III. Βία κατά των Παιδιών από Κρατικούς Λειτουργούς

Το προηγούμενο κεφάλαιο περιέγραψε τη σχεδόν συστηματική αποτυχία της αστυνομίας να προβαίνει σε αξιόπιστη διαπίστωση της ηλικίας και αξιολόγηση των ευάλωτων περιπτώσεων- ξεκινώντας από τον χαρακτηρισμό των παιδιών ως ασυνόδευτων. Σαν να μην έφθανε αυτό, πολλά από τα ασυνόδευτα παιδιά, πέραν των πολλών ενηλίκων από τους οποίους πήρε συνέντευξη η Human Rights Watch, μίλησαν για βία και κακή μεταχείριση στα χέρια της αστυνομίας, του Λιμενικού ή των συνοριακών φρουρών – δηλαδή εκείνων ακριβώς που έχουν την κύρια ευθύνη για την προστασία τους.

Γενικά τέτοιες συμπεριφορές λαμβάνουν χώρα κοντά στη στιγμή της σύλληψης. Τα παιδιά μίλησαν για κακοποίηση τη στιγμή της σύλληψης στη θάλασσα ή στα χερσαία σύνορα και κατά τη διάρκεια της κράτησης. Η  Human Rights Watch κατέγραψε ισχυρισμούς για ξυλοδαρμούς, χαστούκια, κλωτσιές και γροθιές. Μάλιστα, ένα παιδί ανέφερε ότι υπέστη εικονική εκτέλεση. Διάφορα παιδιά που έδωσαν συνέντευξη είπαν ότι υπέφεραν από προβλήματα υγείας που οφείλονταν στις παραπάνω πράξεις.

  

Το 2007 η Ευρωπαϊκή Επιτροπή για την Πρόληψη των Βασανιστηρίων και της Απάνθρωπης ή Ταπεινωτικής Συμπεριφοράς ή Τιμωρίας (CPT) ανέφερε πολυάριθμους ισχυρισμούς κακοποίησης ατόμων, συμπεριλαμβανομένων και μεταναστών, που βρίσκονταν υπό την επίβλεψη κρατικών λειτουργών και κατέληξε ότι «τα άτομα που τελούν υπό καθεστώς στέρησης ελευθερίας από τις διωκτικές αρχές στην Ελλάδα, διατρέχουν πραγματικό κίνδυνο να υποστούν κακομεταχείριση."[91]

Κακομεταχείριση από το προσωπικό του Λιμενικού στην Πάτρα

Ορισμένες από τις πιο συγκλονιστικές μαρτυρίες που συνέλεξε η Human Rights αφορούν στη συμπεριφορά του προσωπικού του Λιμενικού της  Πάτρας, ενός σημαντικού τερματικού σταθμού για τα φερυμπότ που αναχωρούν για την Ανκόνα, το Μπάρι και τη Βενετία και που, επομένως, αποτελεί εφαλτήριο για τη μετάβαση σε άλλα σημεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Οι μετανάστες που συνελήφθησαν μέσα στην περιοχή του λιμανιού καθώς προσπαθούσαν να κρυφτούν σε ένα φορτηγό ή καράβι που έφευγε για την Ιταλία, μίλησαν σε συστηματική βάση για κακομεταχείριση και ξυλοδαρμούς από λιμενικούς της Πάτρας. Η Human Rights Watch πήρε συνέντευξη από δύο ενήλικες Αφγανούς οι οποίοι είχαν υποστεί τραύματα που ισχυρίζονται ότι προκλήθηκαν από ξυλοδαρμό από το Λιμενικό την ίδια ημέρα. Και τα δύο άτομα έφεραν ορατές πληγές και χρειάζονταν ιατρική περίθαλψη.[92]

Τα παιδιά δεν γλιτώνουν από τέτοιας μορφής κακοποίηση. Ο Χαμπίμπ Τ., ένας δεκατριάχρονος Αφγανός που συνελήφθη κρυμμένος σε ένα φορτηγό την άνοιξη του 2008 ανέφερε:

«Η αστυνομία με έβγαλε από το φορτηγό. Τρεις αστυνομικοί μου πήραν δακτυλικά αποτυπώματα. Με χτύπησαν…με χτύπησαν στα χέρια και την πλάτη. Με χτύπησαν τέσσερις φορές – τώρα έχουν φύγει τα ίχνη. Η ωμοπλάτη μου πονάει ακόμη. Τη νύχτα όταν κοιμάμαι αρχίζει και πονάει.. [93] »

Ο δεκατετράχρονος  Νταούντ Α., από το Αφγανιστάν πιάστηκε μέσα στην περίμετρο του λιμανιού:

«Ήταν δύο αστυνομικοί. Μου έβαλαν χειροπέδες, με έβαλαν μέσα  στο (όχημα) φορτηγό, το έκλεισαν και με έφεραν στο κτίριο της λιμενικής αστυνομίας. ..Φόρεσαν γάντια και με έψαξαν. Μου πήραν τα πάντα εκτός από τα ρούχα μου, με έβαλαν σε ένα δωμάτιο με άλλους μέσα και έκλεισαν την πόρτα… Με συνέλαβαν μαζί με ένα άλλο ανήλικο αγόρι. Μας έριξαν και τους δυο στο φορτηγό.» [94]

Οι ερευνητές της Human Rights Watch έλαβαν μαρτυρίες ότιένας αστυνομικός του Λιμενικού, γνωστός στους μετανάστες της Πάτρας με το παρατσούκλι «Τζαμπάρ» υπέβαλε ένα παιδί σε εικονική εκτέλεση με τη συμμετοχή και άλλων λιμενικών. Η Human Rights Watch κατέγραψε  και άλλη μια περίπτωση σοβαρής κακομεταχείρισης που φαίνεται να προκλήθηκε από τον ίδιο αστυνομικό. Οι δύο μαρτυρίες καταγράφηκαν σε διαφορετικές ημέρες, σε διαφορετικές τοποθεσίες και με τη βοήθεια διαφορετικών διερμηνέων. Και τα δύο παιδιά έδωσαν παρόμοιες σωματικές περιγραφές του κύριου δράστη.

Ο δεκαπεντάχρονος  Γκούλαμ Σ., που έχει συλληφθεί αρκετές φορές από τους αστυνομικούς του Λιμενικού κατά την προσπάθειά του να κρυφτεί σ κάποιο φορτηγό, ανέφερε:

«Τη μια φορά με έπιασαν μέσα στο λιμάνι. Αυτό έγινε πριν δύο μήνες στις 4 το πρωί. Προσπάθησα να βρω κάπου να κρυφτώ μέσα σε ένα φορτηγό. Ήρθαν με αυτοκίνητο χωρίς να τους πάρω είδηση. Τέσσερις από αυτούς με στολή ήρθαν από διαφορετικές πλευρές. Ανάμεσά τους ήταν και ο «Τζαμπάρ». Με ανάγκασαν να ξαπλώσω στο έδαφος με τα χέρια τεντωμένα. Ο ένας μου πίεσε το κεφάλι προς τα κάτω με  το παπούτσι του…μετά φώναξε τους άλλους να με κλωτσήσουν και με κλώτσησαν όλοι. Με κλωτσούσαν ο ένας μετά τον άλλο για περίπου πέντε λεπτά. Μετά μου έδεσαν τα χέρια στην πλάτη και με πήγαν στη γραμμή του τρένου.  Εξακολουθούσαν να είναι και οι τέσσερις.

Ο «Τζαμπάρ» τράβηξε το όπλο του. Το γέμισε, το στήριξε στο κεφάλι μου και είπε «Θα σε σκοτώσω». Τράβηξε τη σκανδάλη αλλά το όπλο ήταν άδειο. Είχα δει ότι είχαν βγάλει τις σφαίρες αλλά δεν κατάλαβαν ότι το είχα δει. Μετά με ρώτησαν πόσο χρονών είμαι. Τους είπα ότι ήμουν 14. Άρχισαν όλοι να γελούν. Μετά μου είπαν να φύγω και να το βάλω στα πόδια. Άρχισαν να τρέχουν πίσω μου και φώναζαν για να με τρομάξουν...Δεν μπορούσα να ξαπλώσω ανάσκελα από το ξύλο. Τόσο πολύ πονούσε. Οι φίλοι μου με φρόντισαν.» [95]

Ο δεκαεξάχρονος Τζαφάρ Φ. μας περιέγραψε πώς τον κακομεταχειρίστηκε μαζί με άλλα δύο αγόρια μια ομάδα τεσσάρων λιμενικών, ανάμεσά τους και ο «Τζαμπάρ»:

«Με συνέλαβαν. Πρώτα έριξαν το σάκο μου στη θάλασσα και μετά (εμάς). Μας έβγαλαν έξω και μας χτύπησαν. Με πέταξαν μέσα στη θάλασσα, με έβγαλαν έξω και με χτύπησαν με ξαναπέταξαν στη θάλασσα, με έβγαλαν έξω και με ξαναχτύπησαν. Ήταν τέσσερις αστυνομικοί. Αυτό έγινε πριν ένα μήνα…τα άλλα παιδιά ήταν ο (το όνομα δεν αποκαλύπτεται) και ο (το όνομα δεν αποκαλύπτεται). Ο (το όνομα δεν αποκαλύπτεται) είναι πολύ μικρός, είναι 15, ο (το όνομα δεν αποκαλύπτεται) είναι 15 ή 16». [96]

Κανένα από αυτά τα παιδιά ή κάποιο από τα άλλα άτομα με τα οποία μιλήσαμε δεν προσπάθησε να υποβάλει μήνυση για τη συμπεριφορά των αστυνομικών του λιμενικού. Όταν ρωτήσαμε τον Γκούλαμ Σ. αν είχε προσπαθήσει να καταγγείλει το περιστατικό, είπε: «δεν υπήρχε κανένας στον οποίο θα μπορούσα να απευθυνθώ»  [97]

Πράγματι, ο τρόπος με τον οποίο οι αρχές ερεύνησαν το πολλαπλό μαχαίρωμα του δεκατετράχρονου Ισμάήλ Φ., ενός ασυνόδευτου παιδιού από το Αφγανιστάν, μέσα στη περίμετρο του λιμανιού το Νοέμβριο του 2007 ενισχύει το βάσιμο της άποψης του Γκούλαμ Σ.

Σύμφωνα με διάφορες πηγές, ένα ένστολο άτομο μαχαίρωσε πολλές φορές με ένα αιχμηρό αντικείμενο τον Ισμαήλ Φ., που κρυβόταν κάτω από ένα φορτηγό. [98] Οδηγήθηκε στο νοσοκομείο και δέχθηκε ιατρική περίθαλψη. Η ιατροδικαστική εξέταση των τραυμάτων του παιδιού πρώτα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το παιδί είχε χτυπηθεί με ένα αμβλύ και βαρύ αντικείμενο. Δύο μήνες αργότερα το νοσοκομείο αναθεώρησε την έκθεση και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα τραύματα είχαν προκληθεί από ένα οξύ αντικείμενο. [99] Ο Ελληνικός Ερυθρός Σταυρός παρείχε νομική συνδρομή στο παιδί και σε ένα δεύτερο μάρτυρα που ήταν επίσης ανήλικος και τους βοήθησε να υποβάλουν μήνυση. [100] Η υπόθεση επίσης έφτασε στον Συνήγορο του Πολίτη.

Κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής εξέτασης από το αρμόδιο γραφείο του Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας ζητήθηκε από τα δύο αγόρια να αναγνωρίσουν το δράστη ανάμεσα από δύο μόνο λιμενικούς που τους παρουσιάστηκαν. Δεν εφαρμόστηκε κανένας μηχανισμός προστασίας του θύματος και τα παιδιά ήταν ορατά σε όλη τη διάρκεια της διαδικασίας αναγνώρισης. Δεν αναγνώρισαν κανέναν από τους δύο λιμενικούς ως το δράστη. Επιπλέον, δεν παραπέμφθηκαν σε ασφαλές κατάλυμα από την Πολιτεία κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής εξέτασης.

Ο Συνήγορος του Πολίτη ζήτησε από το Λιμενικό Σώμα να διεξαγάγει ενδελεχή έρευνα των ισχυρισμών τους καθώς και υπαγάγει στη διαδικασία αναγνώρισης από τα παιδιά και τους 30 λιμενικούς του τοπικού Λιμεναρχείου. Εν τούτοις, το Υπουργείο Εμπορικής Ναυτιλίας, που είναι το εποπτεύον Υπουργείο για το Λιμενικό Σώμα, αρνήθηκε το αίτημα αυτό.[101] Λίγο μετά, τόσο ο  Ισμαήλ Φ. όσο και ο μάρτυρας έφυγαν από την Ελλάδα. Κοντινοί τους άνθρωποι είπαν στην Human Rights Watch ότι τόσο ο ίδιος όσο και ο μάρτυρας ήταν πολύ φοβισμένοι, ενώ μια άλλη πηγή ανέφερε ότι ενδέχεται να έλαβαν βοήθεια για να φύγουν από τη χώρα.[102] Μέχρι στιγμής δεν έχει απαγγελθεί κατηγορία σε κανένα πρόσωπο για το αδίκημα αυτό. 

ΤατραύματατουΙσμαήλΦ. © 2007 Human Rights Watch

ΤατραύματατουΙσμαήλΦ. © 2007 Human Rights Watch

Άλλες Περιπτώσεις Κακοποίησης από Κρατικούς Λειτουργούς

Διάφορα παιδιά μετανάστες (και ενήλικες) μας είπαν ότι οι Έλληνες συνοριακοί φρουροί τα χτύπησαν και τα κλώτσησαν όταν τα συνέλαβαν στο Αιγαίο πέλαγος την ώρα που προσπαθούσαν να περάσουν με βάρκες στην Ελλάδα. [103] Ο δεκαεπτάχρονος  Αμπντούλ Τζ.. θυμόταν την ακριβή ημερομηνία που τον συνέλαβαν έξω από τις ακτές της Λέσβου:

«Ήταν 24 Απριλίου του 2008…Τέσσερις άνδρες του Λιμενικού ήταν σε ένα σκάφος του Λιμενικού. Είχε μήκος περίπου 10 μέτρα. Ίσως το χρώμα της στολής τους να ήταν μπλε αλλά δεν είμαι σίγουρος. Δεν μπορούσα να αναγνωρίσω το χρώμα τη νύχτα. Όταν οι αστυνομικοί μας πήραν στο πλοίο τους, μας έψαξαν τις τσέπες και πέταξαν τα ρούχα μας στο νερό… 

Ένα άτομο, ίσως να ήταν ο πλοίαρχος, δεν μας χτύπησε. Οι δύο άλλοι μας χτύπησαν. Ο τρίτος μας χτύπησε λιγότερο. Είχα την εντύπωση ότι ο πρώτος ήταν ο πλοίαρχος γιατί στεκόταν στην καμπίνα. Με χαστούκισαν δύο ή τρεις φορές και με κλώτσησαν μια-δύο φορές. Με έδειραν λιγότερο γιατί ήμουν ανήλικος. Έδειραν τους άλλους άνδρες με τον υποκόπανο των όπλων τους και τους κλώτσησαν πολύ, ίσως οχτώ ή δέκα φορές. Όλοι τραυματίστηκαν: ένας στο κεφάλι, άλλος στην πλάτη και άλλοι στα πόδια.» [104]

Ο δεκατετράχρονος Λαλ Σ. είπε στη Human Rights Watch ότι τον είχαν χτυπήσει οι άνδρες του Λιμενικού στα ανοιχτά της Λέσβου στο τέλος του 2007: «Με κλώτσησαν στο κεφάλι. Ζαλίστηκα. Έπεσα κάτω. Αισθάνθηκα την πρώτη κλωτσιά στο κεφάλι και μετά έχασα τις αισθήσεις μου. Η πρώτη κλωτσιά ήταν στο πλάι του κεφαλιού μου. Δεν μπορούσα να δω πώς κλωτσούσαν τους άλλους οι αστυνομικοί: οι τρεις από αυτούς είχαν την ηλικία μου και ο ένας ήταν ένα χρόνο μικρότερος.»[105]

Ο δεκαεξάχρονος Νατζίμπ Μ. θυμήθηκε και αυτός  την ημερομηνία της σύλληψής του στη θάλασσα και περιέγραψε τους ξυλοδαρμούς:

«Ήταν τη νύχτα της 19 ης προς την 20 η Μαΐου…Ήμαστε περίπου δύο ώρες μακριά από τη Λέρο όταν μας συνέλαβαν. Μας πέταξαν ένα σκοινί και μας είπαν να ανεβούμε στο πλοίο τους. Όταν ανεβήκαμε στο πλοίο μας χτύπησαν. Πέσαμε στη θάλασσα. Τότε μας ξαναπέταξαν το σκοινί.

Τέσσερις φορές προσπάθησα να ανέβω στο πλοίο. Οι φίλοι μου ακόμα περισσότερες. Όταν πηγαίναμε να σκαρφαλώσουμε στο πλοίο μας κλωτσούσαν με τη μπότα και ξαναπέφταμε. Με κλωτσούσαν μέχρι να πέσω. Μετά ξαναπετούσαν το σκοινί. Μόλις ανεβήκαμε στο πλοίο μας χτύπησαν πάνω στο πλοίο. Ο ξάδερφός μου έφαγε μια γροθιά στο μάτι και έχει προβλήματα μέχρι σήμερα…Είναι 15 χρονών. Στο πλοίο ήταν 10-12 αστυνομικοί. Ήταν ένα μεγάλο πλοίο…Φορούσαν στρατιωτικές στολές και είχαν καλάσνικοφ. Φορούσαν όλοι την ίδια στολή.»  [106]

Και άλλα ασυνόδευτα παιδιά ανέφεραν ότι υπέστησαν ξυλοδαρμό όταν ήρθαν σε επαφή με την αστυνομία υπό άλλες περιστάσεις. Ο δεκαπεντάχρονος Νουρουλά Φ., ένας αιτών άσυλο από το Αφγανιστάν είπε στην Human Rights Watch ότι η αστυνομία τον χτύπησε άγρια κατά τη σύλληψή του κοντά στην πλατεία Ομονοίας.[107] Είπε ότι από τότε πονάει διαρκώς:

«Μια μέρα πουλούσαμε ρούχα στο δρόμο…Η αστυνομία μας συνέλαβε και κατέσχεσε 50 μπλουζάκια…Αυτό έγινε πριν οκτώ μήνες στην πλατεία Ομονοίας. Με κλώτσησαν αρκετές φορές μέσα στο αστυνομικό αυτοκίνητο που βρισκόταν εν κινήσει. Ένας αστυνομικός ήταν στ' αριστερά μου, ένας άλλος μπροστά. Ο αστυνομικός που ήταν μπροστά με κλώτσησε. Με κλώτσησε πολλές φορές για περίπου 15-20 λεπτά…Το αυτοκίνητο ήταν φορτηγάκι, έμοιαζε με  Pajero, αλλά δεν ξέρω τη μάρκα του. Με πήγαν στο αστυνομικό τμήμα κοντά στην Ομόνοια. Οι αστυνομικοί με χτύπησαν σε όλο μου το σώμα και έφαγα 2-3 κλωτσιές στο στήθος. Από τότε έχω αυτό το πρόβλημα. Δεν μπορώ να κουβαλήσω τίποτα βαρύ γιατί πονάω…Τη νύχτα δεν μπορώ να κοιμηθώ μπρούμυτα. Κοιμάμαι μόνο ανάσκελα. Όταν κοιμάμαι στο αριστερό πλευρό αισθάνομαι πόνο στο στήθος.» [108]

Νομοθετικές Διατάξεις για τα Βασανιστήρια, τη Σκληρή, Απάνθρωπη ή Εξευτελιστική Μεταχείριση ή Τιμωρία

Η διεθνής νομοθεσία για τα ανθρώπινα δικαιώματα απαγορεύει κατά τρόπο απόλυτο τα βασανιστήρια καθώς και κάθε είδους σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική μεταχείριση ή τιμωρία.

Οι διατάξεις αυτές αναγνωρίζονται ευρέως ως δεσμευτικοί και απόλυτοι κανόνες εθιμικού διεθνούς δικαίου από τις οποίες δεν επιτρέπεται καμία παρέκκλιση. Ως βασανιστήριο ορίζεται κάθε πράξη με την οποία  εσκεμμένα προκαλείται σε ένα άτομο σοβαρός πόνος ή οδύνη με τη συγκατάθεση ή τη συνενοχή ενός δημόσιου λειτουργού για σκοπούς όπως η  απόσπαση πληροφοριών, η τιμωρία για μια πράξη ή για οποιοδήποτε λόγο που βασίζεται σε διακριτική μεταχείριση. [109]

Οι εικονικές εκτελέσεις είναι μια μορφή βασανιστηρίων. Οι πράξεις των Λιμενικών στην Πάτρα, σύμφωνα με τους ισχυρισμούς των Νατζίμπ Μ. και Τζαφάρ Φ., συνιστούν τουλάχιστον σκληρή, απάνθρωπη ή ταπεινωτική συμπεριφορά. Πετώντας επανειλημμένα τα θύματα στο νερό και ξυλοκοπώντας τα, οι δράστες απέδειξαν ότι είχαν τον πλήρη έλεγχο της κατάστασης. Τα θύματα αισθάνθηκαν πραγματικό φόβο πνιγμού και δεν γνώριζαν αν θα τους ξαναέβγαζαν από το νερό. Η πιθανότητα να πνιγεί ένα παιδί εξαιτίας μιας τέτοιας κακής μεταχείρισης, είναι πραγματική.

Η Ελλάδα είναι Συμβαλλόμενο Μέρος της Σύμβασης του ΟΗΕ κατά των Βασανιστηρίων, του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα, της Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού και της Ευρωπαϊκής Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου. Όλες αυτές οι συμβάσεις απαγορεύουν τη χρήση βασανιστηρίων και απάνθρωπης ή ταπεινωτικής συμπεριφοράς ή τιμωρίας. [110]