Pilipinas

SA usa ka makasaysayanong lakang padulong sa hustisya, gidakop sa mga awtoridad sa Pilipinas si kanhi Presidente Rodrigo Duterte tungod sa iyang giingong papel sa liboan ka extrajudicial killings (EJKs) o mga pagpatay nga dili subay sa balaod, ug nihatud kaniya ngadto sa International Criminal Court (ICC).

 

Bisan sa balik-balik nga mga pasalig ni Presidente Ferdinand Marcos Jr. nga gihimong prayoridad sa iyang administrasyon ang tawhanong katungod, nagpadayon ang grabeng mga pagpanglapas, apil ang EJKs, pinugos nga pagkawala, ug pagpanghasi ug mga hulga batok sa mga aktibista ug mga peryodista. Panagsa rang mahitabo nga ipapanubag ang mga pwersang pangseguridad sa kagamhanan nga nalambigit sa mga abuso.

 

Ang mga pagpatayng gihimo sa kapulisan atol sa mga ronda batok sa droga ug mga pagpatayng gibuhat sa mga wala nailhang tig-atake nagpadayon sa tibuok 2025. Ang pagmonitor nga gihimo sa Dahas nagpakita nga 238 ka tawo ang gipatay sa mga panghitabong lambigit sa “gyera kontra droga” sa tibuok Pilipinas gikan sa Enero hangtud Nobyembre. Sukad sa paglingkod ni Marcos sa Hulyo 1, 2022, kapin 1,000 ka tawo na ang namatay lambigit sa kampanya batok sa droga.

 

Ang ubang gipuntiryang mga pagpatay nga gibuhat sa “death squads” o mga binayrang tigpatay–kasagaran gihimo sa riding in tandem–nahitabo sa Manila ug ubang syudad. Sa Hunyo 23, usa ka naka-hood nga mamumuno ang nipusil-patay kang Ali Macalintal, usa ka aktibistang transgender kinsa nagtrabaho isip komentarista, sa habagatang isla sa Mindanao.

 

Sa wala pa ang midterm nga piliay sa Mayo, nidagsang ang politikanhong kabangis, ilabi na sa Bangsamoro Autonomous Region of Muslim Mindanao.

 

Ang “Red-tagging,” nga naglakip sa pagpanghasi, pagpanghadlok, ug mga hulgang gikan sa estado batok sa mga indibidwal ug organisasyong gipasanginlan nga mga tigsuporta o tigsimpatiya sa komunistang insurhensiya, nagpadayon bisan pa man sa usa ka desisyon sa Korte sa 2024 nga nagdeklara sa praktis nga hulga “ngadto sa kinabuhi, kagawasan, ug seguridad.” Ang red-tagging nagpuntirya sa mga walhong aktibista, tigpanalipod sa katungod sa yuta, lider-mamumuo, ug mga kabataang aktibista ug adunay makahahadlok nga epekto diha sa kagawasan sa pagpadayag ug asosasyon.

 

Sa Pebrero, ang Philippine Army nagpagawas og video nga nag-red-tag sa mga miyembro sa Cordillera People’s Alliance, usa ka indigenous rights network sa amihanang Pilipinas.

 

Ang mga kabanay sa mga biktima sa red-tagging kinsa gipatay sa “Bloody Sunday” sa Marso 2021–sa dihang gipatay sa mga pwersang pangseguridad ang siyam ka aktibista atol sa mga ronda batok sa gipasanginlang mga rebelde–nagtaho nga gipugos sila sa mga opisyales sa kagamhanan nga hunungon ang ilang mga paningkamot nga ipapanubag ang mga responsable sa kamatayon sa ilang mga mahal sa kinabuhi.

 

Gisalikway sa kagamhanan sa Pilipinas ang mga panawagan sa UN rights experts nga bungkagon ang National Task Force to End the Local Communist Armed Conflict, usa ka ahensya ubos sa buhatan sa pangulo ug gidumala sa National Security Council, nga kasagarang responsable sa red-tagging. Sa Setyembre, ang Department of the Interior and Local Government nisugyot og 340 porsyentong usbaw sa gahin sa ahensya alang sa 2026.

 

Ang mga haluag nga gahum nga gihatag ngadto sa kagamhanan diha sa Anti-Terror Act nagatugot sa mga awtoridad nga hinganlan ang mga organisasyon ug indibidwal isip “mga terorista” ug pagrekomenda sa pagpugong sa mga bank accounts nga gilambigit ngadto sa giingong pagtago sa ilegal nga kuwarta ug pagpondo sa terorismo.

 

Bisan kung ang Pilipinas aduna nay balaod mahitungod sa pagpondo sa terorismo sukad sa 2012, wala pay nakonbikto sa kalapasan hangtud ang pangkalibutang Financial Action Task Force (FATF) nibutang sa Pilipinas sa iyang “grey list” sa mga nasud ubos sa dugang pagmonitor tungod sa kulang nga mga lakang aron pugngan ang pagpondo sa terorismo. Ang aksyon sa FATF nidungan sa pagdagsang sa mga bag-ong kasong terrorism financing batok sa mga organisasyong civil society ug mga aktibista, bisan pa man sa tinong giya sa FATF aron mapugngan ang mga kagamhanan sa pagpuntirya sa mga lehitimong nongovernment organizations.

 

Sa Enero 2025, ang mga representante sa FATF niduaw sa Pilipinas ug sa Pebrero gitangtang sa task force ang nasud gikan sa grey list.

 

Bisan human sa pagtangtang gikan sa lista, adunay mga bag-ong kaso sa pagpondo sa terorismo batok sa mga grupong civil society ug mga aktibista. Sa Abril, gikasohan og pagpondo sa terorismo sa mga awtoridad sa Pilipinas ang unom ka aktibista sa Luzon.

 

Gitaktak sa mga hukmanan ang ubang mga kaso tungod sa kakulang sa ebidensya. Sa Hulyo, gitaktak sa usa ka prosecutor ang kasong pagpondo sa terorismo batok sa aktibistang si Myrna Zapanta tungod sa kakulang sa katoohang ebidensya. Apan si Frenchie Mae Cumpio, usa ka community journalist sa Tungang Pilipinas, nagpabilin sa detensyon lima ka tuig human siya gidakup sa kapulisan ug gikasohan og ilegal nga paghupot sa armas ug pagpondo sa terorismo.

 

Ang mga aktibista, apil ang mga tigpanalipod sa katungod sa yuta ug kalikupan, nameligro sa pinugos nga pagkahanaw. Sa Marso 2, ang lider sa lumad nga si Genasque Enriquez gikatahong gidakop sa Surigao del Sur, sa habagatang Pilipinas; nagpabiling wala pa nahibaloan ang iyang nahimutangan. Sa Marso 5, sa silingang probinsya sa Agusan del Sur, laing lumad nga aktibista, Michelle Campos, ang nawala. Siya ug laing tulo pa nitunga sa usa ka ospital diin sila epektibong gidetinir samtang gitambalan ubos sa pagbantay sa militar alang sa mga wala natinong kadaot sa lawas.

 

Ang mga pamilya sa mga biktima sa pinugos nga pagkahanaw kasagarang maglisod sa pagkuhag impormasyon mahitungod sa ilang kabanay. Sa 2025, ang Korte Suprema nihatag og temporaryong proteksyon ngadto sa asawa ni James Jazmines, ang igsoon sa usa ka lider sa komunistang kalihukan kinsa pinugos nga nahanaw sa Agosto 2024, ug gimandoan ang hataas nga opisyales sa seguridad sa paghatag og impormasyon mahitungod kang Jazmines. Ang hukmanan nidungod og susamang petisyon gikan sa pamilya ni Felix Salaveria Jr., usa ka higala ni Jazmines kinsa gisakmit sa tungang PIlipinas lima ka adlaw human kang Jazmines. Niining pagsulat, ni usa ka pamilya wala pay nadawat nga impormasyon sa ilang minahal gikan sa mga awtoridad sa Pilipinas.

 

Ang Pilipinas dili apil sa UN Convention Against Enforced Disappearance. Ang Kongreso nagpasar og balaod batok sa pinugos nga pagkahanaw sa 2012, apan ang kagamhanan wala pa nakapatuman niini ug napakyas sa paggahin og pondo alang sa implementasyon.

 

Ang mga awtoridad sa Pilipinas niaresto kang Duterte sa Manila sa Marso 11, base sa ICC arrest warrant nga gipadala ngadto sa Interpol. Sukad niadto, siya gidetinir na sa The Hague, naghulat sa posibleng husay–giuswag ang preliminary hearing nga gitakda sa Setyembre alang sa pagkompirma sa mga sumbong batok kaniya.

 

Ang ICC prosecutor nagtinguha sa pag-aresto kang Duterte alang sa crime against humanity of murder lambigit sa mga pagpatay nga dili subay sa balaod nga gihimo gikan sa Nobyembre 2011 hangtud sa Hunyo 2016, apil sa Davao City samtang mayor pa si Duterte ug ubang lugar isip kabahin sa iyang nasudnong “gyera kontra droga” human siya napiling presidente.

 

Ang pagpapanubag alang sa mga pagpatay nagpabiling kulang kaayo sa lokal nga ang-ang, diin lima ka kaso lamang nga naglambigit sa siyam ka opisyales sa kapulisan ang nakonbikto sa tibuok nasud. Usa sa mga kaso mao ang pagkobikto sa Setyembre sa usa ka koronel sa kapulisan alang sa pagpatay—iyang gipusil ang usa ka lalaki sa pinuy-anan niini sa Baguio City atol sa usa ka operasyong “buy-bust” sa Hulyo 2016.

 

Sa tibuok Pilipinas, ang mga lumadnong komunidad–bisan kadtong adunay mga titulo sa yutang kabilin–nakigbisog sa pagpanalipod sa ilang mga katungod sa yuta tungod sa huyang nga pagpatuman sa prinsipyo sa gawasnong pag-uyon.

 

Ang mga lumadnong katawhan sa Palawan nisukol sa mga paningkamot sa kagamhanan ug San Miguel Corporation–usa ka dakong Pilipinong kompanya–nga abogon sila gikan sa ilang tradisyonal nga kayutaan alang sa usa ka proyektong eco-tourism. Nisaka ang tensyon sa bag-o pang nanglabay nga katuigan human ang mga kawani sa usa ka kompanyang pangseguridad gipadala sa isla sa Marihangin, diin ang mga lumadnong molupyo nangahadlok nga pugson sila sa pagpapahawa ug adunay wala pa nadesisyonan nga ancestral domain claim. Sa Abril, ubay-ubay nga pribadong security guard ang nitunga sa isla.

 

Sa Mayo, ang mga awtoridad sa Pilipinas niaresto sa 10 ka lider sa komunidad alang sa “grave coercion” kalabot sa reklamo sa usa ka kanhing direktor sa National Commission on Indigenous Peoples, kinsa gipugngan sa mga molupyo sa Marihangin sa pagduaw sa isla sa Hunyo 2024. Giaresto usab sa mga awtoridad ang laing lider-lumad alang sa usa ka daang kaso sa ilegal nga pagpangisda. Sa Hulyo, ang usa ka hukmanan nisalikway sa hangyo sa komunidad alang sa usa ka restraining order batok sa pribadong kompanyang pangseguridad. Sayo sa Agosto, ang mga gwardya gikan sa kompanya nibiya sa isla apan ang mga molupyo wala pa gihapoy titulo sa yuta nga nagpamatuod nga ang teritoryo ilang yutang kabilin.

 

Ang Pilipinas nagpabiling usa ka makuyaw nga lugar alang sa mga peryodista. Tulo ka peryodista ang gipatay sa 2025: Juan Dayang sa Abril 29, Erwin Labitad Segovia sa Hulyo 21, ug Noel Bellen Samar sa Oktubre 20.

 

Sa Hulyo, usa ka anti-graft court ang nikonbikto kang kanhi gobernador sa Palawan Joel Reyes, giingong nagpaluyo sa pagpatay niadtong 2011 ni Gerry Ortega, peryodista ug tigpanalipod sa kalikupan. Ang kombiksyon lambigit sa mga iregularidad sa Malampaya gas fund, nga gihisgotan ni Ortega sa iyang programa sa radyo sa wala pa ang pagpatay kaniya, ug alang niini si Reyes nag-atubang sa lahing kasong pagpatay. Sa Abril, ang hukmanan niabswelto sa mga suspek sa pagpatay sa magsisibyang si Juan Jumalon, kinsa gipusil-patay samtang nagsibya sa kahanginan.

 

Si Irene Khan, ang United Nations special rapporteur on freedom of expression, nagtaho mahitungod sa iyang pagduaw sa Pilipinas sa 2024, nanawagan sa kagamhanan sa paghunong sa pagpanghadlok, mga hulga, ug mga atake batok sa mga peryodista, apil ang pag-imbestiga ug pagpapanubag sa mga responsable.

 

Nagpabiling gidili ang aborsyon sa Pilipinas nga walay mga eksepsyon. Ang gidaghanon sa pagmabdos sa mga batang babayeng nagpanuigon sa 10-14 nisaka ngadto sa 3,433 sa 2023 gikan sa 2,113 sa 2020, usa ka 58 porsyentong pagsaka. Sa Hulyo, ang mga magbabalod sa oposisyon nagduso pag-usab sa usa ka balaodnong maghatag og suportang serbisyo ngadto sa mga mabdos nga batan-ong babaye ug iapil ang obligadong comprehensive sexuality education sa kurikulum sa eskwelahan.

 

Ang Pilipinas mao ang bugtong nasud gawas sa Vatican nga walay balaod sa diborsyo. Sa Hulyo, ang mga magbabalaod nagduso na usab og usa ka balaodnon nga himoong legal ang diborsyo sa Pilipinas. Sa 2024, ang Kamara del Representante nag-aprobar sa usa ka limitadong balaodnon sa diborsyo, apan wala kini gipasar sa Senado.

 

Ang Kongreso napakyas na usab sa pagpasar og balaod nga magdili sa diskriminasyon base sa sexual orientation, gender identity, ug kinaiyang sekswal, ug wala pa nakapasar og usa ka civil partnership bill nga manalipod sa pipila ka katungod sa mga magtiayong susama ang seks.