Skip to main content
Donate Now

هه‌رێمی كوردستانی عێراق: ده‌ستگیركردنی نوێی پیاوان و كوڕانی هه‌ڵهاتوو

ئاگاداركردنه‌وه‌ی خێزانه‌كانیان و ڕێگه‌دان له‌ په‌یوه‌ندیكردن پێیانه‌وه‌

کۆبوونەوەی ئەو ئاوارانەی کە هەڵهاتوون لە شەڕی مۆسڵ لە کامپی خازری هەرێمی کوردستانی عێراق. لە ١٣ ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦دا هیومان ڕایتس ۆوچ دەریخست کە دەسەڵاتدارانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان کوڕ و پیاوانی ناو کامپی ئاوارەکانی خازر و نەرگیزلە دەستگیردەکەن، وە ڕەتی دەکەنەوە کە هیچ زانیاریەک دابین بکەن بۆ خێزانەکانیان لەسەر بارودۆخ و شوێنی دەستگیرکردنیان وهەروەها ڕیگا پەیوەندی کردن بە خێزانەکانشیان نادەن.. © ٢٠١٦عەمار عەواد/ڕۆیتەرز

(به‌یروت)— هیومان ڕایتس ۆوچ له‌ ڕاپۆرته‌كه‌ی ئه‌مڕۆیدا ڕایگه‌یاند، كه‌یسی نوێی ده‌ستگیركردنی پیاوان و كوڕانی هه‌ڵهاتووی موسڵ به‌ گوومانی هه‌بوونی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ده‌وڵه‌تی ئیسلامی ناسراو به(‌ داعش) ده‌ركه‌وتووه‌.

ئه‌ندامانی خێزانه‌كان ڕایانگه‌یاند له‌ پاش ده‌ستگیركردنی كه‌س و كاریان له‌لایه‌ن به‌رپرسانی كورده‌وه‌، ڕێگه‌یان پێنه‌دراوه‌ په‌یوه‌ندی به‌ ده‌ستگیركراوه‌كان بكه‌ن بۆماوه‌ی نزیكه‌ی چوا مانگ، و به‌رپرسان خێزانه‌كان له‌ شوێن و چاره‌نووسی كه‌س و كاریان ئاگادار ناكه‌نه‌وه‌و خێزانه‌كان هیج هۆكارێكیان نیه‌ بۆ به‌رگریكردن له‌ كه‌یسی ده‌ستگیركردنی كه‌س و كاریان.

پریانكا مۆتاپارسی، توێژه‌ری باڵای ئیمێرجنسی له‌ هیومان ڕایتس ۆوچ، ووتی، ‘’ئه‌و مه‌ترسیه‌ ئه‌منیانه‌ی ڕووبه‌ڕوی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان ده‌بێته‌وه‌ له‌لایه‌ن داعش گرنگه‌، به‌ڵام پچڕانی په‌یوه‌ندی ته‌واوی نێوان پیاوان و كوڕانی ده‌ستگیركراوی خه‌ڵكی موسڵ له‌گه‌ڵ خێزانه‌كانیان هیچ شتێك ناكات له‌ به‌ره‌وپێشبردنی باری ئه‌منی. لانی كه‌م ده‌بێت حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان هه‌ستێ به‌ ئاگاداركردنه‌وه‌ی خێزانه‌كان له‌ شوێنی ده‌ستگیركردنی كه‌س و كاریان و ڕێگه‌دان به‌ هه‌بوونی په‌یوه‌ندیكردن له‌ نێوانیان.’’

هیومان ڕایتس ۆوچ چاوپێكه‌وتنی له‌گه‌ڵ كه‌س و كاری سێ پیاو دوو له‌ كوڕه‌كان له‌ چوار خێزان كرد كه‌ له‌ كامپه‌كانی خازرو نارگزیله‌ له‌ نێوان مانگی كانوونی دووه‌م و نیسانی ٢٠١٧ ده‌ستگیركرابوون. كه‌س و كاره‌كانیان ووتیان، هه‌ریه‌ك له‌ ده‌ستگیركراوه‌كان به‌ چه‌ندیین خاڵی لێكۆڵینه‌وه‌و پشكنینی نێوان موسڵ و ناوچه‌كانی ژێرده‌ستی هه‌رێمی كوردستاندا تێپه‌ڕبوون و ده‌رچوون. له‌ كاتێكدا دووانیان له‌كاتی چوونه‌ ناو كامپی ئاواره‌كان ده‌ستگیر ده‌كرێن، ده‌ستگیركردنی سیانیان له‌پاش ئه‌وه‌ هاتووه‌ كه‌ له‌ پرۆسه‌ی لێكۆڵینه‌وه‌ی ده‌زگا ئه‌منیه‌ کوردیەکاندا ده‌رچوون به‌رله‌چوونه‌ ناو كامپه‌كان. پاش یه‌ك هه‌فته‌ یان زیاتر مانه‌وه‌ له‌ كامپه‌كان ده‌ستگیركراون، ئه‌مه‌ش ئه‌و پرسیاره‌ ده‌وروژێنێ بۆچی ده‌سه‌ڵاتداران بڕیاریانداوه‌ له‌م كاته‌دا ده‌ستگیریان بكه‌ن.

یه‌كێك له‌ ده‌ستگیركراوه‌كان كوڕێكی ته‌مه‌ن ١٦ ساڵه‌ كه‌ خێزانه‌كه‌ی له‌ ترسی سه‌لامه‌تی ژیانی له‌ موسڵ هه‌ڵدێن، ئه‌مه‌ش پاش‌ ئه‌وه‌ی كه‌ داعش دوو جار كوڕه‌كه‌ ده‌ستگیر ده‌كه‌ن به‌هۆی فرۆشتنی جگه‌ره‌وه‌.

هیچ كام له‌ خێزانه‌كان ڕێگه‌ی په‌یوه‌ندیكردنیان به‌ كه‌س و كاره‌ ده‌ستگیركراوه‌كانیانه‌وه‌ نه‌بووه‌، ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕایی ئه‌وه‌ی له‌ زۆرێك له‌ كه‌یسه‌كاندا چه‌ندین جار داوای زانیاریان له‌باره‌ی ده‌ستگیركراوه‌كانه‌وه‌ كردووه‌ و به‌رپرسانیش هیچ زانیاریه‌كی دروستیان له‌باره‌ی شوێنی ده‌ستگیركراوان به‌ كه‌س و كاریان نه‌داوه‌‌. هیومان ڕایتس ۆوچ ووتی، نه‌دانی زانیاری به‌ كه‌س و كاری ده‌ستگیركراوان له‌باره‌ی شوێن و چاره‌نووسیان ڕه‌نگه‌ بچێته‌ خانه‌ی بێسه‌روشوێنكردنی زۆره‌ملێ كه‌ ئه‌مه‌ش پێشێلكردنی یاسا نێوده‌وڵه‌تیه‌كانی مافی مرۆڤه‌و ده‌كرێت به‌ تاوانی نێوده‌وڵه‌تی له‌قه‌ڵه‌م بدرێت.

به‌پێی ڕاپۆرتی ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ كامپه‌كان كارده‌كه‌ن و خه‌ڵكانی ناوخۆیی و دانیشتووی كامپه‌كان، له‌نێوان ساڵی ٢٠١٤ كاتێك گه‌یشتنی ئاواره‌كانی هه‌ڵهاتووی ده‌ست داعش ده‌ستی پێكرد تا مانگی كانوونی دووه‌می ٢٠١٧، هێزه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان زیاتر له‌ ٩٠٠ پیاو كوڕی ئاواره‌یان له‌ ناو هه‌ولێرو پێنج كامپی ئاواره‌كاندا ده‌ستگیر كردووه‌. هیومان ڕایتس ۆوچ نه‌یتوانی زانیاریه‌كان ده‌رباره‌ی ژماره‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی هێشتا به‌ ده‌ستگیركراوی ماونه‌ته‌وه‌وپشتڕاستبکاتەوە وناشزانرێ ئایا ڕێگه‌ی په‌یوه‌ندیكردنیان به‌ ئه‌ندامانی خێزانه‌كانیانه‌وه‌ پێدراوه‌، یان هیچ كه‌م له‌ كه‌س و كاریان ئاگادار كراونه‌ته‌وه‌ له‌ شوێن و چاره‌نووسیان.

هیومان ڕایتس ۆوچ پێشتر ٨٥ كه‌یسی دۆکومێنت كردبوو كه‌ تێیاندا كه‌س و كاری گومانلێكراوانی تێرۆریزم ووتبویان هیچ هه‌واڵ و زانیاریه‌كیان پێنه‌دراوه‌ له‌باره‌ی شوێن و چاره‌نووسی كه‌س و كاریان كه‌ له‌لایه‌ن هێزه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان یان هێزه‌ عێراقیه‌كان له‌ كامپه‌كان و كۆمه‌ڵگه‌ ناوخۆییه‌كاندا ده‌ستگیركراوون. له‌وكاته‌ی چاوپێكه‌وتن له‌گه‌ڵ خێزانه‌كانیان كرابوو، ده‌ستگیركراوان بۆ ماوه‌ی نزیكه‌ی چوار مانگ بوو ده‌ستگیركرابوون به‌بێ بوونی هیچ زانیاری و په‌یوه‌ندیه‌ك له‌گه‌ڵ خێزانه‌كانیان.

هه‌روه‌ها هیومان ڕایتس ۆوچ پێشترمامه‌ڵه‌ی خراپی به‌رپرسانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌گه‌ڵ ده‌ستگیركراوان دۆکومێنت كردبوو، بە‌ كه‌یسی ١٧ منداڵیشه‌وه‌ كه‌ گوتبویان هێزه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌ زینداندا ئه‌شكه‌نجه‌و ئازاریان داون و ڕێگه‌یان پێنه‌داون په‌یوه‌ندی به‌ خێزانه‌كانیانه‌وه‌ بكه‌ن و پارێزه‌ریان نه‌بووه‌. نه‌بوونی په‌یوه‌ندی له‌ نێوان ده‌ستگیركراوان و خێزانه‌كانیان و له‌گه‌ڵ حاڵه‌ته‌كانی مامه‌ڵه‌ی خراپ له‌گه‌ڵ ده‌ستگیركراوان له‌ ڕابردوودا مه‌ترسیه‌كانی ئه‌نجامدانی مامه‌ڵه‌ی خراپ زیاتر ده‌كات.

هێزەکانی ئاسایشی عێراق لەگەڵ حەشدی شەعب، پیاو کوڕی هەڵهەتوو لە موسڵیان دەستگیر کردووە بە تۆمەتی هەبوونی پەیوەندی بە داعشەوە و لەهەندێ حاڵەتدا لێدان و ئەشکەنجەشی لەگەڵدا بووە. لە ١ ی حوزەیراندا، وەزارەتی ناوخۆی عێراقی ڕایگەیاند کە لە داهاتوودا دەستگیرکردن بە جۆرێک دەبێت کە خۆی ببینێتەوە لە چوارچێوەی یاسای سزادانی عێراقی، کە پێوویستی بە فەرمانی دەستگیر کردن دەبێت بە پێی ئەو تاوانە دیاری کراوەی کەسەكە ئانجامی داوە یان ئەو داوە یاساییە ی کە لەسەریەتی وە بە هە بوونی ووردەکاری و زانیاری زیاتر نەک تەنها ناوی یەکەم و کۆتای کەسەکان. ئەمەش پشکنینێکی ئیداری گرنگە کە دەتوانێ جڵەووی حکوومەتی ناوەندی عێراقی بگرێت لە دەستگیرکردنی هەڕەمەکیانەدا. وە ئەو کەسانەی لە لایەن هێزە عێراقیەکانەوە دستگیرکراون لەوانیە سوودمەند بن لەو بڕیارەی کە لە مانگی ئابی٢٠١٦ دەرچووە ئەویش بە وەرگرتنی لێبوردن بۆ ئەو کەسانەی کە بتوانن درەیبخەن کە هۆکاری پەێوندی کردنیان بە داعش یان هەر گرووپێکی تری تووندڕەو لە دژی خواست و وویستی خۆیان بووە وە هیچ کارێکی مەترسیداریان ئەنجام نەداوە لە کاتی ئەندامێتیاندا.

بەڵام دەسەڵاتدارانی حکوومەتی هەرێمی کوردستان نە بڕیارێکی لە شێوەی پشکنین کردن بۆ بۆ لێکۆڵینەوە و دەستبەسەرکردن دەرکردووە نە بڕیارێکی لێبوردنی هاوشێووەی دەرکردووە، هیومان ڕایتس ۆوچ تەنها ئەگادارە لەوەی کە له‌ تشرینی یه‌كه‌می ٢٠١٦، هیومان ڕایتس ۆوچ نامه‌یه‌كی ئاراسته‌ی دكتۆر دیندار زێباری سه‌رۆكی كۆمیته‌ی باڵای پێداچوونه‌وه‌ی ڕاپۆرته‌ نێوده‌وڵه‌تیه‌كان له‌ حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كردو تێیدا كێشه‌ی ده‌ستگیركردنی پیاوان و كوڕانی ناو كامپی ئاواره‌كان و نه‌دانی زانیاری به‌ خێزانه‌كانیان له‌باره‌ی شوێن و چاره‌نووسیان ووروژاند. له‌ وه‌ڵامدا دكتۆر زێباری ووتی، ئه‌و كه‌سانه‌ی له‌ ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی داعشه‌وه‌ دێن ڕووبه‌ڕوی لێكۆڵینه‌وه‌ی زیاتر ده‌بن ‘’له‌سه‌ر بنه‌مای زانیاری ده‌زگاكانی هه‌واڵگری و ئاسایشی نه‌ته‌وه‌یی و ده‌زگاكانی ئاسایشی ناوخۆیی له‌ ناوچه‌كه‌.’’ ئه‌و ووتی، ‘’ده‌رده‌كه‌وێ ئه‌و كه‌سانه‌ی مه‌ترسی ئه‌منین’’

بۆماوه‌ی ٢٤ كاتژمێر ده‌ستگیر ده‌كرێن و پاشان ڕه‌وانه‌ی ‘’دادگایه‌كی تایبه‌ت ده‌كرێن تا له‌وێ به‌ به‌ڵگه‌ بڕیار بدرێ ئایا ]ئه‌م كه‌سانه[ ‌مه‌ترسی ئه‌منین له‌سه‌ر هه‌رێمی كوردستان یان نا.’’

هیچ كام له‌و خێزانانه‌ی كه‌ چاوپێكه‌وتنیان له‌گه‌ڵ كراوه‌ ئاگادار نه‌كراونه‌ته‌وه‌ له‌ پرۆسه‌ی یاسای دژ به‌ كه‌س و كاریان، به‌بێ ئه‌م زانیاریه‌ و توانای په‌یوه‌ندیكردن به‌ ئه‌ندامانی خێزانه‌كانیانه‌وه‌، هیچ هه‌ل و مه‌رجێكیان نابێت له‌ ئاماده‌كردنی به‌رگری یاسایی یان زانینی ئه‌وه‌ی‌ ئایا كه‌س و كاریان هه‌لی ئه‌وه‌یان هه‌بووه‌ به‌رگری له‌ بڕیاری ده‌ستگیركردنیان بكه‌ن وه‌ك له‌ یاسا نێو ده‌وڵه‌تیه‌كاندا هاتووه‌. زێباری ووتی له‌كاتێكدا حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان پاپه‌نده‌ به‌ ئاگاداركردنه‌وه‌ی كه‌س و كاری ده‌ستگیركراوان له‌باره‌ی شوێن و پێگه‌ی ده‌ستگیركراوان، ‘’كه‌می كارمه‌ندو نه‌بوونی سه‌رچاوه‌ی دارایی پێویست’’ پرۆسه‌كه‌ی قورس كردووه‌. به‌ڵام، ئه‌زموونی خێزانه‌كان ئاماژه‌ن به‌وه‌ی كه‌ حكومه‌ت پاپه‌ندیه‌كی له‌وجۆره‌ی نیشان نه‌داوه‌. ژنێك ووتی، دوای ١٨ ڕۆژ له‌ ده‌ستگیركردنی كوڕه‌كه‌ی له‌لایه‌ن هێزه‌ ئه‌منیه‌كان، كاتێك پرسیاری كوڕه‌كه‌ی له‌ ئه‌فسه‌رانی ئاسایشی ده‌روازه‌ی كامپی خازر ده‌كات، ئه‌فسه‌رێك پێی ده‌ڵێ: ‘’ئه‌گه‌ر هیچی نه‌كردبێ، ئه‌وا ده‌كه‌ڕێته‌وه‌. ئه‌گه‌ر شتێكیشی له‌سه‌ر بێت] ئاماژه‌ به‌وه‌ی كه‌ مه‌ترسی ئه‌منی هه‌بێت[ ئه‌وا ناگه‌ڕێته‌وه‌.

چه‌ند خێزانێكی تریش ووتیان وه‌ڵامی هاوشێوه‌یان وه‌رگرتووه‌ یان ته‌نها پێیان ووتراوه‌ كه‌ كه‌س و كاریان له‌ژێر لێكۆڵینه‌وه‌دان و هیچ زانیاریه‌كیان پێنه‌دراوه‌ له‌سه‌ر چۆنیه‌تی گرتنه‌به‌ری پێشكه‌ش كردنی داواكاری و پرۆسه‌ی یاسایی. له‌ كه‌یسێكدا، ژنێك ووتی، ئه‌فسه‌رێكی ئاسایش پێی ووتووه‌ كه‌ مێرده‌كه‌ی له‌ به‌ندیخانه‌ی زه‌رقای ده‌ره‌وه‌ی شاری دهۆك ده‌ستگیركراوه‌، به‌ڵام ئه‌و ژنه‌ نه‌یتوانیوه‌ ئه‌و زانیاریه‌ پشت ڕاست بكاته‌وه‌ له‌به‌ره‌وه‌ی داواكه‌ی بۆ سه‌ردانكردنی مێرده‌كه‌ی له‌لایه‌ن ئاسایشه‌وه‌ ڕه‌تكراوه‌ته‌وه‌و ئاسایش هیچ هۆكارێكی بۆ په‌یوه‌ندیكردن له‌ نێوانیاندا دابین نه‌كردووه‌.

ده‌بێت به‌رپرسانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان كۆشش بكه‌ن له‌پێناو ئاگاداركردنه‌وه‌ی ئه‌ندامانی خێزانه‌كانیان، چ به‌ ڕاسته‌وخۆ یان ناڕاسته‌وخۆ له‌ڕێگه‌ی پۆلیسی ناوخۆ یان به‌ڕێوه‌به‌رایه‌تی كامپه‌كان، ده‌رباره‌ی شوێنی ده‌ستگیركراوان و دابینكردنی ڕێنمایی په‌یوه‌ندیكردن و سه‌ردانكردن. ده‌بێت به‌رپرسان ژماره‌ی ده‌ستگیركراوانی چه‌كدارو مه‌ده‌نی شه‌ڕی داعش كه‌ له‌ بازگه‌كان و سه‌نته‌ره‌كانی لێكۆڵینه‌وه‌و پێشوازی و كامپه‌كان ده‌ستگیركراون بڵاو بكاته‌وه‌ له‌گه‌ڵ بنه‌ما یاساییه‌كانی ده‌ستگیركردنیان و تۆمه‌ته‌كانی دژیان. هیومان ڕایتس ۆوچ پێشتر ڕاپۆرتی دۆكیومێنتاری كردووه‌ له‌سه‌ر ناڕوونی و له‌ هه‌ندێك كه‌یسدا نه‌بوونی بنه‌مای یاسایی بۆ ده‌ستگیركراوانی په‌یوه‌ندیدار به‌ تێرۆر له‌ ناوچه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان.

ده‌بێت به‌رپرسان هه‌ستن به‌ ئازادكردنی هه‌موو ئه‌و منداڵانه‌ی كه‌ هێشتا به‌ فه‌رمی تاوانبار نه‌كراوون چونكه‌ یاسا نێو ده‌وڵه‌تیه‌كان ته‌نها وه‌ك دوا ڕێگه‌چاره‌و بۆ كه‌مترین ماوه‌ ڕێگه‌ به‌به‌رپرسان ده‌دات منداڵان ده‌ستگیر بكه‌ن به‌ر له‌ پرۆسه‌ی دادگایكردن ئه‌مه‌ش ته‌نها له‌ كاتێكدا ئه‌گه‌ر منداڵه‌كه‌ به‌ فه‌رمی تۆمه‌تبار بێت به‌ ئه‌نجامدانی تاوان. ده‌بێت به‌رپرسان دڵنیایی بده‌ن له‌وه‌ی‌ ئه‌و منداڵانه‌ی ته‌نها به‌ تۆمه‌تی هه‌بوونی په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ داعش ده‌ستگیركراون به‌ پرۆسه‌ی چاكسازیدا بڕۆن بۆ دووباره‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌یان بۆ ناو كۆمه‌ڵگا. ده‌بێت به‌رپرسانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان دڵنیایی بده‌ن له‌سه‌ر دابینكردنی پرۆسه‌یه‌كی دادوه‌ری سه‌ربه‌خۆو خێرا بۆ ده‌ستگیركراون و ڕێگه‌ به‌ ده‌ستگیركراوان بده‌ن پارێزه‌ریان هه‌بێت و خزمه‌تگوزاری ته‌ندروستی و هۆكاری په‌یوه‌ندیكردنیان به‌ خێزانه‌كانیانه‌وه‌ بۆ دابین بكه‌ن.

مۆتاپارسی ووتی، ‘’ئه‌و وه‌ڵامه‌ به‌ڕێكه‌ریانه‌ی خێزانه‌كان پێیان دراوه‌ هیچ شتێك ناكات له‌ جێبه‌جێكردنی ئه‌ركه‌كانی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان له‌ دابینكردنی زانیاری بۆ خێزانه‌كان سه‌باره‌ت به‌ خۆشه‌ویستانیان. كاتێك به‌رپرسان بۆماوه‌ی چه‌ندین مانگ كوڕان و پیاوان له‌ زیندانه‌كان ده‌هێڵنه‌وه‌، پێویسته‌ له‌سه‌ریان لانی كه‌م زانیاری سه‌ره‌تایی بۆ خێزانه‌كانیان دابین بكه‌ن كه‌ به‌په‌رۆشی هه‌ر هه‌واڵێكن ده‌رباره‌ی كه‌س و كاریان.’’
 

كه‌یسی ده‌ستگیركردنی نوێ

له‌ كه‌یسێكدا، پیاوێكی خه‌ڵكی گه‌ڕه‌كی نه‌بی یونسی ڕۆژهه‌ڵاتی موسڵ به‌ هیومان ڕایتس ۆوچی ووت، له‌پاش ٥ ڕۆژ له‌ گه‌یشتنیان به‌ كامپی خازر له‌ سه‌ره‌تای مانگی كانوونی دووه‌م به‌رپرسانی ئاسایش هه‌ستان به‌ ده‌ستگیركردنی كوڕه‌ ته‌مه‌ن ١٦ ساڵه‌كه‌ی و بۆماوه‌ی ٤ مانگه‌ ده‌ستگیریان كردووه‌. داعش دوو جار كوڕی ئه‌م پیاوه‌ له‌ نه‌بی یونس ده‌ستگیرده‌كه‌ن له‌ پاش ئه‌وه‌ی بۆ په‌یداكردنی بژێوی خێزانه‌كه‌ی له‌كاتی جگه‌ره‌ فرۆشتندا ده‌یگرن، باوكه‌كه‌ ووتی. له‌پاش ده‌ستگیركردنی دووه‌می كوڕه‌كه‌، خێزانه‌كه‌ له‌ گه‌ڕه‌كه‌كه‌ هه‌ڵدێن.

كاتێك هێزه‌ ئه‌منیه‌كانی عێراق ده‌گه‌نه‌ گووندی گۆگجەلی كه‌ به‌دووری ٢ كیلۆمه‌تر ده‌كه‌وێته‌ ڕۆژهه‌ڵاتی سنووری ڕۆژهه‌ڵاتی موسڵ، خێزانه‌كه‌ له‌ ناوچه‌كانی ژێر كۆنترۆڵی داعش به‌ره‌و هێزه‌ عێراقیه‌كان هه‌ڵدێن. هێزی بەرپەرچدانەوەی خێرای عێراقی ناسنامه‌كانیان ده‌پشكنن و پاشان ڕه‌وانه‌ی ناحیه‌ی حه‌مدانیه‌ی باشووری ڕۆژئاوای موسڵیان ده‌كه‌ن كه‌ له‌وێ دووباره‌ به‌رپرسانی عێراقی ته‌ماشای ناسنامه‌كانیان ده‌كه‌ن.

كاتێك ده‌گه‌نه‌ كامپی خازر له‌ هه‌رێمی كوردستانی عێراق ناسنامه‌كانیان له‌ ده‌روازه‌ی كامپه‌كه‌ جێده‌هێڵن وه‌ك به‌رپرسانی كامپه‌كه‌ پێویستان كردووه‌. پاش پێنج ڕۆژ، پیاوه‌كه‌ ووتی، ئه‌فسه‌رێكی ئاسایش دێته ناو‌ به‌شەکەیان له‌ كامپه‌كه‌و به‌ ناو داوای كوڕه‌كه‌ی ده‌كات و ده‌ستگیری ده‌كات. ئه‌و ووتی، له‌و كاته‌وه‌ هیچ هه‌واڵێكی كوڕه‌كه‌ی نه‌بیستووه‌، ئه‌مه‌ سه‌ره‌ڕایی ئه‌وه‌ی كه‌ چه‌ندین جار داوای له‌ هێزه‌كانی ئاسایشی پاسه‌وانی ده‌روازه‌ی كامپه‌كه‌ كردووه‌ و كۆمیسیۆنی نێوده‌وڵه‌تی خاچی سوور له‌ كه‌یسی كوڕه‌كه‌ی ئاگاداركردۆته‌وه‌.

له‌ كه‌یسی دووه‌مدا، پیاوێكی خه‌ڵكی گه‌ڕه‌كی الته‌ناكی ڕۆژئاوای موسڵ كه‌ له‌ ته‌مه‌نی ٢٠ ساڵیدایه‌ ووتی، له‌دوای گه‌یشتنی خێزانه‌كه‌ی به‌ كامپی خازر له‌ كۆتایی مانگی مارس، ئه‌فسه‌رانی ئاسایش برا گه‌وره‌كه‌یان ده‌ستگیر كردووه‌ به‌ نازناوی ‘’ئه‌حمه‌د’’. دایكیان، كه‌ هیومان ڕایتس ۆوچ چاوپێكه‌وتنی له‌گه‌ڵ ئه‌ویش كرد، ووتی له‌ موسڵ ناسنامه‌ی هه‌موو ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌ی له‌گه‌ڵ خۆی هه‌ڵگرتبوو ئه‌و به‌یانیه‌ی كه‌ هه‌ڵهاتن ناسنامه‌كانی به‌سه‌ر هه‌ریه‌ك له‌ ئه‌ندامانی خێزانه‌كه‌ی دابه‌ش كرد، به‌ڵام ئه‌حمه‌د چووه‌ ده‌ره‌وه‌ی ماڵه‌كه‌ بۆ نوێژكردن و له‌بیری چوو ناسنامه‌كه‌ی بداتێ. دایكه‌كه‌ ووتی له‌كاتی هه‌ڵهاتندا خێزانه‌كه‌ له‌یه‌كتر داده‌بڕێن و چه‌كدارانی داعش بۆ ماوه‌یه‌كی كاتی ڕێگری لێده‌كه‌ن له‌ جێهێشتنی ناوچه‌كه‌، به‌ڵام ئه‌حمه‌دو دوو براكه‌ی ده‌ربازیان ده‌بێت.

له‌ ده‌ره‌وه‌ی موسڵ، حەشدی شەعبی كه‌ هێزێكی چه‌كداری شیعه‌ی سه‌ربه‌ حكومه‌تی عێراقه‌ له‌ خاڵێكی پشكنین ئه‌حمه‌دو دوو براكه‌ی ده‌وه‌ستێنن بۆ پشكنینی ناسنامه‌كانیان و پاشان ڕێگه‌ی تێپه‌ڕبوونیان پێده‌ده‌ن. كاتێك ئه‌حمه‌د پیان ده‌ڵێ ناسنامه‌ی پێ نیه‌، پێی ده‌ڵێن، ‘’مه‌ترسه‌ ناتگه‌ڕێنینه‌وه‌ بۆ داعش،’’ براكه‌ی ووتی. ئه‌و ووتیشی هه‌رسێكیان له‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی ئه‌منی كامپی حه‌مام عه‌لیلدا ده‌رچوون، له‌و شوێنه‌ی كه‌ به‌رپرسانی عێراقی ئاواره‌كانی ڕاۆژئاوای موسڵی بۆده‌هێنن به‌رله‌وه‌ی ڕه‌وانه‌ی كامپه‌كانی دیكه‌یان بكه‌ن. به‌ڵام، كاتێك ده‌گه‌نه‌ كامپی خازری ژێر كۆنترۆڵی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، ئه‌حمه‌د ئاسایش ئاگادار ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ناسنامه‌ی پێ نیه‌، پێی ده‌ڵێن له‌ ده‌ره‌وه‌ی ته‌لبه‌نی ده‌وروی كامپه‌كه‌ چاوه‌ڕێ بكات. براكه‌ی ووتی، بینیان كه‌ بۆماوه‌ی ١٥ خوله‌ك له‌وێ چاوه‌ڕێی كردو پاشان ئه‌فسه‌ره‌كان خستیانه‌ ناو ئۆتۆمبێلێكه‌وه‌و بردیان.

براكه‌ی ووتیشی، چه‌ندین جار پرسیاری ئه‌حمه‌دی كردووه‌، به‌ڵام هیچی زانیاریه‌كی له‌ ئه‌فسه‌رانی ئاسایشی ده‌روازه‌ی كامپه‌كه‌ پێنه‌دراوه‌‌. كاتێك له‌ پاش ١٨ ڕۆژ دایكیان ده‌گاته‌ كامپه‌كه‌ ناسنامه‌كه‌ی ئه‌حمه‌د له‌گه‌ڵ خۆی ده‌هێنێ و پرسیاری شوێنی ئه‌حمه‌د ده‌كات، ئه‌و ووتی. به‌ڵام، به‌رپرسان هیچ زانیاریه‌كیان پێنه‌داوه‌ جگه‌له‌وه‌ی ده‌ستگیركردنی ئه‌حمه‌دیان پشت ڕاست كردۆته‌وه‌. دایكه‌كه‌ ووتی، ووتیان، ‘’بڕۆ، ده‌ستگیركراوه‌. ئه‌گه‌ر هیچی نه‌كردبێ، ئه‌وا ده‌گه‌ڕێته‌وه‌. ئه‌گه‌ر شتێكیشی له‌سه‌ر بێت، ئه‌وا ناگه‌ڕێته‌وه‌.

له‌ كه‌یسی سێیه‌مدا، له‌ ناوه‌ڕاستی مانگی نیسان، ژنێك ووتی، مێرده‌كه‌ی كه‌ كوردێكه‌و ته‌مه‌نی له‌ سی ساڵیه‌كاندایه‌، له‌ ده‌روازه‌ی كامپی نارگەزلیه‌ی نزیك گووندی شێخانی هه‌رێمی كوردستانی عێراق ده‌ستگیركراوه، پاش گه‌یشتنی بۆ كامپه‌كه‌ له‌گه‌ڵ ژن و منداڵاكانیدا له‌ناو ئۆتۆمبێله‌كه‌یاندا. كاتێك ده‌گه‌نه‌ كامپه‌كه‌، ئه‌فسه‌رێكی ئاسایش پرسیاری لێده‌كات، ‘’تۆ كوردی، بۆچی تائێستا له‌ موسڵ ماویته‌ته‌وه‌؟ ژنه‌كه‌ی ووتی. ئه‌فسه‌ره‌كه‌ ڕێنمایی ژن و منداڵه‌كانی ده‌كات سواری پاس ببن بۆ ناو كامپه‌كه‌و پێی ده‌ڵێ مێرده‌كه‌ی له‌دوای ئه‌وانه‌وه‌ له‌ ئۆتۆمبێله‌كه‌یدا دێت. كاتێك‌ مێرده‌كه‌ی ناگات، ژنه‌كه‌یی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ ده‌روازه‌ی كامپه‌كه‌و پرسیار له‌ ئه‌فسه‌رانی ئاسایش ده‌كات ده‌رباره‌ی شوێنی مێرده‌كه‌ی و ئاگاداری ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ لێكۆڵینه‌وه‌ی له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن.

كاتێك، ژنه‌كه‌ پاش چه‌ند ڕۆژێكی كه‌م ده‌گه‌ڕێته‌وه‌، ئه‌و ووتی، ئه‌فسه‌رێك پێی ده‌ڵێ، ‘’هه‌مووتان بۆماوه‌ی سێ ساڵه‌ له‌ زینداندا ماوونه‌تەوه‌. بۆچی ڕێگه‌ی ناده‌ن بۆ ماوه‌ی ساڵێكیش له‌ زینداندا بێت له‌لای ئێمه‌؟’’ ئاگاداری ده‌كاته‌وه‌ كه‌ مێرده‌كه‌ی له‌ به‌ندیخانه‌یه‌ك له‌ زارقا ده‌ستگیركراوه‌، سه‌ره‌ڕایی چه‌ندین جار داواكاری، ئه‌و ووتی به‌رپرسانی كامپه‌كه‌ داوای مۆڵه‌تی سه‌ردانكردنیان له‌ ژنه‌كه‌ ڕه‌تكردۆته‌وه‌ له‌به‌ره‌وه‌ی هێشتا له‌ژێر لێكۆڵینه‌وه‌دایه‌. له‌و كاته‌وه‌ی مێرده‌كه‌ی ده‌ستگیركراوه‌ نه‌یتوانیوه‌ قسه‌ی له‌گه‌ڵ بكات و نه‌یتوانیوه‌ له‌ڕێگه‌ی لایەنێکی فه‌رمیه‌وه‌ شوێنی مێرده‌كه‌ی پشت ڕاست بكاته‌وه‌. هه‌روه‌ها خێزانه‌كه‌ی هه‌وڵیانداوه‌ په‌یوه‌ندی پێوه‌بكه‌ن و ئازادی بكه‌ن له‌ڕێگه‌ی ناسراوه‌كانیان له‌ هێزی پێشمه‌رگه‌و ئاسایشی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، به‌ڵام ناسراوه‌كانیان ته‌نها توانیویانه‌ ئه‌وه‌ پشت ڕاست بكه‌نه‌وه‌ كه‌ له‌ژێر لێكۆڵینه‌وه‌دایه‌، ئه‌و ووتی.

له‌ كه‌یسی چواره‌مدا، دوو برا، یه‌كێكیان ٢٤ ساڵ و ئه‌وی دیكه‌یان كوڕێكی ته‌مه‌ن ١٧ ساڵ، له‌ كامپی خازر ده‌سیگیر ده‌كرێن له‌دوای یه‌ك بۆ دوو هه‌فته‌ له‌ گه‌یشتنیان. برا گه‌وره‌كه‌یان كه‌ له‌گه‌ڵیان هاتبوو ووتی، خۆیی و براكانی و ژنه‌كه‌ی و منداڵه‌كانی له‌ ڕۆژئاوای موسڵ له‌گه‌ڵ گرووپێكی ١٥٠ بۆ ٢٠٠ خێزانی ده‌ربازیان ده‌بێت. ژنه‌كه‌یی و منداڵه‌كانی له‌ گرووپه‌كه‌ داده‌بڕێن و چه‌كدارانی داعش ڕێگریان لێده‌كه‌ن له‌ جێهێشتنی ناوچه‌كه‌، ئه‌و ووتی.

خۆیی و براكانی ده‌گه‌نه‌ كوار كه‌ له‌وێ حەشدی شەعبی ناسنامه‌كانیان ده‌پشكنن و ڕێگه‌یان پێده‌ده‌ن له‌ گه‌شته‌كه‌یان به‌رده‌وام بن. كه‌سێكی ده‌مامكدار كه‌ له‌وێ ده‌بێت بۆ ده‌ستنیشانكردنی پشتیوانانی داعش له‌ ناوچه‌كه‌، ڕێگه‌یان پێده‌دات بڕۆن، ئه‌و ووتی. پاشان ده‌ڕۆنه‌ حه‌مام عه‌لیل، له‌وێ ئه‌فسه‌رانی ئه‌منی عێراق جارێكی تر لێكۆڵینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن، ته‌ماشای ناوه‌كانیان له‌ داتای كۆمپیوته‌ر ده‌كه‌ن. براكه‌ ووتی له‌وێش دووباره‌ چه‌ند كه‌سێكی ده‌مامكدار لێكۆڵینه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كه‌ن.

ده‌ڕۆنه‌ ماڵی خزمێكیان له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی موسڵ كه‌ له‌ژێر كۆنترۆڵی هێزه‌ ئه‌منیه‌كانی عێراقدا ده‌بێت تا بۆماوه‌ی چه‌ند ڕۆژێكی كه‌م پشوو بده‌ن، پاشان تاكسی ده‌گرن به‌ره‌و كامپی خازر. ئاسایشی كامپه‌كه‌ ڕێگه‌یان پێده‌ده‌ن بچنه‌ ناو كامپه‌كه‌، به‌ڵام یه‌ك هه‌فته‌ دواتر، ئه‌فسه‌رانی ئاسایش دێن و ‘’حه‌سه‌ن’’ ی ته‌مه‌ن ٢٤ ساڵ له‌ خێمه‌كه‌ ده‌به‌ن. برا گه‌وره‌كه‌ ووتی، هاتن و ووتیان، ‘’[ كامتان حه‌سه‌نه‌ [ و بردیان. "ووتیان هیچی به‌سه‌نایەت و لێیان نه‌داو كه‌له‌پچه‌یان نه‌كرد.’’ نزیكه‌ی دوای هه‌شت ڕۆژ، ئه‌و ووتی، ئه‌فسه‌رێكی ئاسایش گه‌ڕایه‌وه‌و برا ته‌مه‌ن ١٧ ساڵه‌كه‌شیان برد. خێزانه‌كه‌ پرسیاری شوێنی دوو براكه‌یان له‌ به‌رپرسانی كامپه‌كه‌ نه‌كردووه‌، له‌به‌ره‌وه‌ی له‌ خێزانه‌كانی تری كامپه‌كه‌یان بیستووه‌ كه‌ هیچ زانیاریه‌كیان پێناده‌ن، برا گه‌وره‌كه‌ ووتی. 

Every piece on our website is resource intensive. If you donate whatever you can today, we will use it to continue investigating abuses and advocate for change in 100+ countries.

Region / Country