VI. Το καθήκον μέριμνας

Οι ρυθμίσεις  σχετικά με τη φιλοξενία

Η ασφαλής στέγη είναι βασική προϋπόθεση για την προστασία των παιδιών από την εκμετάλλευση και την κακοποίηση. Σύμφωνα με τις διεθνείς επιταγές, ένα παιδί που έχει στερηθεί το οικογενειακό περιβάλλον του δικαιούται από το κράτος ειδική προστασία και βοήθεια. Τα Συμβαλλόμενα Κράτη οφείλουν να εξασφαλίζουν στο παιδί αυτό την παροχή εναλλακτικής μέριμνας. Η μέριμνα αυτή περιλαμβάνει την τοποθέτηση σε ανάδοχη οικογένεια, την υιοθεσία ή, αν τούτο κρίνεται αναγκαίο, την τοποθέτηση σε ένα κατάλληλο για την περίσταση ίδρυμα για παιδιά. [201] Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού ζητά από τα Συμβαλλόμενα Κράτη να " παρέχουν την κατάλληλη βοήθεια στους γονείς και στους νόμιμους εκπροσώπους του παιδιού, κατά την εκτέλεση των καθηκόντων τους για την ανατροφή του παιδιού " και να " εξασφαλίζουν τη δημιουργία οργανισμών, ιδρυμάτων και υπηρεσιών επιφορτισμένων να μεριμνούν για την ευημερία των παιδιών ." [202]

Η Ελλάδα έχει σοβαρότατες ελλείψεις σε ό, τι αφορά την παροχή επαρκούς και κατάλληλης στέγασης για ασυνόδευτα παιδιά, ενώ δεν διαθέτει ούτε κάποιο σύστημα αναδοχής τους.[203] Κατά το Νοέμβριο του 2008, το Υπουργείο Υγείας χρηματοδοτούσε ή συγχρηματοδοτούσε περίπου 200 θέσεις, αποκλειστικά σε δομές στέγασης. Πολλά από τα κέντρα αυτά βρίσκονται υπό τη διαχείριση ΜΚΟ και χρηματοδοτούνται, εξ ολοκλήρου ή εν μέρει, από την κυβέρνηση. [204]  Ωστόσο το Υπουργείο δεν έχει βραχυπρόθεσμα ή μεσοπρόθεσμα σχέδια ώστε να δημιουργήσει επαρκείς θέσεις στέγασης. Δεν υπάρχει κανένα κέντρο αποκλειστικά για ασυνόδευτα κορίτσια, και το Υπουργείο δεν προβλέπει τη δημιουργία ενός τέτοιου κέντρου. Μολονότι η Human Rights Watch διαπίστωσε ότι πάνω από δέκα ασυνόδευτα κορίτσια εισήλθαν στην Ελλάδα μέσα σε λίγες εβδομάδες [205], όταν ρωτήσαμε το Υπουργείο για τα σχέδια που υπάρχουν ώστε να ανταποκριθεί στις ανάγκες προστασίας των κοριτσιών αυτών, η απάντηση που λάβαμε ήταν ότι ένα τέτοιο κέντρο θα άνοιγε μόνο αν ο αριθμός των κοριτσιών αυτών αύξανε "δραματικά."[206] Επιπλέον, δεν υπάρχουν ελάχιστες προδιαγραφές λειτουργίας των κέντρων για τα ασυνόδευτα παιδιά, ενώ το επίπεδο και η ποιότητα των υπηρεσιών που παρέχουν διαφέρουν σημαντικά από το ένα κέντρο στο άλλο.[207]

Παρότι ο νόμος δεν απαγορεύει την τοποθέτηση ασυνόδευτων αλλοδαπών παιδιών σε κέντρα μέριμνας που είναι διαμορφωμένα για Ελληνόπουλα, στην πράξη είτε η πρόσβαση σε αυτά εμποδίζεται είτε τα κέντρα δεν διαθέτουν τους απαραίτητους πόρους ώστε να καλύψουν και αλλοδαπά παιδιά. [208] Η Εισαγγελέας Ανηλίκων της Αθήνας μας δήλωσε ότι, αν τηλεφωνήσει σε ένα τέτοιο κέντρο για να παραπέμψει ένα αλλοδαπό παιδί, "ρωτούν αν είναι οροθετικός ή αν έχει ποινικό μητρώο. Είναι πολύ δύσκολο να στείλεις ένα παιδί σε τέτοια κέντρα…. Δεν βγαίνει μπροστά το Υπουργείο Υγείας…το Υπουργείο δεν το νοιάζει, εγώ είμαι που έχω την ευθύνη. Γι' αυτό προσπαθώ να παροτρύνω τις ΜΚΟ να βρουν στέγη» [209] .

Με την εξαίρεση μιας μεγάλης δομής στη Λέσβο, δυναμικότητας 100 θέσεων για ασυνόδευτα ανήλικα ανεξάρτητα του καθεστώτος ασύλου τους, είναι πολύ δύσκολο για ασυνόδευτα παιδιά που δεν έχουν ζητήσει άσυλο να στεγασθούν σε κάποιο άλλο κρατικά χρηματοδοτούμενο κέντρο στέγασης. [210] Η Μαρία Καλδάνη από την ΜΚΟ ΑΡΣΙΣ μας εξήγησε: "ένα ασυνόδευτο παιδί δεν έχει νόμιμο καθεστώς. Αν το παιδί δεν ζητήσει άσυλο, δεν μπορούμε να κάνουμε τίποτε για αυτό. Το ότι δεν έχει χαρτιά είναι πάνω από όλα τα άλλα…η δομή στέγης θα ρωτήσει αν το παιδί μιλάει Ελληνικά ή αν έχει διαβατήριο. Θα μου ζητήσουν τα χαρτιά του παιδιού." [211]

Παρόλο που οι ελληνικές αρχές ισχυρίζονται ότι φροντίζουν  τα ασυνόδευτα παιδιά που απελευθερώνονται από τα κέντρα κράτησης να φθάνουν με ασφάλεια στα κέντρα μέριμνας, η πραγματικότητα είναι τελείως διαφορετική. [212] Μια εγκύκλιος του Υπουργείου Εσωτερικών διευκρινίζει ότι σε περίπτωση που ένας ασυνόδευτος ανήλικος υποβάλει αίτημα ασύλου, η αστυνομία, σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Υγείας, διασφαλίζει ότι θα παρασχεθεί στο παιδί στέγη κατάλληλη για την προστασία του από την εκμετάλλευση και τη εμπορία [213] . Στην πράξη, ωστόσο, ακόμα και τα παιδιά έχουν υποβάλει αίτημα ασύλου, δεν έχουν πάντα πρόσβαση σε θέσεις στέγασης γιατί ο αριθμός των θέσεων σε δομές μέριμνας είναι ανεπαρκής και το σύστημα παραπομπής δεν λειτουργεί αποτελεσματικά. 

Το ΕΣΠ υλοποίησε ένα πρόγραμμα που χρηματοδότησε το Υπουργείο Υγείας για την προσωρινή στέγαση αιτούντων άσυλο, μεταξύ των οποίων και ασυνόδευτα παιδιά, σε ξενοδοχεία μέχρι να βρεθεί διαθέσιμη μόνιμη θέση σε ένα κέντρο φιλοξενίας. Η συνολική έλλειψη θέσεων στα κέντρα φιλοξενίας οδήγησε στην παρατεταμένη παραμονή των αιτούντων στα ξενοδοχεία αυτά, και περίπου μέσα Ιουλίου 2008 τα κονδύλια εξαντλήθηκαν και το πρόγραμμα διακόπηκε. [214]

Το σύστημα παραπομπής

Η έλλειψη επαρκών θέσεων στα κέντρα φιλοξενίας είναι το σημαντικότερο εμπόδιο στην προσπάθεια των αρχών να παραπέμπουν τα ασυνόδευτα παιδιά σε ασφαλή στέγαση. Ένας εισαγγελέας δήλωσε "δεν μπορώ να βρω θέση σε ανάδοχη οικογένεια ούτε για Ελληνόπουλα."[215] Και η Εισαγγελέας Ανηλίκων της Αθήνας μας είπε ότι "αυτή τη στιγμή υπάρχουν πολύ λίγες θέσεις στέγασης για ασυνόδευτα παιδιά," ενώ πρόσθεσε ότι οι ΜΚΟ έχουν την ευθύνη να βρουν θέσεις. [216] Τα ίδια ανέφερε και η ΜΚΟ ΑΡΣΙΣ που μας πληροφόρησε ότι : "το Υπουργείο Υγείας μας λέει ' βρες εσύ στέγη και εγώ θα δώσω την εντολή να παραπεμφθεί το παιδί εκεί.'"[217]

Τόσο στην περιοχή του Έβρου όσο και στην Αθήνα, ένα παιδί που αφήνεται ελεύθερο από το κέντρο κράτησης με διαταγή απέλασης δεν λαμβάνει άλλη βοήθεια. Η διήγηση του Αλή Ν. για το πώς απελευθερώθηκε από τα κρατητήρια της Πέτρου Ράλλη είναι ενδεικτική των όσων μας δήλωσαν τα παιδιά.  "όταν με άφησαν, δεν είχα καμία ενημέρωση. Μου είπαν να εξαφανιστώ. Με πήγαν μέχρι την πύλη και μου είπαν ' φύγε'…μετά που βγήκα έξω, πέρασα την πρώτη μου νύχτα στην Ομόνοια». " [218] Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα παιδιά μένουν μόνα τους χωρίς άλλη βοήθεια από τη μέρα που βγαίνουν από την φυλακή. [219]

Το Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες δήλωσε στη Human Rights Watch ότι οι θέσεις στα κέντρα φιλοξενίας δεν είναι άμεσα διαθέσιμες – ούτε καν για παιδιά και οικογένειες: "μερικές φορές, περνάει από ένας έως τρεις μήνες για να βρεθεί στέγαση. Τα παιδιά και οι οικογένειες αντιμετωπίζονται κατά προτεραιότητα». [220]. Αλλά και μόλις εν τέλει βρεθεί  θέση, η άδεια να παραπεμφθεί το παιδί παίρνει επίσης χρόνο – κατά τη διάρκεια του οποίου το παιδί παραμένει χωρίς στέγη. Όπως αναφέρθηκε στη Human Rights Watch "παλιά  επικοινωνούσαμε κατευθείαν με τις ΜΚΟ, στέλναμε το παιδί και μετά ενημερώναμε το Υπουργείο Υγείας. Τώρα, πρέπει να ενημερώσουμε το Υπουργείο Υγείας που ενημερώνει το Υπουργείο Εσωτερικών και μόνο τότε μπορεί να παραπεμφθεί το παιδί".[221]

Από τον Ιούλιο του  2008, τα ασυνόδευτα παιδιά που φθάνουν στη Λέσβο και τη Σάμο  παραπέμπονται σε ένα πρόσφατα ανακαινισμένο θεραπευτήριο στη Λέσβο που έχει δυναμικότητα για 100 ασυνόδευτα παιδιά. Αν και το καθεστώς του κέντρου αυτού είναι ασαφές, από τη δομή του φαίνεται ότι έχει περισσότερο χαρακτήρα μεταβατικού κέντρου παρά τόπου μακροχρόνιας διαμονής. Πρόκειται για ένα κέντρο που βρίσκεται σε πολύ απομονωμένη περιοχή με δυναμικότητα 100 παιδιών. Ως εκ τούτου δεν είναι σχεδιασμένο να προσφέρει μακροχρόνια στέγη σε ασυνόδευτα παιδιά και να τους προσφέρει τις δυνατότητες για κοινωνική, εκπαιδευτική και οικονομική ένταξη.

Στην πράξη, μεγάλος αριθμός παιδιών που παραπέμφθηκαν στο κέντρο αυτό σταδιακά το εγκατέλειψαν. [222]  Παρότι δεν γνωρίζουμε τους συγκεκριμένους λόγους που οδήγησαν κάθε παιδί να φύγει, ανάμεσα στους σημαντικούς παράγοντες που οδηγούν τα παιδιά να εγκαταλείπουν τα κέντρα αυτά, σπεριλαμβάνεται  και το γεγονός ότι τα ασυνόδευτα παιδιά που δεν υποβάλλουν αίτημα ασύλου παραμένουν χωρίς νομιμοποιητικά έγγραφα, ότι δεν υπάρχουν ελάχιστες προδιαγραφές για τη λειτουργία των κέντρων αυτών και ότι τα μεγάλα κέντρα που βρίσκονται σε απομονωμένες περιοχές δεν διευκολύνουν την ένταξη των παιδιών και ενδέχεται να αυξήσουν την ευάλωτη θέση κάποιων από αυτά. Η κυβέρνηση οφείλει να αντιμετωπίσει κατά προτεραιότητα τα ζητήματα αυτά.

Ένα θετικό παράδειγμα αποτελεί η διαδικασία που ακολουθήθηκε από τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό για την παραπομπή των ασυνόδευτων παιδιών της Πάτρας. Τα ασυνόδευτα παιδιά που παραπέμφθηκαν στον Ερυθρό Σταυρό από την Αστυνομία και το Λιμενικό ενημερώθηκαν για το δικαίωμά τους να ζητήσουν άσυλο και τη δυνατότητα να βρουν στέγη σε ένα κέντρο φιλοξενίας.[223] Αν το πρόγραμμα αυτό είχε επεκταθεί σε όλα τα ασυνόδευτα παιδιά και περιελάμβανε επαρκή αριθμό θέσεων, μια τέτοια διαδικασία παραπομπής θα μπορούσε να αποτελέσει παράδειγμα καλής πρακτικής. Όπως πληροφορήθηκε ωστόσο η  Human Rights Watch, το πρόγραμμα αυτό διακόπηκε τέλη Αυγούστου 2008, καθώς η κυβέρνηση δεν συνέβαλε με εθνικούς πόρους όταν έληξε η χρηματοδότηση της ΕΕ.[224]

Προγραμματισμός και Χρηματοδότηση των Θέσεων Φιλοξενίας

Ο προγραμματισμός θέσεων μέριμνας του Υπουργείου Υγείας δεν εκτείνεται  πέρα από το 2008 και εξαρτάται από την κοινοτική χρηματοδότηση μέσω του Ευρωπαϊκού Ταμείου Προσφύγων. [225] Το Υπουργείο δεν ήταν σε θέση να δώσει συγκεκριμένα στοιχεία  για τον ακριβή αριθμό θέσεων στα κέντρα φιλοξενίας που θα άνοιγε τα επόμενα δύο με πέντε χρόνια. [226]   Η χρηματοδότηση των κέντρων φιλοξενίας στην Ελλάδα από το Υπουργείο πραγματοποιείται αποκλειστικά σε ετήσια βάση ή, σε κάποιες περιπτώσεις, για ακόμα μικρότερες χρονικές περιόδους. [227] Η βραχυπρόθεσμη αυτή χρηματοδότηση  δημιουργεί σοβαρά προβλήματα στους φορείς που είναι υπεύθυνοι για τα κέντρα αυτά, καθώς οι τελευταίοι δεν είναι σε θέση να σχεδιάσουν έγκαιρα τις υπηρεσίες και τις παρεμβάσεις τους σύμφωνα με τις ανάγκες των παιδιών.

Δύο κρίσεις που ξέσπασαν οδήγησαν στη δημιουργία θέσεων σε κέντρα φιλοξενίας από το Υπουργείο Υγείας. Και οι δύο προέκυψαν όταν εισαγγελείς, ως επίτροποι των παιδιών, διέταξαν τον περιορισμό 70 περίπου ασυνόδευτων παιδιών στη Λέρο και άλλων 100 στη Λέσβο μέχρις ότου βρεθούν χώροι για τη φιλοξενία τους. Και στις δύο περιπτώσεις τα παιδιά ξεκίνησαν απεργία πείνας για να διαμαρτυρηθούν για τις κακές συνθήκες κράτησής τους σε υπερπλήρεις χώρους. Τα παιδιά που ήταν υπό κράτηση στη Λέσβο απείλησαν να αυτοκτονήσουν [228] .

Όταν τοπικοί φορείς για τη προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου κάλεσαν τα μέσα ενημέρωσης, ο υφυπουργός Υγείας μετέβη στη Λέρο και διέταξε τη μεταφορά των παιδιών, σε πρώτο στάδιο, στην Αθήνα όπου έγινε διαπίστωση της ηλικίας τους και όπου υπέβαλαν αιτήματα ασύλου (για την αξιολόγηση της ηλικίας, βλέπε κεφάλαιο  II). Όσοι διαπιστώθηκαν ότι ήταν ανήλικοι, παραπέμφθηκαν σε κέντρα φιλοξενίας.[229] Για τα 100 περίπου ασυνόδευτα παιδιά που κρατούνταν στη Λέσβο, το Υπουργείο άνοιξε ένα πρόσφατα ανακαινισμένο θεραπευτήριο που συνεχίζει τη λειτουργία του μέχρι και σήμερα.[230]

Στις αρχές του 2008, το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με τον Ελληνικό Ερυθρό Σταυρό, παρέπεμψε 101 ασυνόδευτα παιδιά που διέμεναν στο καταυλισμό της Πάτρας σε ξενοδοχεία, εν όψει ενός αναμενόμενου δεκαημέρου κύματος ψύχους. Από αυτά, 60 παιδιά αποφάσισαν να υποβάλουν αιτήματα ασύλου και παραπέμφθηκαν σε διάφορα κέντρα φιλοξενίας ανά τη χώρα. [231]

Στέγαση εκτός των κέντρων φιλοξενίας

Τα παιδιά που δεν διαμένουν σε κρατικά χρηματοδοτούμενα κέντρα εργάζονται για πληρώσουν τη διαμονή τους και συχνά ζουν πολλά μαζί, σε ανθυγιεινές συνθήκες  που ενέχουν κίνδυνο για την υγεία τους. Στο κέντρο της Αθήνας υπάρχουν πολλά άτυπα «ξενοδοχεία» όπου βρίσκουν στέγη μετανάστες και αιτούντες άσυλο, μεταξύ των οποίων κα ασυνόδευτα παιδιά. Τα  «ξενοδοχεία» αυτά είναι συνήθως μεγάλα και ημι-ερειπωμένα κτίρια όπου οι ιδιώτες ιδιοκτήτες τους, για τρία με πέντε ευρώ το βράδυ, νοικιάζουν στους ένοικους λίγο χώρο για να κοιμηθούν στο πάτωμα. 

Τα παιδιά που έμειναν σε τέτοια «ξενοδοχεία» είπαν στην Human Rights Watch ότι έπαθαν δερματικές παθήσεις και έζησαν κάτω από άθλιες συνθήκες υγιεινής. Ο Μούσα M., που ήταν 16 χρονών όταν έφθασε στην Ελλάδα, έμεινε σχεδόν μια εβδομάδα σε ένα τέτοιο «ξενοδοχείο»: "το ξενοδοχείο ήταν πολύ βρώμικο. Κοιμόμασταν επτά –οκτώ άτομα σε ένα δωμάτιο που ήταν περίπου  15 τετραγωνικά.  Εγώ κοιμόμουν στο πάτωμα. Πέρασα πολύ δύσκολα εκεί. Ήταν πολύ βρώμικα. Δανειζόμασταν από φίλους λεφτά και τρώγαμε έξω. Πλήρωνα τρία ευρώ τη βραδιά."[232]

Γύρω στα  250 ασυνόδευτα παιδιά διαβιώνουν κάτω από ελεεινές συνθήκες σε ένα καταυλισμό στην Πάτρα. Η ΜΚΟ Γιατροί Χωρίς Σύνορα ξεκίνησε εκεί ένα πρόγραμμα βοήθειας στα μέσα Μαΐου του  2008. Σύμφωνα με την οργάνωση αυτή, οι παθήσεις που εμφανίζονται συχνότερα στους διαμένοντες στον καταυλισμό είναι δερματολογικές νόσοι (ψώρα και μολύνσεις του δέρματος), και δευτερευόντως λοιμώξεις του αναπνευστικού και διάρροια. [233] Και οι Γιατροί του Κόσμου παρατήρησαν αύξηση των δερματοπαθειών μεταξύ των μεταναστών στην Ελλάδα, κάτι που αποδίδουν στις άθλιες συνθήκες διαβίωσής τους στην Αθήνα, ιδίως δε στα άτυπα «ξενοδοχεία». [234]

Ο δεκαπεντάχρονος Ακτάρ Π. μας είπε ότι τον είχαν προσλάβει στην Αθήνα και τον μετέφεραν να δουλέψει σε ένα κτήμα κατά τη συγκομιδή των πορτοκαλιών  (για τη παιδική εργασία, βλέπε επίσης και το κεφάλαιο VII). Την εποχή εκείνη, δεν διέθετε πουθενά μόνιμη στέγη. Όταν τελείωσε τη δουλειά και δεν είχε πού να πάει, έστησε μια καλύβα από χαρτόνια  με κάτι φίλους του και έμεινε σε αυτή για δύο βδομάδες μέσα στο χειμώνα:

«Στήσαμε κάτι χαρτόκουτα και τα καλύψαμε με πλαστικό. Κοιμόμουν εκεί με άλλα έξι-επτά άτομα. Δεν είχαμε δουλειά και δεν χρειαζόταν να πληρώσουμε για αυτό. Δεν υπήρχε δουλειά και έτσι στήσαμε την τέντα αυτή γιατί ήταν δωρεάν..… Μαζέψαμε από τα σκουπίδια ξύλινες σανίδες και τις βάλαμε για πάτωμα στο χώμα. Επειδή ήμασταν σε κτήματα, μερικές φορές μαζεύαμε από τα χωράφια κουνουπίδια και τρώγαμε. Είχαμε [κάτι σαν] θερμάστρα και καίγαμε ξύλα. Έκανε πολύ κρύο. Τη νύχτα που κοιμόμασταν έκανε πάρα πολύ κρύο και όταν έβρεχε έμπαινε μέσα η βροχή. Όποτε έβρεχε έπρεπε να μετακινούμαστε συνεχώς γιατί έμπαινε το νερό μέσα και δεν μπορούσαμε να κοιμηθούμε.»[235]

Πολλά παιδιά δήλωσαν στη Human Rights Watch ότι για κάμποσες νύχτες κοιμόντουσαν σε πάρκα πριν βρουν στέγη-κατά κανόνα εμπιστευόμενοι ξένους που τους πλησίαζαν και τους προσέφεραν ένα μέρος να μείνουν. Ο 15χρονος Αντίσα Π. Από τη Νιγηρία έχει  ζητήσει άσυλο αλλά η αστυνομία δεν τον παρέπεμψε σε κέντρο φιλοξενίας. Μας είπε ότι περίμενε να του βρει στέγη μια ΜΚΟ και, στο μεταξύ, ζούσε ζητιανεύοντας και κοιμόταν σε δημόσια πάρκα στην Αθήνα:

«Και τώρα ακόμα δεν έχω πού να μείνω. Οι δικηγόροι μου  έδωσαν ένα ραντεβού για να μου βρουν κάπου να μείνω. Στο μεταξύ μένω στο δρόμο. Δεν έχω πού να πάω. Κρυώνω σε όλο μου το κορμί. Δεν αισθάνομαι ασφαλής. Γυρίζω μέχρι τη μία-δύο το πρωί. Μετά βρίσκω ένα πάρκο και κοιμάμαι.» [236]

Η πλειοψηφία των ασυνόδευτων παιδιών με τα οποία μίλησε η  Human Rights Watch έμεναν σε διαμερίσματα όπου συγκατοικούσαν με ενήλικες και πλήρωναν το μερίδιο στη διαμονή τους από αυτά που έβγαζαν δουλεύοντας. Η μορφή αυτή στέγασης δεν είναι ασφαλής για τα παιδιά ενώ όσα παιδιά δεν βγάζουν χρήματα, βρίσκονται σε πολύ ευάλωτη θέση και κινδυνεύουν να εκδιωχτούν από το μέρος που μένουν. Ο 15χρονος Αχμάντ Ρ μας είπε πως δεν είχε πια χρήματα και πλήρωνε τη διαμονή του κάνοντας οικιακές εργασίες: «Δουλεύω στο σπίτι. Καθαρίζω το σπίτι και πλένω τα πιάτα. Όλο αυτή τη δουλειά κάνω…. Δεν αισθάνομαι ελεύθερος. Δεν ξέρω τη γλώσσα. Είμαι ανήλικος και η χώρα αυτή δεν μας δίνει χαρτιά. Δεν έχω μέλλον. Δεν τη βρίσκω σωστή αυτή τη κατάσταση.»[237]

Σε μία τουλάχιστον περίπτωση, ασυνόδευτα παιδιά που αφέθηκαν ελεύθερα μετά την κράτησή τους χωρίς να υπάρξει άλλη μέριμνα για αυτά έπεσαν στα χέρια συμμοριών. Ο Νουρζαή Α., που ήταν τότε 18 χρονών, μας είπε ότι μετά την απελευθέρωσή τους από τον Βόλο, στα τέλη του 2006, μια συμμορία απήγαγε αυτόν, τον οκτάχρονο αδελφό του και άλλα τρία αγόρια. Η συμμορία τους είχε κλειδωμένους, τους κακομεταχειρίστηκε σοβαρά και εκβίαζε τους συγγενείς τους να πληρώσουν λύτρα (η περίπτωσή τους αναφέρεται και στο κεφάλαιο II).[238]

Νομικές δεσμεύσεις

Η Κοινοβουλευτική Συνέλευση του Συμβουλίου της Ευρώπης έχει κατακρίνει την πρακτική της κράτησης των παιδιών και συστήνει, αντί της κράτησης, τα παιδιά να τοποθετούνται σε κατάλληλες δομές υποδοχής και μέριμνας[239]. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Αστικά και Πολιτικά Δικαιώματα προστατεύουν τα παιδιά από τη απάνθρωπη και ταπεινωτική μεταχείριση. [240] Όταν το  Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου εφαρμόζει το άρθρο 3 της ΕΣΔΑ που προβλέπει την απαγόρευση της μεταχείρισης αυτής, θεωρεί ότι αυτή η προστασία συνεπάγεται και θετική δέσμευση των κρατών να παράσχουν στα παιδιά αποτελεσματική προστασία από μια τέτοια μεταχείριση. Στην υπόθεση  Z και λοιποί  κατά Ηνωμένου Βασιλείου, το  Δικαστήριο καταδίκασε τη Βρετανία γιατί το σύστημα κοινωνικών υπηρεσιών της χώρας δεν προστάτευε τα παιδιά από τη σοβαρή και μακροχρόνια παραμέληση και  κακομεταχείριση[241]. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, στην εξέταση του παραδεκτού της συγκεκριμένης υπόθεσης, διευκρίνισε ότι η προστασία των παιδιών που "λόγω της ηλικία τους και του ευάλωτου χαρακτήρα τους δεν είναι σε θέση να προστατευτούν μόνα τους" μπορεί να υποδηλώνει και θετική υποχρέωση των αρχών να λάβουν προληπτικά μέτρα προστασίας του παιδιού που κινδυνεύει από άλλο άτομο.[242]

Η Ελλάδα δεν έχει κατορθώσει να τηρήσει τις ελάχιστες απαιτήσεις για την προστασία των ασυνόδευτων παιδιών που επιβάλλει το  άρθρο 3 της ΕΣΔΑ. Δεν υπάρχουν αρκετές διαθέσιμες θέσεις σε κέντρα φιλοξενίας, υπάρχει καθυστέρηση στην πρόσβαση των παιδιών αυτών στις δομές μέριμνας και κάποιες δομές δεν επιτρέπουν τη πρόσβαση σε παιδιά που δεν έχουν υποβάλει αίτημα για άσυλο. Επιπλέον, τα παιδιά αφήνονται ελεύθερα από τα κέντρα κράτησης  χωρίς να παραπέμπονται σε κέντρα φιλοξενίας και χωρίς οι κρατικές αρχές να προσπαθούν να τους προσφέρουν επαρκή προστασία από τη βία, τη βλάβη ή την εκμετάλλευση.