May 26, 2011

VI. Thông điệp nước đôi: Phản ứng của chính quyền đối với Ts. Vũ

Thái độ của chính quyền đối với Ts. Vũ càng ngày càng trở nên cứng rắn.

Năm 2005, ông không phải chịu  bất kỳ một hành động trả đũa chính thức nào trong vụ kiện Ủy ban Nhân dân tỉnh Thừa Thiên-Huế gây xôn xao dư luận, hay trong việc công nhiên tự ứng cử chức Bộ trưởng Bộ Văn hóa vào năm 2006. Vào tháng Giêng năm 2007, báo Công An Nhân Dân, đăng một bài dài và tương đối công bằng, với nhan đề: “Họa sĩ, Luật gia Cù Huy Hà Vũ một năm ba lần khuấy động công luận.”[46]Ngay cả khi Ts. Vũ nộp đơn kiện Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng lần đầu vào ngày 11 tháng Sáu năm 2009 về việc phê duyệt dự án khai thác quặng bauxite ở Tây Nguyên, Tòa án Nhân dân Thành phố Hà Nội phúc đáp ngay vào ngày 15 tháng Sáu. Dù tòa bác đơn kiện của ông với lý do thiếu căn cứ pháp lý, nhưng động thái đưa ra phản hồi chính thức của Tòa án Nhân dân Thành phố Hà Nội có thể được coi là dấu hiệu cho thấy chính quyền sẵn sàng tham gia đối thoại. Ban đầu, báo chí do nhà nước kiểm soát phớt lờ vụ kiện gây tranh cãi này. Nhưng tất cả các tờ báo lớn có trang mạng đều hăng hái đưa tin Tòa án Nhân dân TP Hà Nội bác đơn kiện.[47]

Có nhiều cách giải thích về thái độ mềm mỏng ban đầu của chính quyền đối với Ts. Vũ. Chắc hẳn có phần vì uy tín của gia đình ông, và quan hệ cá nhân với nhiều nhân vật quan trọng trong chính quyền. Nhưng phần quan trọng hơn có lẽ là vì ông chưa có quan hệ với các nhà hoạt động và bất đồng chính kiến khác. Dù có hợp tác với trang mạng Bauxite Vietnam và hai người đồng sáng lập Nguyễn Huệ Chi và Phạm Toàn, Ts. Vũ hình như chỉ làm việc độc lập, tách biệt với tất cả các tổ chức, nhóm chính trị. Dù công khai cổ vũ cho một chế độ đa đảng, ông rõ ràng không hề có nỗ lực vận động thành lập bất kỳ một đảng chính trị, hiệp hội hay câu lạc bộ nào hết. Nhiều đơn kiện và tố cáo các nhân vật quan trọng trong chính quyền được gửi tới các cơ quan công quyền trước khi đăng tải trên mạng. Cũng có thể vì trong các vụ kiện Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, Ts. Vũ thể hiện mình đang hành động như một công dân can đảm và độc lập, nên chính quyền ngại trả đũa hoặc có các hành động có biểu hiện trả đũa đối với ông. Cáo trạng không nhắc đến hai đơn kiện thủ tướng, mặc dù trong cuộc họp báo ngày 6 tháng Mười Một năm 2010 sau vụ bắt Ts. Vũ, Trung tướng Tư đã đề cập đến một danh sách các tài liệu được cho là chứng cứ của hành vi vi phạm điều 88 bộ luật hình sự, trong đó có hai đơn kiện nói trên.

Khi đưa ra các thông tin chống lại Ts. Vũ, chính quyền dường như đang cố làm cho ông trở nên một nhân vật khó ưa hơn. Ngoài việc công bố rằng Ts. Vũ đã vi phạm điều 88, Trung tướng Tư còn thông báo cho các phóng viên rằng Ts. Vũ “phải chịu trách nhiệm về hành vi quan hệ dâm ô trụy lạc, do Vũ gây ra đêm ngày 4/11 tại phòng 101 Khách sạn Mạch Lâm, Thành phố Hồ Chí Minh,” và Vũ đã “có quan hệ dâm ô” với một “người phụ nữ có địa chỉ, nghề nghiệp rõ ràng, không phải là gái mại dâm.” Mặc dù Ts. Vũ không bị truy tố về những hành vi bị cáo buộc nói trên, cáo trạng của Viện Kiểm sát Nhân dân TP Hà Nội ghi rằng cơ quan điều tra Công an Hà Nội đã chuyển các tài liệu liên quan đến Hồ Lê Như Quỳnh cho đồng nghiệp ở TP Hồ Chí Minh “giải quyết theo thẩm quyền.”[48] Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện tại, Ts. Vũ chưa bị chính thức truy tố, xét xử về bất cứ hành vi nào liên quan đến việc bị phát hiện trong phòng khách sạn với một người phụ nữ không phải là vợ mình.

Trong buổi họp báo ngày 6 tháng Mười Một, Trung tướng Tư khẳng định công an không theo dõi Ts. Vũ từ Hà Nội tới Thành phố Hồ Chí Minh, và chỉ phát hiện thấy cái được cho là cuộc hẹn hò sau khi tiến hành kiểm tra đăng ký thường trú tại khách sạn. Trong buổi họp báo, ông Lê Văn Định, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân quận Ba Đình nơi Ts. Vũ sinh sống, tuyên bố rằng “Vũ liên tục vi phạm pháp luật,” kể cả đánh chửi em gái, và rằng ông “tỏ ra ngạo mạn, coi thường pháp luật.”[49]

Chính quyền đã sai lầm nghiêm trọng nếu họ tính rằng, bằng cách tô vẽ Ts. Vũ thành một kẻ ngoại tình và côn đồ sẽ làm giảm sự quan tâm và ủng hộ của công luận dành cho ông. Các công dân mạng Việt Nam rất nhanh nhạy trong việc biến sự ám ảnh của công an với những chi tiết dâm tục thành trò cười, bao gồm việc đề cập đến các bao cao su và không xuất trình được giấy chứng nhận kết hôn trong khách sạn. Họ bắt đầu đăng các lời bình, thậm chí cả giấy chứng nhận kết hôn trên các diễn đàn, phòng chat và trang mạng xã hội Facebook cùng với những lời xin xỏ công an đừng bắt mình.[50] Cả hai người phụ nữ liên quan trong vụ này – vợ của Ts. Vũ, Nguyễn Thị Dương Hà, và người trong khách sạn, Hồ Lê Như Quỳnh, đều vững vàng ủng hộ ông. Hồ Lê Như Quỳnh đã liên lạc với vợ Ts. Vũ và đề nghị Luật sư Trần Đình Triển tư vấn về khả năng kiện những tờ báo đã xâm phạm quyền riêng tư của mình.[51]

Không chỉ riêng thái độ đối với những hành động của Ts. Vũ là bất nhất, mà cách chính quyền xử lý vụ án sau khi bắt ông cũng không nhất quán. Trước sức ép của hàng loạt đơn thư yêu cầu từ phía gia đình ông, chính quyền đã cho phép năm luật sư được tham gia bào chữa cho Ts. Vũ và đồng ý cho họ tiếp xúc bị can trong trại tạm giam.[52] Ngoài ra, Tòa án Nhân dân TP Hà Nội đã đáp ứng yêu cầu của Ts. Vũ và một luật sư bào chữa, Hà Huy Sơn, quyết định dời ngày xử từ 24 tháng Ba đến ngày 4 tháng Tư năm 2011.[53]Những động thái này khác hẳn với thông lệ áp dụng với các nhà bất đồng chính kiến khác, thường là bị cấm tiếp xúc với bên ngoài[54] và/hoặc gây sức ép để họ từ chối thuê luật sư bào chữa.[55]

Nhưng không phải tất cả mọi phản ứng của chính quyền đều là tích cực. Thứ nhất, chính quyền phớt lờ rất nhiều đơn khiếu nại của luật sư Nguyễn Thị Dương Hà đối với những vi phạm về thủ tục tố tụng trong quá trình bắt giữ Ts. Vũ và khám xét căn nhà của họ vào ngày mồng 5 tháng Mười Một năm 2010. Chính quyền cũng không trả lời đơn của gia đình bảo lãnh cho Ts. Vũ được tại ngoại, dù họ gửi đi rất nhiều lần. Ngày 18 tháng Hai, 2011, Tòa án Nhân dân Thành phố Hà Nội thông báo với Nguyễn Thị Dương Hà là họ thu hồi giấy chứng nhận bào chữa đã cấp cho bà vào tháng Mười Hai 2010 để làm luật sư biện hộ cho chồng. Quyết định số 191/2011/HS-TAHN do Toà án Nhân dân TP Hà Nội ghi bà đã “lợi dụng việc hành nghề luật sư, sử dụng thông tin về vụ, việc… mà mình biết được gây ảnh hưởng xấu đến an ninh quốc gia, xâm phạm lợi ích của nhà nước.” Đặc biệt là, văn bản đó đã nêu cụ thể việc phổ biến lời khai của Ts. Vũ từ trại giam B14 do bà Nguyễn Thị Dương Hà ghi ngày 18 tháng Giêng năm 2011[56] trên “trang Bauxite Vietnam, các phương tiện thông tin đại chúng, các trang thông tin điện tử trong và ngoài nước” như một bằng chứng của hành vi vi phạm pháp luật.[57]

Ngoài ra, chính quyền còn lúng túng trong phản ứng trước sự ủng hộ càng ngày càng cao dành cho Ts. Vũ. Vào các ngày 20 và 21 tháng Ba năm 2011, những người ủng hộ vô danh gửi hoa đến Văn phòng Luật sư Cù Huy Hà Vũ, bày tỏ lòng đoàn kết với gia đình ông. Được trang trí với những dải băng-rôn mang dòng chữ “Tổ quốc và Nhân dân Việt Nam luôn bên anh chị,” những lẵng hoa được bày ra bên ngoài cửa chính của văn phòng.[58] Chưa đầy vài giờ sau, công an phường Điện Biên điều cả một xe tải chở lực lượng công an và dân phòng phường đến tịch thu những lẵng hoa đó.[59] Công dân mạng nhanh chóng đưa ra những lời chế giễu về động thái thô bạo, mà rõ ràng là không hiệu quả này.[60] Ngay hôm sau, thêm nhiều lẵng hoa được gửi đến văn phòng, lần này với những dải băng-rôn ghi: “Cù Huy Hà Vũ yêu nước thương dân.”[61]

Lực lượng công an và dân phòng thu giữ hoa do những người ủng hộ vô danh gửi đến Văn phòng Luật sư Cù Huy Hà Vũ ở Hà Nội, ngày 21 tháng Ba năm 2011. © 2011 Người Buôn Gió.

[46]Phạm Khải “Họa sĩ, luật gia Cù Huy Hà Vũ một năm ba lần khuấy động công luận,” Công An Nhân Dân, ngày 26 tháng Giêng, 2007, http://vnca.cand.com.vn/vi-vn/doisongvanhoa/2007/1/51697.cand?Page=1 (truy cập ngày 9 tháng Hai, 2011).

[47] “Tòa án TP Hà Nội bác đơn kiện quyết định của Thủ tướng về quy hoạch bôxít,” Tuổi Trẻ, ngày 23 tháng Sáu, 2009, http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/322948/Toa-an-TP-Ha-Noi-bac-don-kien-quyet-dinh-cua-Thu-tuong-ve-quy-hoach-bo-xit.html (truy cập ngày 8 tháng Ba, 2011); PV, “Bác đơn kiện Thủ tướng ban hành QĐ về quy hoạch bôxít,” Công An Nhân dân, ngày 23 tháng Sáu, 2009, http://www.baomoi.com/Home/PhapLuat/cand.com.vn/TAND-TP-Ha-Noi-giu-nguyen-quyet-dinh-tra-lai-don-khoi-kien-cua-ong-Cu-Huy-Ha-Vu/2860147.epi (truy cập ngày 8 tháng Năm, 2011); Hoàng Khuê – Hoàng Anh, “Bác đơn kiện quyết định của Thủ tướng về quy hoạch bôxít,” VnExpress, ngày 23 tháng Sáu, 2009, http://vnexpress.net/gl/phap-luat/2009/06/3ba106fd/ (truy cập ngày 25 tháng Sáu, 2009).

[48] “Cáo trạng vụ án Cù Huy Hà Vũ tuyên truyền chống phá nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam,” Dân Luận, ngày 31 tháng Giêng, 2011, http://danluan.org/node/6730 (truy cập ngày 31 tháng Giêng, 2011).

[49]TTXVN, “Bắt Cù Huy Hà Vũ vì hành vi chống phá nhà nước,” Vietnamese News Agency, ngày 6 tháng Mười Một, 2010, http://www.vietnamplus.vn/Home/Bat-Cu-Huy-Ha-Vu-vi-hanh-vi-chong-pha-Nha-nuoc/201011/66926.vnplus (truy cập ngày 3 tháng Hai, 2011).

[50]HatKa, “Tòa án công đâm,” Dân Làm Báo, ngày 27 tháng Ba, 2011, http://danlambaovn.wordpress.com/2011/03/27/toa-an-cong-dam/ (truy cập ngày 27 tháng Ba, 2011).

[51]BBC, “‘Người trong phòng ông Hà Vũ’ khởi kiện,” BBC, ngày 11 tháng Mười Một, 2010, http://www.bbc.co.uk/vietnamese/vietnam/2010/11/101111_viet_lawsuit.shtml (truy cập 26 tháng Ba, 2011); xem thêm Thanh Trúc, “Bà Quỳnh kiện báo chí trong vụ Cù Huy Hà Vũ,” RFA, ngày 13 tháng Mười Một, 2010, http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/The-woman-arrested-with-cu-huy-ha-vu-to-sue-newspaper-for-misrepresenting-news-ttruc-11132010135640.html (truy cập ngày 27 tháng Ba, 2011).

[52]Theo báo chí nhà nước, có năm luật sư bào chữa cho Cù Huy Hà Vũ. Nhưng luật sư Trần Lâm không tham gia theo một quyết định của Ts. Vũ. Bốn luật sư còn lại là Trần Đình Triển, Trần Vũ Hải, Hà Huy Sơn và Vương Thị Thanh. Tất cả đều là thành viên Đoàn Luật sư TP Hà Nội. Xem: Công Lý, “5 luật sư bào chữa cho ông Cù Huy Hà Vũ,” An ninh Thủ đô, ngày 27 tháng Ba, 2011, http://www.anninhthudo.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=97836&ChannelID=80 (truy cập 27 tháng Ba, 2011); Thomas Viet, “Luật sư Dương Hà trả lời phỏng vấn,” Dòng Chúa Cứu Thế Việt Nam, ngày 28 tháng Ba, 2011, http://www.chuacuuthe.com/vietnam-news/lu%E1%BA%ADt-s%C6%B0-d%C6%B0%C6%A1ng-ha-tr%E1%BA%A3-l%E1%BB%9Di-ph%E1%BB%8Fng-v%E1%BA%A5n/ (truy cập ngày 28 tháng Ba, 2011).

[53]Người Buôn Gió, “Thông báo hoãn xử vụ Cù Huy Hà Vũ (có văn bản chính thức),” blog Người Buôn Gió, ngày 22 tháng Ba, 2011, http://nguoibuongio1972.multiply.com/journal/item/262/262 (truy cập ngày 29 tháng Ba, 2011).

[54]Mặc Lâm, “Tình trạng blogger Điếu Cày và Anh Ba Sài gòn hiện nay,” Radio Free Asia, ngày 29 tháng Ba, 2011, http://www.rfa.org/vietnamese/in_depth/trial-of-bloggers-ml-03292011161805.html (truy cập ngày 29 tháng Ba, 2011).

[55]Tổ chức Theo dõi Nhân quyền, “Việt Nam: Cần hủy bỏ bản án nặng nề dành cho các nhà hoạt động vì quyền lợi người lao động,” thông cáo báo chí ngày 16 tháng Ba, 2011, http://www.hrw.org/en/news/2011/03/16/vi-t-nam-c-n-h-y-b-b-n-n-n-ng-n-d-nh-cho-c-c-nh-ho-t-ng-v-quy-n-l-i-c-ng-i-lao-ng (truy cập ngày 29 tháng Ba, 2011).

[56] Nguyễn Thị Dương Hà, “Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ trình bày rõ quan điểm của mình với các Luật sư bào chữa cho ông,” Bauxite Vietnam, ngày 24 tháng Giêng, 2011, http://www.boxitvn.net/bai/16528 (truy cập ngày 3 tháng Ba, 2011).

[57]Người Việt, “‘Lệnh miệng’ cấm bà Dương Hà đến phiên tòa,” Nguoi Viet Online, ngày 22 tháng Ba, 2011, http://www.nguoi-viet.com/absolutenm2/templates/?a=128545&z=2 (truy cập ngày 28 tháng Ba, 2011). Nguyễn Thị Dương Hà, “Khiếu nại thu hồi giấy chứng nhận người bào chữa,” Dân Luận, ngày 14 tháng Ba, 2011, http://danluan.org/node/8153 (truy cập ngày 3 tháng Năm, 2011).

[58]Dân Làm Báo, “Những lẵng hoa tình nghĩa,” Dân Làm Báo, ngày 21 tháng Ba, 2011, http://danlambaovn.wordpress.com/2011/03/21/nh%E1%BB%AFng-l%E1%BA%B5ng-hoa-tinh-nghia/ (truy cập ngày 29 tháng Ba, 2011).

[59]Người Buôn Gió, “Công an phường Điện Biên lấy hoa của nhà chị Dương Hà,” blog Người Buôn Gió, ngày 21 tháng Ba, 2011, http://nguoibuongio1972.multiply.com/journal/item/259/259 (truy cập ngày 22 tháng Ba, 2011); Người Buôn Gió, “Chùm ảnh công an phường Điện Biên ‘nẫng’ hoa nhà chị Dương Hà,” blog Người Buôn Gió, ngày 21 tháng Ba, 2011, http://nguoibuongio1972.multiply.com/journal/item/260/260 (truy cập ngày 22 tháng Ba, 2011).

[60]Ví dụ, có nhiều lời bình đăng trên mạng đùa rằng chính quyền có lẽ đang tìm bao cao su đã sử dụng trong những lẵng hoa đó, và vì chính quyền đang phát hoảng về cái gọi là “cuộc cách mạng hoa lài” như những cuộc nổi dậy của nhân dân Ai Cập và Tuy-ni-di trong thời gian gần đây, nên dị ứng với tất cả các loại hoa.

[61]Dân Làm Báo, “Bất chấp công an ‘cướp’ hoa, nhân dân tiếp tục mang hoa đến VP Luật sư Cù Huy Hà Vũ,” Dân Làm Báo, ngày 22 tháng Ba, 2011, http://danlambaovn.wordpress.com/2011/03/22/b%E1%BA%A5t-ch%E1%BA%A5p-ca-c%C6%B0%E1%BB%9Bp-hoa-nhan-dan-ti%E1%BA%BFp-t%E1%BB%A5c-mang-hoa-d%E1%BA%BFn-vp-lu%E1%BA%ADt-s%C6%B0-cu-huy-ha-vu/ (truy cập ngày 29 tháng Ba, 2011).