستند میسازد.
ما این نامه را حضورتان ارسال مینمائیم تا شما را از وضعیت حقوق بشر در مورد پناهندگان و مهاجرین افغان در ایران مطلع نموده و از شما خواهش کنیم تا لطفا این امکان را در اختیار ما قرار دهید تا در مورد یافتههای خود با مقامات رسمی مربوطه در دولت شما به مذاکره بپردازیم. از اینکه چنین فرصتی در اختیار ما گذاشته شود تا نظرات مقامات افغان را در مورد نتایج تحقیقاتمان بشنویم، بسیار سپاسگزار خواهیم شد.
سازمان دیدهبان حقوق بشر از حمل ۱۳۹۱ تا اسد ۱۳۹۲ بیش از 80 مورد مصاحبه را با افغانهای انجام داده که قربانی بدرفتاریهایی شدهاند که مربوط به عدم احترام دولت ایران به قوانین و معیارهای بینالمللی رسیدگی به درخواستهای پناهجوئی و پناهندگی ایشان بوده است. سازمان دیدهبان حقوق بشر همچنین با نماینده گان سازمان ملل متحد، سازمانهای غیر دولتی، و مقامات رسمی دولت افغانستان که با اینگونه مسائل آشنائی دارند، مصاحبههائی انجام داده است.
ذیلاً برخی از یافتههای خود را حضورتان ارسال می نمائیم:
- فقدان دسترسی به یک نظامنامه عادلانه و شفاف برای رسیدگی به امور پناهجوئی و محرومیت از حق اعتراض نسبت به بازگرداندن پناهجویان به افغانستان:افغانهای که در حال حاضر وارد ایران می شوند هیچگونه امکانی برای طرح درخواست پناهجوئی یا ثبت نام برای برخورداری از اَشکال دیگر محافظت که به دلیل شرایط فعلی موجود در افغانستان میباشد، را ندارند. پناهجویان افغان باید بتوانند درخواست پناهجوئی خود را به اداره کل امور اتباع و مهاجرین خارجی کشور ایران که مسئول رسیدگی به درخواستهای مهاجرت میباشد، تحویل دهند، اما به دلیل فقدان آئین نامه عادلانه و شفاف برای رسیدگی به امور پناهجویان افغان، برای افغانهای که اکنون وارد ایران میشوند ارائه درخواست پناهجوئی کاملاً غیر ممکن میباشد. افغانهای دیگری که سالها و یا حتی چندین دهه در ایران زندگی کردهاند نیز قادر به طرح تقاضای پناهجوئی نمیباشند. به افغانهای که از ایران بازگردانده میشوند، از جمله افرادی که ممکن است در صورت بازگشت با آزار و اذیت یا آسیب جدی روبرو شوند، هیچگونه فرصتی برای ابراز مخالفت با اخراج ایشان داده نمیشود.
- مشکلات موجود برای ابقای وضعیت پناهندگی:افغانهای که بر اساس طرح آمایش به عنوان پناهنده ثبت نام گردیده اند، برای حفظ وضعیت خود هر روز با مراحل پیچیده تری روبرو هستند، که مشکلات زیر از جمله آنها میباشند: ثبت نامهای مکرر نزد ادارات مختلف دولتی، فقدان کمکهای رسمی برای افراد کم سواد که درک مراحل مختلف اداری برای آنها دشوار است، و پرداخت مبالغ سنگینی که پناهندگان تنگدست، بضاعت پرداخت آن را ندارند. افغانها به سازمان دیدهبان حقوق بشر گفتند کوچکترین اشتباه قانونی، از جمله اشتباهاتی که در طی مراحل ثبت نام صورت می گیرد، میتواند سبب ابطال دائمی پناهندگی شود.
- نگرانی در مورد «داوطلبانه» بودن تغییر وضعیت پناهندگی:تحقیقات ما نشان میدهد در سالهای اخیر، مقامات دولتی ایران از ابتکارات بیشماری از قبیل طرح جامع قانونی سازی که برای اتباع خارجی غیر مجاز اقامت موقت و اجازه کار فراهم می آورد، استفاده می کنند تا افغانها را قانع نمایند از وضعیت خود به عنوان پناهنده دست بکشند. اینچنین برنامه هائی نیز ممکن است بدون رضایت آگاهانه افغانها، سبب بازگرداندن یا بازگشت اجباری ایشان به افغانستان گردد.
- تبعیض و محدودیت در مورد اتباع افغان:اتباع افغان در ایران با محدودیتهای شدیدی در ارتباط با آزادی سفر، و نیز محدودیتهای خودسرانه در مورد دسترسی ایشان به تحصیلات، استخدام، کسب تابعیت ایرانی، و حقوق مربوط به ازدواج، روبرو هستند. تمامی اتباع خارجی در بسیاری از نقاط کشور دچار محدودیتهای سفر هستند، اما اینگونه محدودیتها برای افغانها در مقایسه با دیگر خارجیان، به ویژه شدیدتر می باشد. سازمان دیدهبان حقوق بشر حتی موارد مربوط به پناهندگانی را مستند نموده است که اگر چه در صورت بازگشت به افغانستان در معرض خطر قرار داشته اند، به علت آنکه به گفته مقامات، محدودیتهای مربوط به سفر را نقض نموده اند، اجباراً به افغانستان باز گردانده شدهاند. قوانین ایران به افغانهای که دارای اسناد مهاجرت قانونی هستند، بدون توجه به میزان تحصیلات یا صلاحیتهای حرفهای ایشان، فقط اجازه استخدام در مشاغلی را میدهد که پست و حقیر و/یا خطرناک هستند.
- بدرفتاری در طی مراحل اخراج از کشور:افغانهای که از کشور اخراج می گردند، چه آنهائی که دارای وضعیت قانونی هستند و چه آنهائی که دارای وضعیت قانونی نیستند، دائماً در معرض بدرفتاری نیروهای انتظامی، از جمله خشونت، دزدی، درخواست مبالغ غیر معقول در ارتباط با اخراج ایشان، کار اجباری در طی دوران بازداشت پیش از اخراج، و تحمل شرایط دشوار در بازداشتگاه ها هستند. به ویژه در مورد اطفال مهاجر بدون همراه، به علت فقدان محافظتهای لازم در طی مراحل اخراج، نگرانی خاصی وجود دارد.
این گزارش که هنوز به صورت پیشنویس میباشد، حاوی توصیههای بسیاری برای دولت ایران به منظور برطرف کردن این بدرفتاریها میباشد. این گزارش همچنین شامل چند توصیه برای دولت افغانستان، سازمان ملل متحد، و دیگر شرکاء افغانستان در صحنه بینالمللی میباشد. موارد زیر، توصیههائی هستند که در حال حاضر در این گزارش برای دولت افغانستان عنوان گردیدهاند:
به جمهوری اسلامی افغانستان
- در تمام مذاکراتی که با دولت ایران دارید، وضعیت مهاجرین افغان، از جمله پناهندگان را در درجه نخست اولویت قرار دهید.
- برای اطفال بدون همراه، مراکز پذیرشی تأسیس نمائید و ردیابی خانوادهها را بهبود بخشید تا از بازگشت مجدد کودکان بدون همراه به خانواده هایشان اطمینان حاصل گردد.
- در سراسر مرزهای مشترک با ایران، کمک های بیشتری در اختیار افغانها اخراج شده قرار دهید و نیز کمیت و کیفیت جمع آوری اطلاعات از اخراج شدگان را افزایش دهید تا روالهای موجود و موارد احتمالی نقض حقوق بشر را بتوان بهتر ردیابی نمود.
- کمکهای مالی و غیره را برای افغانهای بی بضاعتی که از ایران و دیگر کشورها بازگشته اند، افزایش دهید.
- برای مبارزه با آزار و اذیتهای قاچاقچیان و افرادی که در افغانستان به خرید و فروش افراد می پردازند، اقدامات فوری انجام دهید.
- از دولت ایران مُجدّانه خواستار پایان دادن آزار و اذیت پناهندگان و مهاجرین افغان شوید.
- از طریق کمیسیون مستقل حقوق بشر افغانستان، به مستند سازی و انتشار موارد آزار و اذیت افغانها درایران ادامه دهید.
ما از اینکه فرصتی در اختیارمان گذاشته شود تا با مقامات مربوطه در دولت شما در باره این گزارش به گفتگو بنشینیم و به نظرات ایشان در باره این مسائل و همچنین هر گونه اقدامی که آنها انجام داده اند و یا قصد انجام آن را دارند، گوش فرا دهیم، بسیار ممنون و سپاسگزار خواهیم شد.از پاسخ شما به پرسشهای زیر و نیز هر گونه اطلاعات اضافه بر آن که مایل باشید در اختیار ما قرار دهید، بسیار متشکریم.
از توجه شما به مطالب فوق تشکر میکنیم و در انتظار دریافت پاسخ شما خواهیم بود.
ارادتمند،
برد ادمز [Brad Adams]،
رئیس بخش آسیا،
سازمان دیدهبان حقوق بشر
- مذاکرات میان دولت افغانستان و دولت ایران در خصوص مسئله افغانهای مقیم ایران در چه مرحلهای قرار دارد؟ آیا دولت افغانستان به ویژه در مورد بدرفتاریهائی که در فوق شرح داده شد، نگرانی خود را به دولت ایران ابراز داشته است؟ اگر چنین است و نگرانیهای مزبور کتباً مطرح گردیده اند، موجب امتنان و سپاس فراوان ما خواهد بود اگر نسخههائی از مکاتبات مربوطه را در اختیار ما قرار دهید.
- ما از برنامه دولت افغانستان برای حل مشکل پناهندگان افغان که مشترکاً با دولتهای ایران و پاکستان طراحی شده، آگاه هستیم. در حال حاضر وضعیت این برنامه از جهت مبالغ جمع آوری شده و نحوه به اجرا درآوردن آن چیست؟
- به جز برنامه ریزی برای حل این مشکل، دولت افغانستان برای تضمین حمایت و مساعدت پناهندگان و مهاجرین افغان در سال آتی چه طرحهائی را تهیه نموده است؟
