Nhà cầm quyền Việt Nam hạn chế ngặt nghèo các quyền tự do biểu đạt, tự do lập hội, nhóm họp ôn hòa, tự do đi lại và tự do tôn giáo, đồng thời nghiêm cấm các tổ chức nhân quyền, công đoàn độc lập, báo chí độc lập và các đảng phái chính trị. Dưới một ngành tư pháp do Đảng Cộng sản kiểm soát, các tòa án thường xuyên phủ nhận quyền được xét xử công bằng và đúng trình tự của các bị cáo. Công an rà soát mạng internet và bắt giữ những người lên tiếng phê phán mà họ cho là mối nguy đối với vị thế độc tôn quyền lực của Đảng Cộng sản.
Năm 2025, giới lãnh đạo Đảng Cộng sản tiến hành một đợt tái cơ cấu chính trị, khiến Bộ Công an – cơ quan thực thi chính sách đàn áp mạnh tay của chính quyền đối với những người bất đồng chính kiến, vốn đã được coi là nắm nhiều quyền lực giờ lại càng mạnh hơn.
Liên minh Châu Âu, dù có bày tỏ các quan ngại về chính sách đàn áp của Việt Nam và tiếp nhận thư khiếu nại của các nhóm nhân quyền về những vi phạm liên quan trực tiếp tới hiệp ước thương mại EU-Việt Nam, vẫn tìm cách nâng cấp quan hệ song phương với quốc gia này. Hoa Kỳ, EU và Úc có tổ chức các cuộc đối thoại nhân quyền song phương với Việt Nam lần lượt vào các tháng Giêng, tháng Bảy và tháng Tám, nhưng Việt Nam không công khai cam kết sẽ đạt được bất kỳ một mốc dấu khả chứng nào về việc cải thiện hồ sơ nhân quyền của mình.
Tháng Bảy, trong đợt kiểm định định kỳ của Ủy ban Nhân quyền Liên hiệp Quốc về việc Việt Nam thực thi Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị (ICCPR), Việt Nam phản đối gần như tất cả các mối quan ngại được ủy ban nêu lên về tình trạng hạn chế quyền tự do biểu đạt, tự do tôn giáo và các quyền khác. Tháng Mười, qua một phiên bỏ phiếu không có cạnh tranh, Việt Nam được bầu lại làm thành viên của Hội đồng Nhân quyền LHQ thêm một nhiệm kỳ nữa từ năm 2026 đến 2028.
Các Tù nhân và Bị can Chính trị
Các tòa án do Đảng kiểm soát tiếp tục kết án những người vận động cho tự do ngôn luận trên mạng và các nhà hoạt động xã hội dân sự với các bản án tù kéo dài nhiều năm với các cáo buộc ngụy tạo về “tuyên truyền” (điều 117 của bộ luật hình sự) và “xâm phạm lợi ích” nhà nước (điều 331). Trong năm 2025, Việt Nam giam giữ hơn 160 tù nhân chính trị và bắt thêm ít nhất là 40 người khác vì đã phê phán chính quyền. Tháng Chín, một tòa án kết luận có tội và xử tù nhân chính trị Trịnh Bá Phương – đang thi hành bản án 10 năm tù – thêm 11 năm tù nữa vì phê phán Đảng. Tháng Mười, công an bắt cựu tù nhân chính trị Huỳnh Ngọc Tuấn vì các bài viết chính trị trên mạng xã hội. Trong các phiên xử dàn dựng vội vã vào tháng 12, các tòa án đã kết án năm nhà báo và những người bất đồng chính kiến theo điều 117, trong đó có hai người đang sống lưu vong bị xét xử vắng mặt, và tuyên phạt họ nhiều năm tù giam.
Chính quyền Việt Nam đã tăng cường áp dụng điều luật 331 để nhằm vào những người sử dụng mạng xã hội công khai lên tiếng về tự do tôn giáo, quyền đất đai, quyền của người dân tộc thiểu số và nạn tham nhũng của đảng hay chính phủ, và nhiều vấn đề khác nữa. Tính từ năm 2018 đến tháng Hai năm 2025, các tòa án đã kết án ít nhất là 124 người với các mức án tù nặng nề theo điều 331, một mức gia tăng đáng kể so với quãng thời gian sáu năm trước đó. Năm 2025, các tòa án đã xử ít nhất là 32 người với án tù giam theo điều 331, trong đó có blogger Trương Huy San và luật sư nổi tiếng Trần Đình Triển.
Tháng Chín, tù nhân chính trị Vương Văn Thả tử vong với nguyên nhân không rõ ràng khi đang thi hành án 12 năm tù vì phê phán nhà cầm quyền.
Tháng Mười, chính quyền Việt Nam chủ trì lễ ký kết Hiệp ước Chống tội phạm mạng, một hiệp định buộc các quốc gia thành viên phải xây dựng năng lực theo dõi diện rộng và có tiềm năng mở rộng đường tiếp cận dữ liệu ra ngoài biên giới và tạo điều kiện cho đàn áp xuyên quốc gia.
Quyền Tự do Lập hội và Nhóm họp
Xét cả về quy định pháp luật cũng như trên thực tế, chính quyền Việt Nam không cho phép công đoàn độc lập đại diện cho người lao động: Luật Công đoàn của Việt Nam chỉ cho phép các “công đoàn” do chính phủ quản lý.
Chính phủ Việt Nam vẫn chưa ký thông qua Công ước số 87 của Tổ chức Lao động Quốc tế về Quyền Tự do Lập hội và Bảo vệ Quyền Thành lập Tổ chức Công đoàn, mặc dù đã đưa ra cam kết về việc đó. Dù chính quyền Việt Nam tuyên bố rằng Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam là “liên đoàn lao động” của các công đoàn ở cấp doanh nghiệp, nhưng tổ chức này không hề độc lập hay được hình thành từ các công đoàn của người lao động: giới lãnh đạo của tổ chức này do chính phủ hay Đảng bổ nhiệm.
Bộ Luật Công đoàn mới được ban hành vào năm 2024 và có hiệu lực từ năm 2025. Dù luật này có một số cải tiến, ví dụ như cho phép người lao động nước ngoài tham gia các công đoàn cấp cơ sở, nhưng người lao động nước ngoài vẫn không được giữ chức vụ lãnh đạo công đoàn. Bộ luật mới không thể hiện các cải cách đáng kể để mở đường cho công đoàn độc lập thực sự.
Trong đợt kiểm định ICCPR, Việt Nam tuyên bố rằng “có hơn 70,000 tổ chức, trong đó nhiều tổ chức hoạt động trên toàn quốc,” nhưng không ghi nhận được rằng không một tổ chức nào trong đó thực sự độc lập.
Quyền được Xét xử Công bằng
Nhà cầm quyền Việt Nam áp dụng tiêu chuẩn kép trong các vụ án hình sự, với các nguyên tắc và cách hành xử khác hẳn trong những vụ án mang tính đối lập chính trị, hoặc khi chính quyền muốn gửi thông điệp đến công chúng. Trong các vụ án có động cơ chính trị, chính quyền hạn chế nhiều quyền của bị can so với các vụ hình sự thuần túy, không cho bị can tiếp xúc với luật sư hay gia đình thăm gặp trong thời gian điều tra chờ xét xử; và ngăn cản gia đình, bạn bè hay các nhà hoạt động không cho tham dự phiên xử.
Với các vụ án phi chính trị mà nhà cầm quyền muốn gửi thông điệp tới các cộng đồng địa phương, viện kiểm sát và tòa án sẽ dàn dựng các phiên xử mở cho đông người để nêu danh và bêu xấu các bị cáo (và gián tiếp là gia đình họ), đồng thời “giáo dục” quần chúng. Các sự kiện gọi là “phiên tòa xét xử lưu động” đó sử dụng các không gian công cộng được chuyển đổi tạm thời thành nơi xử án, như các sân vận động, không gian cộng đồng cơ sở, trường phổ thông và trường đại học, hay trụ sở chính quyền để xử các bị cáo hình sự. Hầu như trong tất cả các vụ như vậy, tòa án đã xác định các bị cáo có tội ngay từ trước khi các phiên xử mang tính trình diễn cho đông người xem được mở màn. Năm 2025, Việt Nam mở hàng chục phiên tòa lưu động trên toàn quốc.
Đối với cả hai loại vụ án nói trên, công an, viện kiểm sát và tòa án đều tước bỏ quyền được suy đoán vô tội của các bị cáo.
Quyền Tự do Đi lại
Nhà cầm quyền Việt Nam cản trở các nhà hoạt động nhân quyền, các blogger, các nhà bất đồng chính kiến và gia đình họ đi lại trong và ngoài nước một cách có hệ thống, và thường xuyên quản chế các nhà hoạt động tại gia trong dịp có các sự kiện mà chính quyền coi là nhạy cảm về chính trị.
Tháng Giêng, công an ngăn cản ba nhà hoạt động tôn giáo Nguyễn Xuân Mai, Nguyễn Ngọc Diến và Thích Nhật Phước không cho xuất cảnh đi dự Hội nghị Thượng đỉnh về Tự do Tôn giáo Quốc tế ở Hoa Kỳ.
Trong tháng Sáu và tháng Tám, công an cấm Huỳnh Trọng Hiếu rời Việt Nam vì lý do “an ninh.” Cha của Huỳnh Trọng Hiếu, ông Huỳnh Ngọc Tuấn, và người chị gái, Huỳnh Thục Vy đều là cựu tù nhân chính trị.
Trong tháng Ba và tháng Sáu, chính quyền địa phương ở tỉnh An Giang chặn đường và quản chế tại gia nhiều tín đồ Phật giáo Hòa Hảo để ngăn cản họ tổ chức các nghi lễ tôn giáo.
Tháng Bảy, lực lượng an ninh ngăn cản một nhà hoạt động tôn giáo Cao Đài, ông Hứa Phi, đi gặp một nhà ngoại giao Hoa Kỳ ở Thành phố Hồ Chí Minh.
Tháng Tám, chính quyền địa phương chặn đường để ngăn nhà hoạt động đất đai Trịnh Bá Khiêm rời khỏi nhà.
Tự do Tôn giáo và Tín ngưỡng
Chính quyền Việt Nam hạn chế các hoạt động thực hành tôn giáo bằng các quy phạm pháp luật, các quy định về đăng ký, và theo dõi. Các tổ chức tôn giáo phải được phê chuẩn và đăng ký với chính quyền, đồng thời phải hoạt động dưới các ban trị sự do nhà nước kiểm soát. Các nhóm tôn giáo không được chính quyền công nhận sẽ bị dán nhãn “tà đạo.”
Công an giám sát, sách nhiễu và đôi khi dùng vũ lực đàn áp đối với các nhóm tôn giáo hoạt động bên ngoài hệ thống do nhà nước kiểm soát. Tín đồ của các nhóm tôn giáo độc lập này có thể bị dọa dẫm, theo dõi gắt gao, đấu tố trước đông người, bị buộc từ bỏ đạo, tạm giam, thẩm vấn, tra tấn và bỏ tù.
Trong tháng Ba và tháng Năm, các tòa án ở tỉnh Gia Lai và tỉnh Đắk Lắk kết luận có tội và xử các nhà hoạt động người Thượng Rơ Châm Grông, Y Pŏ Mlô và Y Thinh Niê từ bảy đến chín năm tù với tội danh “phá hoại khối đại đoàn kết dân tộc” theo điều 116 của bộ luật hình sự. Trong tháng Bảy, một tòa án ở tỉnh An Giang đã xử có tội và kết án em Hồ Trọng Phúc, mới 17 tuổi, một năm tù giam vì tham gia một nhóm Phật Giáo Hòa Hảo độc lập và chia sẻ tin tức phê phán Đảng Cộng sản trên mạng xã hội.
Trong Báo cáo năm 2025, Ủy ban Tự do Tôn giáo Thế giới của Hoa Kỳ đã khuyến nghị xếp hạng Việt Nam vào danh sách “quốc gia cần quan tâm đặc biệt.”