V. Κράτηση  Ασυνόδευτων Ανηλίκων

Η συστηματική κράτηση ασυνόδευτων ανηλίκων αποτελεί αντανάκλαση της βασικής και κεντρικής δυσλειτουργίας του τρόπου με τον οποίο το σύστημα της μετανάστευσης και της κοινωνικής πρόνοιας στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν την υπόχρεωση της παροχής μέριμνας για τα ασυνόδευτα παιδιά. Σύμφωνα με τις διεθνείς επιταγές, η κράτηση των παιδιών πρέπει να λαμβάνει χώρα μόνον σε εξαιρετικές περιστάσεις, ως έσχατο μέσο και η διάρκειά της πρέπει να περιορίζεται αυστηρά στον απαραίτητο χρόνο. [152] Εν τούτοις, παρατηρείται σοβαρή έλλειψη ικανοποιητικών και επαρκών καταλυμάτων για όλα τα ασυνόδευτα παιδιά στην Ελλάδα, συμπεριλαμβανομένων των παιδιών που ήρθαν ως μετανάστες και εκείνων που ζητούν άσυλο. Το Υπουργείο Υγείας χρηματοδοτεί ή συγχρηματοδοτεί μόλις 200 θέσεις φιλοξενίας. Παρόλο που η έλλειψη αυτή είναι ένας από τους πιθανούς λόγους για την παρατεταμένη κράτηση των ασυνόδευτων παιδιών, η πρακτική της κράτησης των παιδιών απλώς αυξάνει τους κινδύνους και χειροτερεύει την ευάλωτη θέση τους. Επιπλέον, μόλις τα παιδιά αυτά αφεθούν ελεύθερα, βρίσκονται κυριολεκτικά πεταμένα στο δρόμο, στην καλύτερη περίπτωση με ελάχιστη συνδρομή και στη χειρότερη χωρίς απολύτως καμία,. Αυτή η κατάσταση που τα εκθέτει σε άλλους σοβαρούς κινδύνους, αναλύεται στο επόμενο κεφάλαιο.  

Η ελληνική νομοθεσία δεν απαγορεύει ούτε ρυθμίζει τη διοικητική κράτηση των ανηλίκων που εισέρχονται στην Ελλάδα χωρίς νόμιμα έγγραφα. Έτσι, οι αρχές έχουν το δικαίωμα να θέτουν υπό κράτηση τους ανηλίκους είτε μετά την άφιξή τους είτε όταν συλληφθούν χωρίς νόμιμα έγγραφα, για  διάστημα από λίγες ώρες μέχρι αρκετές ημέρες ή μήνες. Οι λόγοι για την κράτηση των ανηλίκων για μικρότερα ή μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα φαίνεται ότι είναι αυθαίρετοι. 

Η κράτηση των ασυνόδευτων ανηλίκων στηρίζεται στην ίδια νομική βάση με αυτή των ενηλίκων: οι αρχές μπορούν να κρατήσουν έναν υπήκοο τρίτης χώρας χωρίς νόμιμα έγγραφα με σκοπό να τον απελάσουν. [153] Μόλις εκδοθεί η διαταγή απέλασης, η αστυνομία μπορεί να συνεχίσει την κράτηση ενός ατόμου έως και τρεις μήνες εάν θεωρείται ότι ενδέχεται να δραπετεύσει ή αποτελεί κίνδυνο για τη δημόσια τάξη. [154] Εάν ο αλλοδαπός δεν εμπίπτει σε καμία από τις δύο αυτές κατηγορίες, τότε αφήνεται ελεύθερος με γραπτή διαταγή να εγκαταλείψει τη χώρα μέσα σε τριάντα ημέρες. [155] Την 1 η Αυγούστου του 2008, οι ελληνικές αρχές διατηρούσαν υπό διοικητική κράτηση συνολικά 269 ανήλικους σε ολόκληρη τη χώρα. [156]

Εν τούτοις, οι αρχές είπαν στην Human Rights Watch ότι η απέλαση ορισμένων ξένων υπηκόων, όπως Αφγανών ή Σομαλών, δεν είναι εφικτή διότι δεν συνεργάζονται οι πρεσβείες τους.[157] Όταν δεν είναι δυνατόν να πραγματοποιηθεί η απέλαση των εθνικοτήτων αυτών, φαίνεται ότι δεν συντρέχει νομικός λόγος που να επιτρέπει τη διοικητική κράτηση. Παρόλα αυτά, τα παιδιά που εισέρχονται στην Ελλάδα από την Τουρκία διαμέσου της συνοριακής περιοχής του Έβρου, καθώς και εκείνα που αποστέλλονται στα κέντρα κράτησης στην ίδια περιοχή, κρατούνται συστηματικά για ολόκληρο το διάστημα των τριών μηνών.

Τα παιδιά ενδέχεται να αντιμετωπίσουν επιπλέον κινδύνους στα κέντρα κράτησης όπου αποστέλλονται από τις αρχές. Σε ορισμένα κέντρα, τα παιδιά, σε αντίθεση με τις διεθνείς επιταγές,  κρατούνται μαζί με τους ενήλικες και κάποια παιδιά που έδωσαν συνέντευξη στη Human Rights Watch είχαν υποστεί κακομεταχείριση στα χέρια των ενήλικων συγκρατουμένων τους. Επιπλέον, οι συνθήκες κράτησης σε ορισμένα κέντρα όπου κρατούνται ασυνόδευτα παιδιά ισοδυναμούν με απάνθρωπη και ταπεινωτική μεταχείριση.[158] Τα παιδιά υπό διοικητική κράτηση δεν έχουν το δικαίωμα δωρεάν νομικής συνδρομής και σπάνια έχουν πρόσβαση σε εθελοντές δικηγόρους. Οι εισαγγελείς που αναλαμβάνουν το καθήκον να ενεργούν ως οι προσωρινοί επίτροποί τους έχουν την άποψη ότι δεν μπορούν να προβάλλουν αντιρρήσεις κατά της κράτησης των παιδιών αυτών.[159]

Βέβαια, πρόσφατα νομοθετικά κείμενα διευκρινίζουν ότι πρέπει να αποφεύγεται η κράτηση και ο περιορισμός  των ανηλίκων που ζητούν άσυλο. [160] Εν τούτοις, όπως περιγράφεται στο προηγούμενο κεφάλαιο, τα παιδιά αυτά αποτελούν μειοψηφία στο σύνολο των παιδιών-μεταναστών.

 

Διάρκεια της Κράτησης

Η Human Rights Watch δεν έχει κατορθώσει να εντοπίσει κάποια λογική στο σκεπτικό των αιτιών για τις οποίες τα παιδιά κρατούνται για μεγαλύτερα ή μικρότερα διαστήματα. Στο νησί της Λέσβου, από όπου εισήλθε στην Ελλάδα η πλειοψηφία των παιδιών που έδωσαν συνέντευξη στη Human Rights Watch, η διάρκεια της κράτησής τους φαίνεται ότι εξαρτάται  από το πόσες ημέρες πριν την ημέρα «αποφυλάκισης», δηλαδή την ημέρα κατά την οποία οι αρχές προβαίνουν στη διακοπή της κράτησης του μετανάστη, το παιδί εισήλθε στη χώρα. Την ημέρα που η Human Rights Watch επισκέφθηκε τη Λέσβο, οι αρχές άφησαν ελεύθερη μια ομάδα ανθρώπων που είχαν παραμείνει σε κράτηση από τρεις έως και δώδεκα ημέρες.[161] Τον Ιούλιο του 2008, άνοιξε στο νησί ένα κέντρο φιλοξενίας για ασυνόδευτα παιδιά και προσφέρει στις αρχές μια εναλλακτική λύση για την κράτησή τους. Όμως παρά την ύπαρξη αυτής της εναλλακτικής λύσης, οι αρχές εξακολουθούν να κρατούν τα παιδιά πίσω από τα κάγκελα για αρκετές εβδομάδες και σε συνθήκες που βρίσκονται σαφώς κάτω από τις ελάχιστες προδιαγραφές.[162]

Η δωδεκάχρονη Σαρζάντ Π. και ο δεκαεξάχρονος αδελφός της  Σαρντάρ Π., από το Αφγανιστάν βρίσκονταν κρατούμενοι στο κέντρο κράτησης Κυπρίνου στο Φυλάκιο ¨Έβρου όταν τους συναντήσαμε:

«Είμαστε εδώ για 65 ημέρες…Κάποιος μας ενημέρωσε ότι θα μείνουμε εδώ για τρεις μήνες, μου το είπε η αστυνομία. Δε συμφωνούμε να μείνουμε για τρεις μήνες…Θέλω να με αφήσουν ελεύθερη και δε θέλω να μείνω άλλο εδώ.»[163]

Η δωδεκάχρονη  Σαρζάντ Π. μοιραζόταν το κελί της με άλλες έξι ενήλικες γυναίκες με τις οποίες δεν μπορούσε να επικοινωνήσει. Πριν καταλήξουν υπό κράτηση για περισσότερο από δύο μήνες στο κέντρο αυτό, τα δύο αδέλφια μας είπαν ότι κρατήθηκαν σε ένα συνοριακό φυλάκιο για 11 ημέρες. Ο προσωρινός επίτροπός τους δεν είχε ενημερωθεί [164] εκείνο το χρονικό διάστημα και ο Αστυνομικός Διευθυντής στην Ορεστιάδα μας είπε ότι οι μετανάστες περνούν συνήθως μόνο «δύο έως τρεις ημέρες» στα συνοριακά φυλάκια. Η δωδεκάχρονη Σαρζάντ Π. περιέγραψε εκείνο το μέρος ως εξής: «Δεν είχα κρεβάτι, μόνο μια κουβέρτα. Η κουβέρτα ήταν βρώμικη και γεμάτη ζωύφια- ζωύφια που τσιμπούσαν. Μας τσιμπούσαν τη νύχτα. Δεν μπορούσαμε να κοιμηθούμε. Ξυνόμασταν συνέχεια.» [165]

Κατά τη διάρκεια της επίσκεψής μας στο κέντρο κράτησης ασυνόδευτων αγοριών της Αμυγδαλέζας, οι αρμόδιοι αστυνομικοί μας εξήγησαν ότι δύο αγόρια κρατούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από τα υπόλοιπα: «Αυτή τη στιγμή έχουμε δύο εφήβους χωρίς δήλωση της χώρας καταγωγής τους. Τους κρατάμε για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.» [166] Ο ένας από αυτούς ο δεκατετράχρονος  Αμπντουλάχ Γ., μας είπε ότι ήταν από τη Σομαλία και τον συνέλαβαν στο αεροδρόμιο με πλαστό Σουηδικό διαβατήριο. [167] Δεν είναι εμφανείς οι λόγοι για τους οποίους η αστυνομία θεώρησε ότι είναι αδύνατον να προσδιορίσει την εθνικότητά τους ούτε σε τι διέφερε η κατάστασή τους από εκείνη των άλλων παιδιών χωρίς νόμιμα έγγραφα.

Επανειλημμένες Κρατήσεις

Τα ασυνόδευτα παιδιά που δεν έχουν υποβάλει αίτημα ασύλου ή που έχουν βρεθεί εκτός του συστήματος ασύλου ή των οποίων απορρίφθηκαν οι αιτήσεις, δεν διαθέτουν νόμιμο καθεστώς όσο βρίσκονται στην Ελλάδα [168] και επομένως αντιμετωπίζουν τον κίνδυνο επανειλημμένων κρατήσεων.

Ένα δεκάχρονο κορίτσι από τη Σομαλία που ήταν κρατούμενη στα κρατητήρια της Πέτρου Ράλλη  μας είπε ότ, μέσα σε έξι μήνες είχε συλληφθεί και κρατηθεί τέσσερις φορές (η περίπτωσή της περιγράφεται αναλυτικά στο κεφάλαιο VII).[169] Ο δεκαεφτάχρονος  Σάμι Φ., είπε ότι τον συνέλαβαν δύο φορές την ίδια ημέρα και εκδόθηκαν εις βάρος του τέσσερις διαταγές απέλασης μέσα σε οκτώ μήνες:

«Σε οκτώ μήνες πήρα τέσσερις διαταγές απέλασης…Όταν η αστυνομία μας συνέλαβε στο δρόμο, με έφεραν στο αστυνομικό τμήμα και μου έδωσαν διαταγή απέλασης. Μετά από δύο ώρες η αστυνομία με ξαναέπιασε. Τους έδειξα τη διαταγή απέλασης, η αστυνομία το πήρε στραβά και με κράτησαν για εφτά ημέρες. Μετά από εφτά ημέρες με έφεραν στην Αμυγδαλέζα … Τους ρώτησα πόσο θα έμενα αλλά οι αστυνομικοί μου είπαν ότι δεν ήξεραν.» [170]

Ο δεκαεξάχρονος Μωχάμεντ Β. είπε στη Human Rights Watch: «Με συνέλαβαν πριν τρεις ημέρες στην πλατεία Αττικής. Είμαι εδώ τρεις ημέρες και στην  Ελλάδα είμαι οχτώ μήνες. Μέχρι στιγμής με έχουν  συλλάβει δύο φορές και έχω μείνει 16 ημέρες στο κέντρο κράτησης στη Μυτιλήνη» [171]

Οι επανειλημμένες συλλήψεις και κρατήσεις των παιδιών δεν εξυπηρετούν κανένα νομικό σκοπό, ενώ έχουν πολύ σοβαρές συνέπειες στην καλή κατάσταση και την ασφάλεια των παιδιών.[172]Οι ελληνικές αρχές παραδέχονται ότι δεν μπορούν να πραγματοποιήσουν απελάσεις για πολλά παιδιά διότι οι πρεσβείες τους δεν συνεργάζονται. Δέχονται επίσης ότι η κράτηση των παιδιών δεν είναι προς το βέλτιστο συμφέρον τους και ότι σπάνια τα παιδιά μεταφέρονται σε εγκαταστάσεις μέριμνας όταν αφεθούν ελεύθερα.[173] Η πρακτική της συστηματικής και επαναλαμβανόμενης κράτησης των ασυνόδευτων ανηλίκων αποτελεί παραβίαση των υποχρεώσεων της Ελλάδας με βάση το διεθνές δίκαιο.[174]

Αόρατα Παιδιά

Η αποτυχία αξιόπιστου προσδιορισμού της ηλικίας και εντοπισμού των ευάλωτων περιπτώσεων σημαίνει, όπως αναφέρθηκε και στο κεφάλαιο II, ότι για πολλά παιδιά που βρίσκονται υπό κράτηση, απλώς δεν αναγνωρίζεται το γεγονός ότι είναι ανήλικοι. Η πρακτική αυτή φαίνεται ότι είναι τόσο διαδεδομένη που είναι δύσκολο να αποφύγει κανείς το συμπέρασμα ότι γίνεται εσκεμμένα εκ μέρους των ελληνικών μεταναστευτικών αρχών. Ακόμα και αν πρόκειται απλώς για αποτυχία των αστυνομικών που δεν διαθέτουν ούτε τα απαραίτητα μέσα ούτε επαρκή εκπαίδευση για να εργαστούν σωστά με τα παιδιά, καταδεικνύει τη συστηματική αποτυχία των ελληνικών αρχών να διατηρήσουν ένα λειτουργικό σύστημα προστασίας. Η περίπτωση των ασυνόδευτων παιδιών μεταναστών κατά τη επιχείρηση στην Πάτρα στις αρχές του 2008 είναι αποκαλυπτική.

Πριν 10 χρόνια περίπου, άρχισαν να συγκεντρώνονται στην Πάτρα μετανάστες που προσπαθούσαν να βρουν τρόπους να μπουν στα φέρυ που έφευγαν από την Ελλάδα για την Ιταλία. Έτσι δημιουργήθηκε γύρω από το λιμάνι της Πάτρας ένας αυτοσχέδιος και άθλιος καταυλισμός που έφθασε να αποτελείται από περίπου 500 καλύβες από χαρτόνι. Σήμερα, αρκετές εκατοντάδες μετανάστες και αιτούντες άσυλο διαμένουν στον καταυλισμό κάτω από άθλιες συνθήκες. Ανάμεσά τους υπάρχουν και ασυνόδευτα παιδιά που υπολογίζονται σε εκατοντάδες. [175]

Στα τέλη Ιανουαρίου του 2008, οι τοπικές αρχές προσπάθησαν να διαλύσουν τον καταυλισμό. Σύμφωνα με αγωνιστές για τα ανθρώπινα δικαιώματα, η αστυνομία και οι μπουλντόζες φέρονται να εισέβαλαν στον καταυλισμό και κατέστρεψαν αρκετές καλύβες.[176] Κομμάτι της επιχείρησης αυτής ήταν και οι συλλήψεις, σε μεγάλη κλίμακα, παιδιών και ενηλίκων μέσα και έξω από τον καταυλισμό. Αρκετές οργανώσεις, μεταξύ των οποίων και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, κατέκριναν αυτή την πράξη και κυρίως το γεγονός ότι δεν είχε προβλεφθεί καμία εναλλακτική λύση για τους διαμένοντες εκεί[177]. Τελικά στις αρχές Φεβρουαρίου του 2008, η αστυνομία σταμάτησε τις προσπάθειες για τη διάλυση του καταυλισμού (αν και αυτοί που έμειναν είπαν στην Human Rights Watch ότι η αστυνομία εξακολούθησε να παρενοχλεί και να συλλαμβάνει τους κατοίκους του καταυλισμού).

Δεκάδες από αυτούς που συνελήφθησαν στην Πάτρα, τόσο κατά τη διάρκεια της παραπάνω επιχείρησης όσο και στη συνέχεια, μεταφέρθηκαν στο κέντρο κράτησης της Βέννας και πιθανώς και σε άλλα κέντρα κράτησης στην συνοριακή περιοχή του Έβρου όπου και κρατήθηκαν για τρεις μήνες. Ανάμεσα τους βρισκόταν και άγνωστος αριθμός ασυνόδευτων ανηλίκων που καταχωρήθηκαν στα κέντρα κράτησης ως ενήλικες. Στις αρχές του 2008, ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός και η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες υπολόγισαν ότι γύρω στα 250 ασυνόδευτα παιδιά βρίσκονταν στον καταυλισμό αλλά παραμένει άγνωστο το πόσα από αυτά συνελήφθησαν.

Η Human Rights Watch ζήτησε να της επιτραπεί η πρόσβαση στις εγκαταστάσεις κράτησης της Βέννας τον Μάιο του 2008. Δεν μας επετράπη η είσοδος στα κελιά, εν τούτοις μπορέσαμε να δούμε πάνω από 200 εγγραφές στο βιβλίο εισόδου και μιλήσαμε για λίγο με έναν κρατούμενο. Η πλειοψηφία των προσπώπων που κρατούνται είχαν καταχωρηθεί ως Αφγανοί, Ιρακινοί ή Πακιστανοί και είχαν συλληφθεί στην Πάτρα ή την Αθήνα.

Δεν υπήρχε καμία καταχώρηση κρατουμένου σε ηλικία μικρότερη των 18 και πράγματι ο αρμόδιος αστυνομικός μας είπε ότι δεν υπήρχαν ανήλικοι κρατούμενοι στο κέντρο. [178] Εν τούτοις, για τουλάχιστον 20-30 κρατούμενους είχε καταχωρηθεί ως ημερομηνία γέννησης το 1990. Μπορεί το γεγονός αυτό να μην αποτελεί απόδειξη, αλλά  μας φάνηκε ασυνήθιστο.

Από άλλες πηγές ήρθαν περισσότερο πειστικές αποδείξεις για το ότι ασυνόδευτα παιδιά κρατούνται μαζί με ενήλικες στη Βέννα  και μάλιστα για ολόκληρο το διάστημα των τριών μηνών. Μπορέσαμε να μιλήσουμε για λίγο με ένα κρατούμενο πριν μας διακόψουν οι αρχές. Μας είπε: « Είμαι 16 ετών αλλά η αστυνομία έγραψε ότι είμαι 18. Είμαι εδώ για 2 μήνες και 10 ημέρες. Με συνέλαβαν στην Πάτρα. Είναι εδώ άλλα τρία αγόρια ηλικίας 14 και 15. Τα ονόματα τους είναι (τα ονόματα δεν αποκαλύπτονται) [179] ». 

Η παρουσία ανήλικων αγοριών επιβεβαιώθηκε και από μια δεύτερη πηγή που ζήτησε να μείνει ανώνυμη. Ένα τρίτο πρόσωπο που ήταν κρατούμενος στη Βέννα από τον Φεβρουάριο έως τον Μάιο του 2008 είπε στη Human Rights Watch: « Ήταν εκεί ένα δεκατετράχρονο αγόρι αλλά όταν τον έπιασε η αστυνομία είχε τη διαταγή απέλασης ενός φίλου του. Ο φίλος του ήταν καταχωρημένος ως δεκαοχτάχρονος αλλά αυτό δεν ενδιέφερε τη αστυνομία. Ήταν μικρόσωμος. Ήταν κι άλλα ανήλικα αγόρια. Σε κάθε κελί ήταν τέσσερα με πέντε ανήλικα αγόρια. Είμαι σίγουρος για αυτό. Και αυτά κρατήθηκαν για τρεις μήνες».[180]

Κακομεταχείριση των Παιδιών κατά την Κράτηση

Σε μια δεύτερη έκθεση για την Ελλάδα η Human Rights Watch τεκμηριώνει ότι με ελάχιστες εξαιρέσεις, οι συνθήκες κράτησης στην Ελλάδα, ιδιαίτερα στη Βέννα, στη Λέσβο, στα συνοριακά φυλάκια στην περιοχή του Έβρου και στο αεροδρόμιο της Αθήνας, ισοδυναμούν με απάνθρωπη ή ταπεινωτική συμπεριφορά[181]. Σε όλες τις παραπάνω εγκαταστάσειςοι ελληνικές αρχές κρατούν ασυνόδευτα παιδιά.

Ενδεικτικό είναι το παράδειγμα των εγκαταστάσεων που χρησιμοποιεί το Λιμενικό στην Πάτρα μέσα στο χώρο του λιμανιού. Μας αναφέρθηκε ότι μέχρις ότου γίνει ο σεισμός στις αρχές του Ιουνίου του 2008, το Λιμενικό κρατούσε μετανάστες, συμπεριλαμβανομένων και ασυνόδευτων παιδιών, σε υπερπλήρη κελιά όπου τα νερά της αποχέτευσης έτρεχαν στα δωμάτια. Ένας ενήλικας που είχε κρατηθεί κάτω από αυτές τις συνθήκες είχε μετά την ενδεκαήμερη κράτησή του μια εμφανώς ανοιχτή και μολυσμένη πληγή στο πόδι τους. [182]

Αν και μας αναφέρθηκε ότι το Λιμενικό στην Πάτρα κρατά, συνήθως, τα ασυνόδευτα παιδιά για συντομότερα χρονικά διαστήματα σε σχέση με τους ενήλικες, ο  Νταούντ A., μας εξήγησε:  « Μέσα στη φυλακή δεν υπάρχουν κανόνες. Μερικές φορές τα νεαρά αγόρια μένουν περισσότερο, άλλες όχι. Ποτέ δεν ξέρεις το πότε θα βγεις.»[183] Μετά το σεισμό, το Λιμενικό κρατεί τους μετανάστες, μεταξύ αυτών και ασυνόδευτα παιδιά, σε ένα άδειο μεταλλικό κοντέινερ. [184]

Η ελληνική νομοθεσία απαιτεί χωριστή κράτηση των ενηλίκων από τους ανήλικους. [185] Το κέντρο κράτησης στην Αμυγδαλέζα άνοιξε τον Απρίλιο του 2008, ως ειδική εγκατάσταση για τα ασυνόδευτα αγόρια. Εν τούτοις, σε όλα τα άλλα κέντρα κράτησης τα αγόρια σπάνια βρίσκονται χωριστά από τους άντρες και τα κορίτσια δεν βρίσκονται ποτέ χωριστά από τις γυναίκες κρατούμενες. Τα αγόρια στο κέντρο κράτησης της Μυτιλήνης βρίσκονται χωριστά από τους άνδρες εάν ο αριθμός τους δεν υπερβαίνει το διαθέσιμο χώρο. Στις εγκαταστάσεις κράτησης Κυπρίνου στο Φυλάκιο, μόνο οι κοιτώνες των αγοριών βρίσκονται χωριστά από εκείνες των ανδρών αλλά μοιράζονται την ίδια αυλή. Κανένα από τα άλλα κέντρα κράτησης, συμπεριλαμβανομένου και του ολοκαίνουργου κέντρου στη Σάμο δεν διαθέτει ξεχωριστούς κοιτώνες για τα ανήλικα αγόρια και κορίτσια.

Το γεγονός ότι τα παιδιά βρίσκονται μαζί με τους ενήλικες σημαίνει ότι διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο κακοποίησης και κακομεταχείρισης. Μια ολοκληρωμένη μελέτη για τη βία κατά των παιδιών έδειξε ότι τα παιδιά που κρατούνται στα ίδια κελιά με τους ενήλικες, διατρέχουν τον κίνδυνο να υποστούν βία, συμπεριλαμβανομένης και της σεξουαλικής βίας.[186] Ο δεκαπεντάχρονος Νουρουλά Φ F., μας είπε ότι οι ενήλικες συγκρατούμενοι του τον ανάγκαζαν να κοιμηθεί στο πάτωμα στο αστυνομικό κρατητήριο στην Κω:

«Έμεινα εκεί για δέκα μέρες. Ήμασταν τρία άτομα σε ένα κελί…Υπήρχε μόνο ένα κρεβάτι. Οι δύο κοιμόντουσαν στο κρεβάτι κι εγώ κοιμόμουν στο πάτωμα. Είχα μία κουβέρτα. Χρησιμοποιούσα τη μισή σαν κουβέρτα και τη μισή σαν κρεβάτι…Δεν μπορούσα να κοιμηθώ σε εκείνο το μέρος. Το πάτωμα ήταν από τσιμέντο και ήταν υγρό. Όταν έβαζα την κουβέρτα μου στο πάτωμα κρύωνα τη νύχτα. Οι άλλοι δύο ήταν μεγαλύτεροί μου κι έτσι πάντα εγώ ήμουν αναγκασμένος να κοιμάμαι στο πάτωμα.»[187]

Ο δεκαεξάχρονος  Σομπίρ Σ. μας είπε ότι ξυλοκοπήθηκε στη φυλακή της Αυλώνας από ένα συγκρατούμενό του: « Ένας Αλβανός κρατούμενος μέσα στο κελί με χτύπησε στο μάτι. Τραυματίστηκα και έχω ακόμα πονοκέφαλο. Κάποιοι από τους άλλους ήταν εγκληματίες, κλέφτες και δολοφόνοι…Ήμουν ο μικρότερος σε ηλικία». [188]

Ο διαχωρισμός των ανηλίκων από τους ενήλικες αποτελεί βασική δικλείδα ασφαλείας για την προστασία των παιδιών από τη βία και την κακή μεταχείριση κατά την κράτηση.

Ένα άλλο κρίσιμο μέτρο προστασίας σε όλες τις εγκαταστάσεις κράτησης είναι η ύπαρξη ενός εμπιστευτικού μηχανισμού καταγγελιών. Ρωτήσαμε ένα ανώτερο αστυνομικό στην πρόσφατα ανακαινισμένη εγκατάσταση κράτησης ασυνόδευτων παιδιών στην Αμυγδαλέζα  για τον τρόπο με τον οποίο τα παιδιά μπορούσαν να υποβάλλουν εμπιστευτικά καταγγελίες, σε περίπτωση πράξεων βίας από το προσωπικό ή τους συγκρατούμενους τους. [189] Μας είπε: «Εάν ένα παιδί αντιμετωπίζει ένα πρόβλημα, μπορεί να γράψει ένα μήνυμα στην αρμόδια αρχή εδώ. Κάθε πρωί ο αξιωματικός πηγαίνει στα δωμάτια και ρωτά αν υπάρχει κανένα παράπονο». [190] Τα αγόρια μας είπαν ότι ούτε καν πήραν ποτέ χαρτί και μολύβι στα χέρια τους εκτός από την ημέρα της επίσκεψής μας όπου τους ανέθεσαν να κάνουν ζωγραφιές. Επιπλέον πολλά ήταν αναλφάβητα και το κέντρο δεν απασχολεί διερμηνείς. [191]

Νομικές Διατάξεις σχετικά με την Κράτηση των Παιδιών

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού προβλέπει περιορισμούς στην επιβολή κράτησης παιδιιών καθώς και στη διάρκεια της κράτησης αυτής. Η κράτησή τους πρέπει να είναι σύννομη, για το συντομότερο απαιτούμενο χρονικό διάστημα και πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο ως έσχατο μέτρο. [192] Η Σύμβαση ορίζει ότι σε όλες τους τις ενέργειεςσυμπεριλαμβανομένης και της επιβολής κράτησης, οι αρχές θα λαμβάνονουν πρωτίστως υπόψη το βέλτιστο συμφέρον του παιδιού. [193] Η Επιτροπή για τα Δικαιώματα του Παιδιού, που είναι ο φορέας που ελέγχει την τήρηση της Σύμβασης, διευκρινίζει ότι ο γενικός κανόνας είναι ότι «τα (ασυνόδευτα) παιδιά δεν πρέπει να τίθενται υπό κράτηση» και ότι «η κράτηση δεν μπορεί να δικαιολογηθεί αποκλειστικά  (… ) από το αν ο ανήλικος διαθέτει ή όχι το καθεστώς μετανάστη ή νομίμως διαμένοντος αλλοδαπού». " [194]  

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού καθώς και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα υποχρεώνουν τα συμβαλλόμενα κράτη να διαχωρίζουν τα παιδιά από τους ενήλικες κατά τη διάρκεια της κράτησης. [195] Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου έκρινε, στην υπόθεση   Mubilanzila Mayeka και Kaniki Mitunga κατά Βελγίου, ότι η παρατεταμένη κράτηση ενός ασυνόδευτου παιδιού μαζί με ενήλικες ισοδυναμεί με απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση. [196]

Εκτός από την υποχρέωση χωριστής κράτησης των παιδιών από τους ενήλικες, εφαρμόζονται επιπλέον ορισμένες δικονομικές δικλείδες ασφαλείας για τα παιδιά που κρατούνται. Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού επιβάλλει στα συμβαλλόμενα κράτη να παρέχουν στα  παιδιά -κρατούμενους « ταχεία πρόσβαση σε νομική ή σε άλλη κατάλληλη συμπαράσταση, καθώς και το δικαίωμα να αμφισβητούν τη νομιμότητα της στέρησης της ελευθερίας τους …" [197]

Πέραν του ότι τα  παιδιά που έδωσαν συνέντευξη στην Human Rights Watch σπάνια είχαν επωφεληθεί του δικαιώματος νομικής συνδρομής, η πολιτική μεταφοράς τους στα κέντρα κράτησης στη συνοριακή περιοχή του Έβρου που ακολουθούν οι αρχές, εκμηδενίζει τις πιθανότητες των παιδιών να ασκήσουν το δικαίωμά τους αυτό. Στην Ελλάδα υπάρχουν πολλοί λίγοι εθελοντές νομικοί και τόσο αυτοί όσο και οι ΜΚΟ που παρέχουν υπηρεσίες μέριμνας σπάνια έχουν τη δυνατότητα να μεταβούν στην περιοχή του Έβρου.

Τόσο η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού όσο και το Διεθνές Σύμφωνο για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα (ΔΣΑΠΔ) απαγορεύουν την αυθαίρετη κράτηση των παιδιών. [198]   Η Ομάδα Εργασίας του ΟΗΕ για την αυθαίρετη κράτηση, χαρακτηρίζει την κράτηση ως αυθαίρετη όταν μεταξύ άλλων «είναι σαφώς αδύνατο να χρησιμοποιηθεί οποιαδήποτε νομική βάση που να δικαιολογεί τη στέρηση της ελευθερίας» ή όταν η κράτηση «είναι τόσο σοβαρή ώστε να προσδίδεται αυθαίρετος χαρακτήρας στη στέρηση της ελευθερίας ». [199]

Η Επιτροπή του ΟΗΕ για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου, που επιβλέπει την υλοποίηση του ΔΣΑΠΔ, εξέτασε την πρακτική της επ' αόριστον κράτησης αιτούντων άσυλο στην Αυστραλία. [200] Η Επιτροπή τονίζει ότι ο όρος  «αυθαίρετη» δεν πρέπει να θεωρείται ταυτόσημος  με τον όρο «παράνομη»  αλλά πρέπει να περικλείει και το στοιχείο της «μη σκόπιμης και άδικης». Σημειώνεται ότι για να αποκλειστεί ο χαρακτηρισμός της ως αυθαίρετης, η κράτηση δεν πρέπει να παρατείνεται πέραν του χρονικού διαστήματος για το οποίο μπορεί να δικαιολογηθεί από το κράτος με βάσιμο τρόπο. Τονίζεται επίσης ότι η κράτηση θα μπορούσε να θεωρηθεί ως αυθαίρετη εάν «δεν είναι απαραίτητη κάτω από όλες τις περιστάσεις», όπως για παράδειγμα για να αποφευχθεί η περίπτωση απόδρασης και ότι «στα πλαίσια αυτά υπεισέρχεται το στοιχείο της αναλογικότητας».

Στην περίπτωση των κρατήσεων στην Ελλάδα, όπου δεν είναι εφικτή η νόμιμη απέλαση ενός παιδιού, η συνέχιση της κράτησης των παιδιών αυτών εμφανίζεται ως αδικαιολόγητη και δυσανάλογη και επομένως θα μπορούσε να θεωρηθεί ως αυθαίρετη κράτηση.