در پانزدهم آگست ۲۰۲۶، بازگشت طالبان به قدرت در افغانستان پنج ساله می‌شود. در جریان این پنج سال، سیاست‌های خشن و سخت‌گیرانه‌ی آن‌ها افغانستان را به یکی از وخیم‌ترین بحران‌های حقوق بشری در جهان تبدیل کرده است؛ به ویژه برای زنان و دختران. 

طالبان در مدت کوتاه پس از به دست گرفتن قدرت، زنان و دختران را از آموزش ثانویه و عالی محروم کردند. در عرصه‌های اشتغال، آزادی بیان و گشت‌وگذار بیرون از خانه نیز، زنان و دختران با محدودیت‌ مواجه‌اند؛ امری که دسترسی سازمان‌های کمک‌رسانی بشردوستانه را به آن‌ها دشوارتر کرده است. خبرنگاران، فعالان و کسانی که طالبان آن‌ها را منتقد خود می‌دانند، با ارعاب، بازداشت خودسرانه و شکنجه مواجه‌اند. چند صد عضو نیروهای امنیتی دولت پیشین، قربانی ناپدیدسازی قهری و قتل‌های فراقضایی شده‌اند. 

در عین حال، افغان‌ها با بحران ممتد بشردوستانه گرفتار اند. پس از قطع بخش بزرگی از کمک‌های خارجی به افغانستان، نصف جمعیت این کشور به کمک غذایی و دارویی نیاز دارند. بیش از ۳.۷ میلیون کودک به سوء تغذیه‌ی حاد مبتلایند و خدمات صحی به شدت تضعیف شده است. بازگشت انبوه مهاجران افغان که از پاکستان و ایران اخراج می‌شوند، این بحران را تشدید کرده است زیرا اکثر آن‌ها مسکن، منبع امرار معاش و درآمد ندارند. 

تجدید درگیری مسلحانه با پاکستان و حملات پراکنده‌ی گروه داعش، صدها تلفات ملکی بر جای گذاشته است. 

هرچند تا کنون برای نقض حقوق بشر از سوی همه طرف‌های درگیر جنگ در افغانستان در چند دهه‌ی اخیر، تقریبا هیچ پاسخگویی در کار نبوده است، با صدور احکام دستگیری از سوی دیوان کیفری بین‌المللی و تأسیس نهاد مستقل پاسخگویی برای افغانستان از سوی سازمان ملل متحد در سال ۲۰۲۵، تلاش‌ها برای اجرای عدالت شدت و شتاب بیشتری پیدا کرد. 

خلاصه‌ی گزارش‌های دیده‌بان حقوق بشر در باره‌ی افغانستان، در ذیل ارائه شده است: 

بحران حقوق بشری و بشردوستانه در افغانستان گسترده است. پنج سال گذشته، موارد تازه‌‌ی نقض حقوق بشر و رنج را به این تاریخچه افزوده است. این نقض‌ها و رنج‌ها، به شکل‌هایی که به سادگی به تصویر کشیده نمی‌شوند، خود را نمایان می‌کنند: سال‌های آموزشی و تحصیلی از دست رفته و نابودی رویاهای میلیون‌ها دختر؛ آسیب‌های مزمن ناشی از بازداشت خودسرانه، شکنجه و ناپدیدسازی قهری؛ فقدان اجرای عدالت برای جرایم گذشته؛ و فقدان حفاظت از مهاجران و پناهندگان.

محکوم کردن بین‌المللی کافی نیست. دولت‌ها باید:

  • بر طالبان فشار وارد کنند تا فورا تمام محدودیت‌ها بر حقوق زنان و دختران – از جمله ممنوعیت آموزش، اشتغال، گشت‌وگذار، بیان و مشارکت در زندگی عمومی – را متوقف کنند. 
  • از تلاش‌ها در راستای پاسخگوسازی حمایت کنند؛ از جمله از طریق پشتیبانی از سازوکار مستقل تحقیقی برای افغانستان که از سوی ملل متحد تأسیس شده است، حمایت از تحقیقات جاری دیوان کیفری بین‌المللی در مورد افغانستان که باید عملا جرایم ارتکاب یافته از سوی تمام طرف‌ها را شامل شود و نیز حمایت از ابتکاری که به رهبری آلمان، کانادا، استرالیا و هالند برای پاسخگوسازی طالبان به خاطر نقض کنسوانسیون منع هر نوع تبعیض علیه زنان روی دست گرفته شده است. 
  • دوام تمدید مأموریت و حمایت از گزارشگر ویژه ملل متحد برای حقوق بشر در افغانستان و اطمینان از اینکه این مأموریت منابع لازم برای انجام مسئولیت‌های خود را در اختیار دارد. 
  • اطمینان از اینکه پلان پاسخ بشردوستانه‌ی سازمان ملل متحد در افغانستان بصورت کامل تمویل شده و در دسترس زنان، دختران، افراد دارای معلولیت و دیگر گروه‌های آسیب‌پذیر قرار می‌گیرد. 
  • توقف کامل اخراج و بازگرداندن اجباری به افغانستان و فراهم کردن حمایت و مسیرهای مصئون و قانونی برای پناهندگان، پناه‌جویان و مهاجران افغان. 

 

برای مطالعه‌ی بیشتر کارهای دیده‌بان حقوق بشر در مورد افغانستان، به پیوند زیر مراجعه کنید:  https://www.hrw.org/asia/afghanistan