VII. Εκμετάλλευση των Παιδιών

Τα ασυνόδευτα παιδιά που βρίσκονται εκτός των κέντρων μέριμνας είναι υποχρεωμένα να τα βγάζουν πέρα μόνα τους. Τα παιδιά που δεν έχουν ζητήσει άσυλο δεν διαθέτουν νόμιμο καθεστώς και ως εκ τούτου δεν έχουν τη δυνατότητα να εργασθούν νόμιμα.  Αντιθέτως, οι ανήλικοι που έχουν ζητήσει άσυλο και είναι άνω των 15 ετών [243] , μπορούν, θεωρητικά, να εργασθούν σε μη επικίνδυνες δουλειές. Ωστόσο, λόγω των δυσλειτουργιών του συστήματος επιτροπείας που αναφέραμε στο κεφάλαιο 2, τα παιδιά αυτά συχνά δεν μπορούν να εξασφαλίσουν την απαραίτητη συγκατάθεση του επιτρόπου τους για να βγάλουν άδεια εργασίας [244] . Ως εκ τούτου, τα ασυνόδευτα παιδιά που ζουν εκτός των κρατικά χρηματοδοτούμενων δομών μέριμνας – δηλαδή τα περισσότερα από τα ασυνόδευτα παιδιά – πρέπει να αγωνίζονται για την καθημερινή τους επιβίωση και είναι αναγκασμένα να κάνουν ό, τι είδους δουλειά βρίσκουν. Επειδή δε βρίσκονται έξω από το νομοθετικό πλαίσιο, πολλά από αυτά καταλήγουν να κάνουν δουλειές που είναι επικίνδυνες και όπου γίνονται αντικείμενα εκμετάλλευσης.

Τα παιδιά με τα οποία μιλήσαμε πληρώνονταν λιγότερο – και μερικές φορές πολύ λιγότερο – από την ελάχιστη αμοιβή, ενώ δούλευαν πολύ περισσότερες ώρες. Εργασία κάτω από τέτοιες συνθήκες ισοδυναμεί με εκμετάλλευση που μπορεί να φθάσει στο επίπεδο της καταναγκαστικής εργασίας.[245] Παρότι η έρευνα της Human Rights Watch δεν εστιάστηκε σε θέματα εμπορίας, κάποια παιδιά, οι μαρτυρίες των οποίων περιλαμβάνονται στην έκθεση αυτή, ίσως να υπήρξαν θύματα εμπορίας, κατά τον ορισμό της σχετικής διεθνούς νομοθεσίας.[246]

Παιδική Εργασία

Το ελληνικό Σύνταγμα απαγορεύει κάθε μορφή αναγκαστικής εργασίας. [247] Επίσης, στο πλαίσιο της προστασίας της οικογένειας και της υγείας των πολιτών, το Κράτος υποχρεούται να παίρνει ειδικά μέτρα για την προστασία της νεότητας και της παιδικής ηλικίας [248] . 

Οι ανήλικοι ηλικίας από 15 έως 17 ετών που εργάζονται, δικαιούνται ειδικής εργατικής προστασίας ως προς τα ωράρια απασχόλησης και αμείβονται το λιγότερο με βάση το κατώτατο ημερομίσθιο του ανειδίκευτου εργάτη. [249] Η ελληνική νομοθεσία, ακολουθώντας τις διεθνείς επιταγές, απαγορεύει την εργασία ανηλίκων κάτω των 18 ετών σε εργασίες που είναι πιθανό να βλάψουν την υγεία. την ασφάλεια ή να προσβάλλουν την ηθική τους. [250]

Η Human Rights Watch συνάντησε ασυνόδευτα παιδιά που εργάζονταν κυρίως σε αγροτικές ή οικοδομικές δραστηριότητες και κάποια στην υφαντουργία. Όλα τους εργάζονταν χωρίς νομική προστασία σε συνθήκες που παραβίαζαν την ελληνική νομοθεσία.  Οι συνεντεύξεις, τόσο με παιδιά όσο και με ενήλικες, καταδεικνύουν ότι μεγάλο τμήμα των εργαζόμενων στη συγκομιδή των πορτοκαλιών, των ελιών και των κρεμμυδιών είναι παιδιά. "Υπήρχαν πολλά παιδιά εκεί. Από τους 15 που δούλευαν εκεί, μόνο πέντε-έξι ήταν ενήλικες," δήλωσε ο δεκαεξάχρονος Χαφέζ  Σ.  για το μάζεμα των πορτοκαλιών στοΆργος.[251] Τα παιδιά στρατολογούνταν στην Αθήνα ή την Πάτρα, συνήθως μέσω συμπατριωτών τους, και σε όλη τη διάρκεια της συγκομιδής έμεναν  κοντά στα περιβόλια. Από την άλλη, τα ασυνόδευτα παιδιά που δούλευαν στις οικοδομές έβρισκαν κάποια μεροκάματα στα περίχωρα της Αθήνας, αλλά όχι αρκετά και συχνά την τελευταία στιγμή.

Όπως ήταν αναμενόμενο, τα παιδιά μας είπαν ότι ήταν πιο δύσκολο να βρουν δουλειά χωρίς άδεια εργασίας.  Ο δεκαπεντάχρονος Νουρουλά Φ είπε στη Human Rights Watch: "βρήκα τρεις δουλειές αλλά επειδή δεν έχω άδεια εργασίας, δεν μπορώ να δουλέψω. Το αφεντικό στο οποίο θα δούλευα μου είπε ότι δεν μπορώ να βγάλω άδεια εργασίας μέχρι τα 18 μου. Μου είπε να πάω στην αστυνομία και να τους πω ότι είμαι 18 και να μου αλλάξουν την ημερομηνία γέννησης"[252]. Και ο δεκαεπτάχρονος Μουσά M. μας είπε: "Μου λένε ότι είμαι ανήλικος και γι' αυτό δεν θέλουν να με κρατήσουν"[253]. Η Human Rights Watch πήγε σε μια πλατεία στην Αθήνα όπου κάθε μέρα  δεκάδες μετανάστες και αιτούντες άσυλο περιμένουν να βρουν ένα μεροκάματο. Εκεί συναντήσαμε πολλούς νέους να κάθονται σε μια ομάδα. Παρόλο που κάποιοι φαίνονταν φανερά κάτω των 18, όταν τους ρωτήσαμε την ηλικία τους, όλοι επέμειναν ότι δεν ήταν ανήλικοι. 

Ο κίνδυνος για την υγεία των παιδιών

Τα παιδιά που δουλεύουν σε αγροτικές εργασίες ή σε οικοδομές ασκούν δραστηριότητες που τα εκθέτουν σε διάφορους κινδύνους για την υγεία και την ασφάλειά τους, όπως στον κίνδυνο από μεταφορά βαρέων φορτίων, στον κίνδυνο πτώσης από ύψος, στην έκθεση σε χαμηλές θερμοκρασίες για πολλές ώρες και στην κακή και ανθυγιεινή στέγαση.  Κανένα από τα παιδιά με τα οποία μιλήσαμε δεν έκανε τέτοιες δουλειές κατ' εξαίρεση, όπως το επιτρέπει η εθνική νομοθεσία, ενώ δεν  είχαν προβλεφθεί ούτε οι εγγυήσεις προστασίας τους. Ο κίνδυνος για την υγεία και την ασφάλεια των παιδιών καθιστά τις εργασίες αυτές απαγορευμένες μορφές παιδικής εργασίας και τις υπάγει στην κατηγορία των χειρότερων μορφών παιδικής εργασίας όπως ορίζεται στο άρθρο 3 της Σύμβασης για τις Χειρότερες Μορφές Εργασίας των Παιδιών. [254] Παρότι τούτο αποτελεί παραβίαση της ελληνικής νομοθεσίας, δεν υπάρχουν στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι οι ελληνικές αρχές έχουν δραστηριοποιηθεί για την επιβολή του νόμου και την προστασία των παιδιών (βλέπε κατωτέρω). 

Όλα τα παιδιά που εργάζονταν σε οικοδομικές δραστηριότητες μας είπαν ότι χρειάστηκε να μεταφέρουν βαριά φορτία και σχεδόν όλα αναγκάστηκαν να φτιάξουν τσιμέντο και να το ανεβάσουν πολλούς ορόφους σε άλλους εργάτες. Ο δεκατετράχρονος Βαλή  Π. είπε ότι δεν μπορούσε να βρει πιο ελαφριά δουλειά στις οικοδομές:  «το πιο δύσκολο είναι να ανεβάζεις το τσιμέντο. Πάντα τα παιδιά είναι που το ανεβάζουν», ενώ πρόσθεσε , «άλλη δουλειά δεν μπορώ να βρω." [255] Ο Νουρουλά Φ. 15 χρονών, δήλωσε: "έπρεπε να ανεβάζω τσιμέντο στον τέταρτο όροφο.… έκοβαν πλαστικά δοχεία και τα γέμιζαν με τσιμέντο. Έπρεπε να ανεβάσω τα δοχεία αυτά στον τέταρτο όροφο. Ζύγιζαν περίπου 18 κιλά το καθένα.» [256]

Αλλά και τα παιδιά που δεν δουλεύουν στις οικοδομές αναγκάζονται, και αυτά, να μεταφέρουν βαριά φορτία. Ο δεκαπεντάχρονος Νουρουλά Φ. μας είπε: «Δούλευα είκοσι μέρες σε ένα εργοστάσιο…κατεβάζαμε κούτες  από το κοντέινερ και τις μεταφέραμε στο κατάστημα. Οι κούτες είχαν άλλοτε ένα μέτρο άλλοτε μισό μέτρο φάρδος… ήταν πολύ βαριές…ζύγισαν 20-25 κιλά.» [257]

Κάποια παιδιά ανέβαζαν τα φορτία αυτά από τσιμεντένιες σκάλες. Άλλα, ωστόσο, έπρεπε να τα ανεβάσουν ισορροπώντας σε σκαλωσιές και μισοτελειωμένες σκάλες χωρίς κανένα μέτρο προστασίας τους από τυχόν πτώση. Πολλά παιδιά μας ανέφεραν ότι τραυματίστηκαν στη δουλειά τους πέφτοντας από  σκαλωσιές και μισοτελειωμένες σκάλες. Ο Βαλή  Π. μας μίλησε για τη δουλειά του και για το τι συνέβη σε ένα φίλο του:

«Βαδίζω σε ξύλινα δοκάρια που βρίσκονται σε ύψος έως και πέντε ορόφων. Είναι επικίνδυνο να περπατάς στη [σκαλωσιά] και είναι δύσκολο να κρατάς την ισορροπία σου σε ένα δοκάρι όταν μεταφέρεις ένα μεγάλο κουβά. Ο φίλος μου έπεσε από το δεύτερο όροφο από μια σκαλωσιά. Χτύπησε το χέρι του…πήγε στο νοσοκομείο και έμεινε εκεί δύο εβδομάδες» [258] .

Οι κίνδυνοι δεν περιορίζονται μόνο στον κλάδο της οικοδομής. Κίνδυνος πτώσης υπάρχει και για τα παιδιά που δουλεύουν σε αγροτικές εργασίες, κυρίως στη συγκομιδή των πορτοκαλιών. Τα παιδιά σκαρφαλώνουν σε σκάλες που στηρίζονται σε μαλακό έδαφος και πρέπει να τεντώνονται για να φτάσουν ταπορτοκάλια που είναι στις κορφές των δένδρων. Μας περιέγραψαν πώς τα ίδια και άλλα παιδιά συχνά πέφτουν από τις σκάλες αυτές. Ο Χαφέζ Σ. 16 χρονών είχε δουλέψει στο μάζεμα των πορτοκαλιών:

«Είχαμε σκάλες και έναν κουβά. Μερικές φορές πέφταμε από τη σκάλα. Σε ένα μήνα, έπεσα τέσσερις φορές. Δεν ήταν πολύ ψηλά και δεν χτύπησα. Το χώμα κάτω ήταν μαλακό και η σκάλα δεν έστεκε πολύ καλά.»[259]

Ο Γκουλάμ Σ. 15 χρονών, μας μίλησε και αυτός για τις συνέπειες τυχόν πτώσεων:

«Κάποια δένδρα ήταν ψηλά. Δύο άνθρωποι μάζευαν [από κάτω] μέχρι εκεί που έφταναν τα χέρια και δύο είχαν σκαρφαλώσει σε μια σκάλα και έκοβαν [από πάνω]…μερικές φορές κάποιοι έπεφταν από τις σκάλες. Ο φίλος μου έπεσε και έμεινε αναίσθητος για μισή ώρα. Μια φορά έπεσε και έσπασε το δάκτυλό του.» [260]

Συνήθως, όσοι εργάζονται σε γεωργικές δραστηριότητες πληρώνονται ανάλογα με την ποσότητα των καρπών που μαζεύουν. Το σύστημα αυτό οδηγεί σε ανταγωνιστικό εργασιακό περιβάλλον όπου ο καθένας προσπαθεί να μαζέψει τους καρπούς όσο πιο γρήγορα μπορεί. Τούτο αυξάνει τις πιθανότητες να συμβεί ένα εργατικό ατύχημα μιας και οι εργάτες παίρνουν λιγότερες προφυλάξεις. Ο εικοσιπεντάχρονος Γιουσούφ Κ. περιγράφει το ανταγωνιστικό περιβάλλον στο οποίο δούλευε όταν μάζευε ελιές στη Σπάρτη: "έπρεπε να ανεβαίνουμε στο δένδρο για να μαζέψουμε τις ελιές. Ήταν επικίνδυνο, πολλοί έπεφταν κάτω. Όλοι προσπαθούσαν να δουλέψουν γρήγορα για να γεμίσουν τα καλάθια τους. Ήταν πολύ ανταγωνιστικό…εγώ έπεσα πολλές φορές." [261]

Στις βιοτεχνίες ρούχων, τα παιδιά συνήθως δουλεύουν 10-12 ώρες την ημέρα για πολλούς μήνες. Παρόλο που η δουλειά αυτή καθ' εαυτή δεν  είναι επικίνδυνη, οι υπερβολικά πολλές ώρες εργασίας σε συνδυασμό με το γεγονός ότι πρέπει να επαναλαμβάνουν τις ίδιες κινήσεις για πολλές ώρες στην ίδια στάση, δημιουργεί κινδύνους για την υγεία. Ο Ζαχίρ B. μας δήλωσε: «Η δουλειά ήταν πολύ σκληρή, ιδίως γιατί έπρεπε να καθόμαστε σε μια καρέκλα τόσες ώρες. Ήταν εύκολη δουλειά, δεν χρειαζόταν να  έχεις ειδικές γνώσεις, αλλά ήταν σκληρή. Με πονούσε η πλάτη και ο ώμος μου. Επειδή ήμουν συνεχώς σκυμμένος μπροστά, τώρα με πονά ο σβέρκος μου.»[262]

Ο δεκαεπτάχρονος Μουσά M. είχε ξεκινήσει να δουλεύει από πολύ μικρός  και για χρόνια έραβε ρούχα. Περιγράφει τις συνέπειες για την υγεία του από το ότι δούλευε για πολλές ώρες συνεχώς: «όταν ήμουν στο Ιράν, αλλά και στην Τουρκία, δούλευα σα ράφτης. Ο γιατρός μου είπε να αλλάξω δουλειά γιατί καθόμουν χωρίς να κινούμαι πολλές ώρες… Αν τώρα δουλέψω για πολύ ώρα, έχω πόνους στα νεφρά…¨όταν δουλεύω πολύ, πονώ πολύ. Τότε παίρνω τα φάρμακά μου.»[263]

Η συγκομιδή των πορτοκαλιών γίνεται το χειμώνα, όταν κάνει κρύο και βρέχει. Τα παιδιά που μαζεύουν τα πορτοκάλια μας είπαν ότι ξεκινούσαν να δουλεύουν από τις 4 το πρωί με θερμοκρασίες κάτω από το μηδέν και ότι τα πορτοκάλια που μάζευαν ήταν καλυμμένα με πάχνη. Τα παιδιά δεν είχαν αρκετά ζεστά ρούχα. Έτσι αρκετά αρρώσταιναν από την δουλειά κάτω από αυτές τις συνθήκες. Ο δεκαεξάχρονος Χαφέζ Σ. δήλωσε: «το πρωί τα δένδρα ήταν γεμάτα πάγο. Στο περιβόλι ανάβαμε φωτιά, μετά από λίγα λεπτά [μαζεύοντας πορτοκάλια] πηγαίναμε στη φωτιά για να ζεστάνουμε τα χέρια μας. Δεν είχαμε ζεστά ρούχα.» [264]

Ένας ενήλικας, ο Γιουσούφ Κ. θυμάται πώς έπεφταν άρρωστοι οι εργάτες που μάζευαν πορτοκάλια στην Άρτα, πολλοί από τους οποίους ήταν παιδιά, 14 και 15 χρονών:  «Ήταν πολύ σκληρή δουλειά και έκανε πολύ κρύο. Στις 4 το πρωί είχε παγωνιά και βάζαμε τα χέρια στις μασχάλες μας για να τα ζεστάνουμε…Όταν πηγαίναμε στη δουλειά χωρίς νερό, έπρεπε να τρώμε πορτοκάλια. Τα πορτοκάλια ήταν παγωμένα και ο κόσμος αρρώσταινε. Κάποιοι ξεχνούσαν να φέρουν νερό και το ένα μπουκάλι τελείωνε πολύ γρήγορα, μετά δεν είχαν άλλο νερό.» [265]

Τα παιδιά που δουλεύουν σε οικοδομές υφίστανται επίσης βλάβη στην υγεία τους επειδή δουλεύουν απροστάτευτα από τον ήλιο. Ο  δεκατετράχρονος Βαλή Π. έκανε τη σύγκριση ανάμεσα στη δουλειά στις οικοδομές και στα θερμοκήπια: «Καλύτερα είναι να δουλεύεις σε  θερμοκήπια… Εκεί έχει ζέστη, αλλά όταν δουλεύεις έξω, σχεδόν πάντα είσαι στον ήλιο» [266] . Ο Αρίφ Λ. μας ανέφερε πώς αρρώστησε δουλεύοντας απροστάτευτος στον ήλιο: «Μια μέρα αρρώστησα. Εκείνη τη μέρα ανέβαζα τούβλα στον τρίτο όροφο. Όταν γύρισα σπίτι, ξαφνικά άνοιξε η μύτη μου. Είχε πολύ ήλιο την ημέρα εκείνη και εγώ δούλευα συνεχώς στον ήλιο…Δεν υπήρχε προστασία από τον ήλιο» [267] .

Η συγκατοίκηση με ενήλικες μέσα σε συνθήκες συνωστισμού, κακής υγιεινής και υποτυπώδους θέρμανσης, γεννά κινδύνους ασφάλειας και υγείας για τα ασυνόδευτα παιδιά.  Πολλά ασυνόδευτα παιδιά με τα οποία μίλησε η  Human Rights Watch που δούλευαν σε περιβόλια ζούσαν συχνά σε άθλια καταλύματα που τους προσέφεραν οι εργοδότες τους και πλήρωναν, μερικές φορές, υπερβολικό νοίκι.. Ο Γιουσούφ Κ.  περιγράφει πώς έπρεπε να μοιράζονται μια τουαλέτα 30 άτομα και πώς έμεναν 60 άνθρωποι σε ένα δωμάτιο, στο οποίο κοιμόντουσαν, έτρωγαν και έμεναν όποτε οι καιρικές συνθήκες δεν τους επέτρεπαν να δουλεύουν έξω. Για τον χώρο αυτό ο ιδιοκτήτης έπαιρνε από τον καθένα νοίκι 90 ευρώ τον μήνα, συνολικά ένα πόσο περίπου 5,000 ευρώ.[268]. Όλα τα άτομα με τα οποία μίλησε η Human Rights Watch είπαν ότι πολλά ανήλικα αγόρια ζούσαν και δούλευαν κάτω από τέτοιες συνθήκες. Ο 15-χρονος  Ακτάρ Π. θυμάται όταν μάζευε πορτοκάλια στο Άργος:

«Έβαζαν σε κάθε δωμάτιο δέκα άτομα μαζί. Το δωμάτιο ήταν…περίπου 12 τετραγωνικά μέτρα. Πληρώναμε ένα ευρώ τη βραδιά.  Είχε ένα στρώμα, αλλά δεν υπήρχαν ούτε κουβέρτες ούτε σεντόνια. Ο φίλος μου είχε μια κουβέρτα και κοιμόμασταν οι δύο μας κάτω από μια κουβέρτα. Το δωμάτιο δεν ήταν καθαρό γιατί δεν υπήρχε χώρος να βγάλεις τα παπούτσια και τρώγαμε και κοιμόμασταν στο ίδιο δωμάτιο. Υπήρχε μια τουαλέτα για όλους μας [37 άτομα]. Η τουαλέτα ήταν στην αυλή, δεν είχε στέγη ούτε τρεχούμενο νερό.» [269]

Ώρες Εργασίας και Αμοιβή

Οι ώρες εργασίας και η αμοιβή των παιδιών με τα οποία μίλησε η Human Rights Watch ποίκιλλαν ανάλογα με τη δουλειά και τον κλάδο. Κοινό χαρακτηριστικό, ωστόσο, για όλα τα παιδιά ήταν ότι οι αμοιβές ήταν χαμηλότερες από το ελάχιστο νόμιμο ημερομίσθιο. Μερικές φορές, τα παιδιά έπαιρναν έως και 30% του ελάχιστου ημερομίσθιου.[270]

Στις οικοδομές, όπου τα παιδιά συχνά προσλαμβάνονται με το μεροκάματο, η δουλειά αρχίζει από πολύ νωρίς το πρωί μέχρι τις 3 με 4 το απόγευμα. Τα παιδιά μας είπαν ότι το ημερομίσθιο είναι περίπου 25 ευρώ τη μέρα. Ο 16-χρονος Μωχάμεντ Β. μας είπε: «Δούλευα από τις 7 το πρωί μέχρι τις 4-5 το απόγευμα για  20, 25 ή 30 ευρώ». [271]

Τα παιδιά που δουλεύουν στα χωράφια και στα ραφεία δουλεύουν συχνά 12 ή και περισσότερες ώρες την ημέρα. Στις βιοτεχνίες ρούχων παίρνουν δυόμιση με τρία ευρώ την ώρα. Στις γεωργικές δουλειές πληρώνονται με βάση την ποσότητα καρπών που μαζεύουν, περίπου δεκαπέντε ευρώ τον τόνο για τα πορτοκάλια. Αυτό σημαίνει ότι στα περιβόλια όπου δεν υπάρχουν αρκετά φρούτα, τα παιδιά δουλεύουν τελικά περισσότερες ώρες για την ίδια αμοιβή  - μπορεί να βγάζουν μόνο δέκα ευρώ την ημέρα.  Συχνά δε, τα παιδιά που δουλεύουν στα χωράφια, έχουν να πληρώσουν επιπλέον από τον μισθό τους και την άθλια στέγη που τους παρέχουν οι εργοδότες τους.  Ο 16-χρονος Ζαφέζ Σ. θυμάται:

«Παίρναμε 15 ευρώ τον τόνο τα πορτοκάλια. Προσπαθούσαμε να μαζέψουμε όσα περισσότερα μπορούσαμε. Δουλεύαμε τέσσερις μαζί. Έβγαζα γύρω στα 15 ευρώ [τη μέρα]. Μια μέρα κατάφερα να βγάλω 20 ευρώ. Είχα δουλέψει 19 μέρες και…βγάζοντας τα έξοδα για το φαγητό και το νοίκι, μου έμειναν 150 ευρώ.» [272]

Τα παιδιά δεν είχαν αρκετό χρόνο ανάπαυσης ανάμεσα στη δουλειά. Τα διαλείμματα μέσα στη μέρα είτε απαγορεύονταν είτε ήταν πολύ σύντομα. Ξυπνούσαν στις 3:30 το πρωί είτε για να πάνε για δουλειά σε μια  μακρινή τοποθεσία, είτε για να καθίσουν στην ουρά για την πρωινή προσωπική υγιεινή τους στους υπερπλήρεις χώρους όπου έμεναν [273] . Σε μια περίπτωση, ένα 17-χρονο παιδί μας είπε ότι στη διάρκεια της 12-ωρης δουλειάς του σε μια βιοτεχνία ρούχων κάτω από άθλιες συνθήκες "δεν με άφηναν να σταματήσω ούτε λεπτό αλλιώς θα με απέλυαν" [274] .

Χωρίς επίτροπο που να μεριμνά για το συμφέρον τους, χωρίς νόμιμο καθεστώς και χωρίς άδεια εργασίας, τα παιδιά είναι υποχρεωμένα να βγάζουν τα προς το ζην χωρίς κανένα τρόπο αυτοπροστασίας τους από τη δουλειά σε συνθήκες εργασιακής εκμετάλλευσης που συχνά θυμίζουν καταναγκαστική εργασία. Το γεγονός ότι εξαρτώνται από τα χρήματα αυτά, τα καθιστά εύκολο στόχο εκμετάλλευσης. Ο 15-χρονος  Νουρουλά Φ. που ξεφόρτωνε βαριά κιβώτια από φορτηγά σε ένα εργοστάσιο μας είπε:  

«Στην αρχή το αφεντικό μου είπε ότι αν έβγαζα άδεια εργασίας, θα έπαιρνα 29 ευρώ τη μέρα. Μετά από 20 μέρες [μου είπε ότι]  400 ευρώ έφταναν και ότι έπρεπε να φύγω. Επειδή είχα δουλέψει υπερωρίες μου χρωστούσε επιπλέον 300 ευρώ. Όταν ζήτησα τις υπερωρίες μου, το αφεντικό μου είπε πως αν χρειαζόμουν περισσότερο χρόνο για [την ίδια δουλειά] αυτό ήταν δικό μου πρόβλημα.»[275]

Σε μερικές περιπτώσεις, η εκμετάλλευση των παιδιών στη εργασία τους μπορεί να αγγίξει τα όρια της εξαναγκαστικής εργασίας. Ο Βαλή Ν. έφθασε στην Ελλάδα το 2004, σε ηλικία 14 ετών. Ταξίδεψε στην Αθήνα μόνος του, εμπιστευόμενος ένα ξένο με τον οποίο κατάφερε να επικοινωνήσει και βρέθηκε να δουλεύει για επτά μήνες:

«[Στην Αθήνα] Βρήκα κάποιον… που μιλούσε Μπάνγκλα… και γίναμε φίλοι. Μου είπε να πάμε σε ένα εργοστάσιο όπου έραβαν ρούχα, να δουλέψουμε και να μείνουμε εκεί. Στο μέρος αυτό δούλευα και κοιμόμουν. Δούλευα 12 ώρες την ημέρα και κοιμόμουν σε ένα τραπέζι εκεί. Δούλευα κάθε μέρα και δεν βγήκα ποτέ έξω. Είχα κόκκινη κάρτα, αλλά ο άνθρωπος αυτός μου είπε ότι το χαρτί αυτό δεν ήταν καλό και ότι η αστυνομία θα με έπιανε. Μου είπε να μένω μέσα για δική μου ασφάλεια…έμεινα εκεί 7 μήνες. Το αφεντικό μου είπε ότι θα μου αφαιρούσε από το μισθό μου το κόστος για το φαγητό και τον ύπνο. Για ένα μήνα, πήρα 50 ευρώ.»[276]

Οι νομικές προδιαγραφές που διέπουν την παιδική εργασία

Η διεθνής νομοθεσία δεν απαγορεύει όλες τις μορφές εργασίας από παιδιά. Οι συμβάσεις του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ΔΟΕ), ωστόσο, απαγορεύουν την εργασία που στερεί από τα παιδιά την παιδική τους ηλικία, που παρεμβαίνει στη σχολική τους εκπαίδευση, μειώνει τις δυνατότητες και την αξιοπρέπειά τους και είναι επιβλαβής για την σωματική, ψυχική ή κοινωνική τους ανάπτυξη. [277] Η Ελλάδα είναι Συμβαλλόμενο Μέρος σε κάποιες από τις βασικές συμβάσεις που απαγορεύουν την παιδική εργασία, όπως τη Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού, [278] τη Σύμβαση 182 του ΔΟΕ σχετικά με τις απαγορεύσεις και τις άμεσες ενέργειες για την κατάργηση των χειροτέρων μορφών παιδικής εργασίας (Σύμβαση για τις χειρότερες  μορφές παιδικής εργασίας ), και τη Σύμβαση 138 του ΔΟΕ περί του κατώτατου ορίου ηλικίας εισόδου στην απασχόληση (Σύμβαση περί κατώτατης ηλικίας) [279] . Ωστόσο, δεν έχει κυρώσει τη Σύμβαση 184 του ΔΟΕ για την Ασφάλεια και την Υγεία στη Γεωργία. [280] Ο Ευρωπαϊκός Κοινωνικός Χάρτης περιλαμβάνει επίσης και άλλες προστατευτικές διατάξεις, όπως το  δικαίωμα του παιδιού σε δίκαιο μισθό και την ανάγκη περιορισμού των ωρών εργασίας με βάση την ανάπτυξη του παιδιού. [281] .Οι διεθνείς συμβάσεις στις οποίες η Ελλάδα είναι Συμβαλλόμενο Μέρος αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα της εθνικής νομοθεσίας και υπερισχύουν κάθε άλλης αντίθετης διάταξης νόμου. [282]

Κυρώσεις προβλέπονται και από τη μεταναστευτική και από την εργατική νομοθεσία. Η μεταναστευτική νομοθεσία απαγορεύει στους εργοδότες να απασχολούν αλλοδαπούς χωρίς άδεια παραμονής [283] . Ο εργοδότης που  παραβαίνει τον νόμο για την απαγόρευση της παιδικής εργασίας αντιμετωπίζει ποινές φυλάκισης μέχρι δύο ετών, την επιβολή προστίμου και διοικητικές κυρώσεις που φθάνουν μέχρι τη διακοπή της λειτουργίας της επιχείρησής του [284] . Και οι δύο διατάξεις επιβάλλουν τις ίδιες κυρώσεις  και στον έχοντα την επιμέλεια του ανηλίκου [285] . Παρά την ύπαρξη των απαγορευτικών αυτών διατάξεων, ωστόσο, οι εργοδότες που τις παραβιάζουν αντιμετωπίζουν μικρό μόνο κίνδυνο κυρώσεων.

Όταν η Ελλάδα κύρωσε το 2001 τη Σύμβαση για τις Χειρότερες Μορφές Εργασίας των Παιδιών, οι επιθεωρητές εργασίας ανέλαβαν την ευθύνη στοχοθετημένων δράσεων προστασίας των παιδιών. [286] Η ελληνική κυβέρνηση ανέφερε στην έκθεσή της για το 2004, ότι οι επιθεωρητές εργασίας διαπίστωσαν πως 35 συνολικά παιδιά εργάζονταν σε απαγορευμένες μορφές απασχόλησης και επιβλήθηκαν πρόστιμα σε 33 εργοδότες ενώ ασκήθηκαν διώξεις σε δύο εργοδότες. [287] . Το 2005, πέντε εργοδότες διώχθηκαν για παράνομη απασχόληση ανηλίκων, ενώ σε 29 επιβλήθηκαν πρόστιμα. Δύο περιπτώσεις αφορούσαν οικοδομικές εργασίες. Το 2006 ασκήθηκε ποινική δίωξη σε δύο εργοδότες και επιβλήθηκαν πρόστιμα σε 17, κανένας από τους οποίους δεν εκτελούσε οικοδομικές δραστηριότητες. Το 2007 ασκήθηκε ποινική δίωξη για παράνομη απασχόληση ανηλίκων σε εννέα εργοδότες, επιβλήθηκαν κυρώσεις σε 18, ενώ πάλι κανείς δεν ανήκε στον κλάδο των οικοδομών. [288]  

Οι αριθμοί αυτοί φαίνονται χαμηλοί σε σχέση με τον αριθμό των παιδιών που πιστεύεται ότι εργάζονται, βάσει των μαρτυριών από 14 άτομα με τα οποία μίλησε η  Human Rights Watch που εργάζονταν σε απαγορευμένες μορφές παιδικής εργασίας[289]. Πέραν τούτου, δεν διαπιστώθηκε καμία παράβαση παιδικής εργασίας στον γεωργικό τομέα, όπου καταγράψαμε τις περισσότερες μαρτυρίες εργασίας παιδιών[290]. Θέσαμε στο Υπουργείο Απασχόλησης και Κοινωνικής Προστασίας το ερώτημα κατά πόσον τα ασυνόδευτα παιδιά αντιμετωπίζουν ιδιαίτερους κινδύνους στην παροχή παιδικής εργασίας και αν υπάρχουν και λειτουργούν προγράμματα για τον περιορισμό των κινδύνων αυτών. Το Υπουργείο απάντησε ότι «λαμβάνεται ιδιαίτερη μέριμνα για τους ασυνόδευτους ανηλίκους που ζητούν άσυλο, ενημερώνονται οι εισαγγελείς για την παράνομη είσοδο του ανηλίκου και, κατά την κράτηση, οι ανήλικοι κρατούνται χωριστά από τους ενήλικες»[291]. Δυστυχώς, όπως αποκαλύπτει η παρούσα έκθεση, η δήλωση αυτή δεν ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα.

Εμπορία παιδιών

Όπως αναφέραμε προηγουμένως στο κεφάλαιο ΙΙ, όταν οι αρχές εξετάζουν ευάλωτες περιπτώσεις παιδιών, ένα από τα θέματα που πρέπει να προσέχουν είναι το ενδεχόμενο τα ασυνόδευτα παιδιά να είναι θύματα εμπορίας και διακίνησης. Η πραγματικότητα ωστόσο δείχνει ότι τα ασυνόδευτα παιδιά, αν δεν είναι ήδη στα χέρια των διακινητών που τα φέρνουν στην Ελλάδα, διατρέχουν μεγάλο κίνδυνο να πέσουν στα χέρια τους αφού εισέλθουν στη χώρα λόγω της αποτυχίας του συστήματος προστασίας. Οι απρόσφορες διαδικασίες που ακολουθεί η αστυνομία – ή σωστότερα η έλλειψη διαδικασιών – σημαίνει ότι δεν γίνεται εντοπισμός των θυμάτων εμπορίας. Η ανεπαρκής παροχή προστασίας διευκολύνει την λειτουργία των κυκλωμάτων εμπορίας. Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Μετανάστευσης (ΔΟΜ), οι αρχές δεν έχουν προσαρμοσθεί στις νέες μορφές εμπορίας που περιλαμβάνουν παιδιά θύματα, και στις νέες μορφές εκμετάλλευσης, που δεν είναι μόνο η σεξουαλική. Αντίθετα, όπως μας αναφέρθηκε, στο μυαλό των αστυνομικών η εμπορία συνδέεται ακόμα εν πολλοίς με την διακίνηση γυναικών από τις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης για σκοπούς σεξουαλικής εκμετάλλευσης. [292]

Ασυνόδευτα Κορίτσια

Βεβαίως, η σεξουαλική εκμετάλλευση αποτελεί έναν από τους σημαντικούς κινδύνους. Ο Ειδικός Εισηγητής του Ο.Η.Ε. για την πώληση παιδιών, παιδική πορνεία και παιδική πορνογραφία ανέφερε ήδη από το 2005 ότι η εμπορία ασυνόδευτων κοριτσιών από την Αφρική στην Ελλάδα για σκοπούς σεξουαλικής εκμετάλλευσης αποτελούσε μια νέα τάση στη χώρα. [293]

Αυτή τη στιγμή γνωρίζουμε πολύ λίγα πράγματα για τη μοίρα των ασυνόδευτων κοριτσιών. Δεν υπάρχουν ειδικά καταφύγια για κορίτσια θύματα εμπορίας  (που να παρέχουν υψηλότερο επίπεδο ασφάλειας και να καλύπτουν τις ειδικές ανάγκες των κοριτσιών αυτών) ούτε, γενικότερα ειδικά κέντρα φιλοξενίας για ασυνόδευτα κορίτσια.[294]. Η διερεύνηση και τεκμηρίωση της κατάστασής τους απαιτεί διεξοδική και σε βάθος έρευνα. Κατά τη διεξαγωγή της έρευνας για την παρούσα έκθεση, η Human Rights Watch συγκέντρωσε μόνο ανεκδοτικές μαρτυρίες για το θέμα αυτό. Ωστόσο οι ασχολούμενοι με το φαινόμενο της εμπορίας παιδιών στην Ελλάδα σε ΜΚΟ, μας ανέφεραν ότι πολλά κορίτσια καταλήγουν θύματα σεξουαλικής εκμετάλλευσης ή εργάζονται ως πόρνες στην Αθήνα.[295]

Η Human Rights Watch μίλησε με τρία ασυνόδευτα κορίτσια που βρίσκονταν υπό κράτηση και υπήρξαν, ενδεχομένως, θύματα εμπορίας. Μια δεκαεξάχρονη κοπέλα από τις Φιλιππίνες μας είπε πως είχε έρθει στην Αθήνα για να βρει «την θεία της» και κατέληξε να δουλεύει ως οικιακή βοηθός.[296] Αργότερα εξαφανίστηκε από το κέντρο παιδικής μέριμνας στο οποίο διέμενε μαζί με μια νεότερη κοπέλα από τη Σομαλία. Και οι δύο δήλωσαν στο προσωπικό του κέντρου ότι είχαν τους « συζύγους» τους στην Αθήνα.

Η δεκάχρονη Φατμέ Σ, ένα ασυνόδευτο κορίτσι από το Σομαλία μας είπε όταν τη συναντήσαμε ότι είχε κρατηθεί για 15 μέρες στα κρατητήρια της Πέτρου Ράλλη στην Αθήνα. Ήταν η τέταρτη φορά που βρισκόταν υπό κράτηση:

«Με λενε Φατμέ. Είμαι δέκα χρονών. Είπα στην αστυνομία πόσων χρονών είμαι, αλλά δεν έχουν κάπου αλλού να με πάνε. Με έπιασαν στα σύνορα. Μου έδωσαν ένα χαρτί να φύγω σε ένα μήνα. Είμαι στη φυλακή αυτή 15 μέρες. Προηγουμένως όμως, με έπιασαν δύο φορές στο αεροδρόμιο και με άφησαν. Είμαι μόνη μου. Δεν έχω κανέναν εδώ. Όταν με αφήσουν θα πάω στην πλατεία Ομονοίας. Δεν έχω κανέναν. Είμαι έξι μήνες στην Ελλάδα. Ήρθα από το αεροδρόμιο.»[297]

Το κορίτσι δεν είχε παραπεμφθεί σε καμιά ειδικευμένη δομή  μετά την κράτησή της. Όταν ρωτήσαμε το προσωπικό των κρατητηρίων για τις υφιστάμενες διαδικασίες για κορίτσια όπως αυτή, δεν ήταν σε θέση να μας εξηγήσουν τις δραστηριότητες που θα αναλάμβαναν για την παροχή προστασίας της και την παραπομπή της σε ειδικευμένες υπηρεσίες.[298] 

Ασυνόδευτα Αγόρια

Η Human Rights Watch μίλησε με δώδεκα περίπου ασυνόδευτα αγόρια λίγο μετά την απελευθέρωσή τους από το κέντρο κράτησης της Μυτιλήνης. Όλα, μετά την απελευθέρωσή τους, είχαν οδηγηθεί στο λιμάνι, τους είχαν δώσει ένα εισιτήριο για το πλοίο για την Αθήνα και αφέθηκαν να τα βγάλουν πέρα μόνοι τους χωρίς καμία περαιτέρω ενημέρωση ή βοήθεια. Μεταξύ αυτών ήταν ο Σακίμπ Κ., ένα δεκαπεντάχρονο αγόρι από το Αφγανιστάν. Από ό, τι προκύπτει από τη διήγησή του για το πώς έφθασε στην Ελλάδα από το Πακιστάν, φαίνεται ότι ήταν θύμα εμπορίας και ότι ακόμα βρισκόταν σε άμεσο κίνδυνο:

«Ο θείος μου, μου είπε να πάω στην Ελλάδα και ότι εκεί η ζωή μου θα ήταν καλύτερη. Ο πατέρας μου δεν το ήθελε αλλά ο θείος μου είπε ότι πρέπει να φύγω. Ο θείος μου έπρεπε να πληρώσει περίπου 6,000 δολάρια …μου είπε ότι θα δούλευα και θα τον ξεπλήρωνα. Υπάρχουν δύο διακινητές, ένας στο Πακιστάν και ένας στην Αθήνα. Είπαν ότι θα με κρατήσουν φυλακισμένο μέχρι να τους δώσουν τα χρήματα. Νομίζω ότι ο θείος μου θα τους πληρώσει…ο διακινητής ξέρει ότι είμαι στο πλοίο. Όταν φθάσουμε στον Πειραιά, θα με περιμένει και θα με πάει σε ένα σπίτι να τηλεφωνήσω στο Πακιστάν. Αν [ο θείος μου] δεν τους δώσει τα χρήματα, θα με κρατήσει εκεί.»[299]

Ο Σακίμπ Κ. είχε απελευθερωθεί την ίδια μέρα με πολλούς άλλους, ενήλικες και ανήλικους. Του είχε δοθεί μια διαταγή απέλασης με την οποία του ζητούσαν να εγκαταλείψει τη χώρα μέσα σε 30 ημέρες. Στο κέντρο κράτησης της Μυτιλήνης δεν υπήρχε διερμηνέας και οι αρχές δεν του πήραν συνέντευξη.[300]

Όταν το πλοίο έφθασε στον Πειραιά, η Human Rights Watch παρακολούθησε την αποβίβαση των παιδιών. Ένας σύνδεσμος πλησίασε γρήγορα τον Σακίμπ Κ. μαζί με τα άλλα παιδιά. Ο διερμηνέας της Human Rights Watch ήταν ένας νεαρός Αφγανός και αναμίχθηκε με τα παιδιά από το πλοίο. Αμέσως τον πλησίασε ένας ξένος που του προσέφερε ένα μέρος για να μείνει. Την τιμή της διαμονής, όπως του είπε, θα την συζητούσαν όταν έφθαναν εκεί.[301]. Σε απόσταση 15 μέτρων από τη σκηνή αυτή στέκονταν αρκετοί αστυνομικοί που δεν έδειξαν κανένα ενδιαφέρον για το πού θα πήγαιναν κατόπιν τα παιδιά.

Οι απρόσφορες διαδικασίες για τον εντοπισμό των θυμάτων εμπορίας ή του κινδύνου να πέσουν θύματα εμπορίας

Φαίνεται μάλιστα ότι οι αρμόδιοι δεν αντιλαμβάνονται ότι οι διαδικασίες που ακολουθούν είναι ακατάλληλες και ότι τούτο σημαίνει πως η εμπορία -και οι κίνδυνοι να πέσουν τα παιδιά θύματα εμπορίας-μπορεί να μην διαπιστωθεί. Κατά την επίσκεψή της στο κέντρο κράτησης μεταναστών Κυπρίνου, στο Φυλάκιο Έβρου, η  Human Rights Watch ρώτησε έναν υψηλά ιστάμενο υπεύθυνο (τον Αστυνομικό Διευθυντή Ορεστιάδας, στην περιοχή του Έβρου) αν υπήρχαν θύματα εμπορίας ανάμεσα στις έξι γυναίκες από την Ανατολική Ευρώπη και κάποια ασυνόδευτα παιδιά, μεταξύ των οποίων ένα δωδεκάχρονο κοριτσάκι, που βρίσκονταν στο κέντρο. Η απάντησή του ήταν η εξής: «Δεν έχουμε θύματα διακίνησης. Έχω εκπαιδευτεί στο θέμα αυτό και μπορούμε να τα εντοπίσουμε.»[302] Παρά τις διαβεβαιώσεις αυτές, ωστόσο, η Human Rights Watch διαπίστωσε ότι δεν υπάρχει διερμηνέας στο προσωπικό του κέντρου κράτησης. Επιπλέον, μια κοπέλα από το Αφγανιστάν που ήρθε με τον ανήλικο αδελφό της και τον ανήλικο ξάδερφό της είπε στη Human Rights Watch ότι, από τότε που έφθασε δεν είχαν πάρει συνέντευξη ούτε από αυτή ούτε από τον αδελφό της.  Το μόνο που τους είχαν πει ήταν ότι θα έμεναν κρατούμενοι για τρεις μήνες και η παρουσία τους εκεί αντιμετωπιζόταν σαν να ήταν ενήλικες[303]. Η Human Rights Watch δεν μπόρεσε να ερευνήσει περισσότερο για το κατά πόσον στο κέντρο διέμεναν και άλλα παιδιά με ιδιαίτερες ανάγκες γιατί οι αρχές δεν μας έδωσαν την άδεια να μιλήσουμε με όλους τους κρατούμενους.

Σύμφωνα με αξιόπιστες πληροφορίες που έφθασαν στη Human Rights Watch, σε ένα από τα νησιά του Αιγαίου, κορίτσια που ενδεχομένως ήταν θύματα εμπορίας κρατούνταν μαζί με τον πιθανό διακινητή τους. Παρότι η Αστυνομία είχε ενημερωθεί για την παρουσία του πιθανού αυτού διακινητή, τους άφησε ελεύθερους ταυτόχρονα. Όπως μας είπαν «για την αστυνομία είναι μεγάλη φασαρία να προστατεύει τα κορίτσια αυτά». [304]

Έλλειψη εγγυήσεων μετά την απελευθέρωση από τα κέντρα κράτησης

Ο Αστυνομικός Διευθυντής Σάμου περιέγραψε στην Human Rights Watch τον τρόπο που αφήνουν ελεύθερα τα ασυνόδευτα παιδιά από το κέντρο κράτησης στη Σάμο: «αν την επόμενη έλθει ένας συγγενής και ζητήσει την απελευθέρωση του παιδιού, το αφήνουμε – ακόμα και την άλλη μέρα.»[305] Όταν τον ρωτήσαμε περισσότερες λεπτομέρειες για το πώς ελέγχεται η ταυτότητα του συγγενούς, άλλαξε τη δήλωσή του και μας είπε ότι δεν παραδίδουν το παιδί αν δεν είναι βέβαιοι ότι το άτομο αυτό είναι όντως συγγενής του. Πρόσθεσε δε ότι τα παιδιά σπάνια έχουν έγγραφα ταυτότητας. Οι απαντήσεις του υποδηλώνουν σαφώς ότι δεν ακολουθούνται καθορισμένες διαδικασίες όταν εμφανίζονται ενήλικες που δηλώνουν ότι είναι συγγενείς ή έχουν την επιμέλεια ενός ανηλίκου και ζητούν την απελευθέρωσή του.  

Ο Αστυνομικός Διευθυντής Ορεστιάδας, όπου πηγαίνουν τα ασυνόδευτα παιδιά μετά την απελευθέρωσή τους, δήλωσε στη  Human Rights Watch: «τα ασυνόδευτα παιδιά παραμένουν [υπό κράτηση] μέχρι τρεις μήνες. Συγγενείς ή φίλοι έρχονται να τους παραλάβουν…Συνήθως κάποιος έρχεται να τους πάρει. Δεν ταξιδεύουν μόνα τους»[306]. Όπως μας αναφέρθηκε, ωστόσο, στην πράξη τα παιδιά αφήνονται ελεύθερα με μια διαταγή απέλασης και χωρίς περαιτέρω βοήθεια. [307]

Η έλλειψη εχέγγυων ασφαλείας αφήνει ελεύθερο το πεδίο για τους διακινητές που εκμεταλλεύονται προς όφελός τους την απελπιστική θέση στην οποία βρίσκονται πολλά ασυνόδευτα παιδιά. Διάφορες συμμορίες στρατολογούν παιδιά για εργασιακή εκμετάλλευση στην Αθήνα ή την Πάτρα (βλέπε σχετικά το πρώτο τμήμα του κεφαλαίου αυτού). Κινούνται ελεύθερα σε δημόσιους χώρους όπου μπορούν εύκολα να προσεγγίσουν τα παιδιά και να τα παγιδεύσουν με την υπόσχεση να τα μεταφέρουν σε άλλη χώρα. Ο δεκατετράχρονος  Βαλή Π. μας είπε:

«Κάποιος άνθρωπος μου είπε ότι μπορούσε να μεταφέρει παιδιά στην Ευρώπη – στο Μοναστηράκι ήταν. Ήταν Αφγανός…Μου είπε ότι υπάρχει μια κυρία από μια άλλη χώρα της Ευρώπης και θέλει να μεταφέρει παιδιά σε άλλη χώρα. Η κυρία θα ερχόταν να πάρει τα παιδιά στο εξωτερικό, αν δεν τους είχαν πάρει τα δακτυλικά αποτυπώματα. Με ρώτησε αν ήθελα να πάω. Μου είπε ότι δεν θα κόστιζε τίποτα … ήθελαν μόνο παιδιά που είναι μόνα τους. Μου είπε ότι η κυρία αυτή ήταν από μια οργάνωση για πρόσφυγες, ίσως τη  UNICEF.»[308]

Η Σύμβαση για τα Δικαιώματα του Παιδιού επιβάλλει στα Συμβαλλόμενα Κράτη να λαμβάνουν όλα τα κατάλληλα μέτρα για να εμποδίσουν την απαγωγή, την πώληση ή το δουλεμπόριο παιδιών, για οποιονδήποτε σκοπό και με οποιαδήποτε μορφή.[309] Το Προαιρετικό Πρωτόκολλο στη Σύμβαση για την Πώληση Παιδιών, Παιδική Πορνεία και Παιδική Πορνογραφία αναγνωρίζει ότι  ιδιαιτέρα ευάλωτες ομάδες, μεταξύ των οποίων τα ανήλικα κορίτσια, αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο σεξουαλικής εκμετάλλευσης και καλεί τα Συμβαλλόμενα Κράτη να ασχοληθούν ιδιαίτερα με την προστασία των παιδιών αυτών.[310]

Τόσο η Διεθνής Αμνηστία όσο και το Υπουργείο Εξωτερικών των Η.Π.Α. έχουν επικρίνει την αδυναμία των αρχών να εντοπίζουν σωστά τα θύματα εμπορίας.[311] Επιπλέον, η ελληνική νομοθεσία αναγνωρίζει και προστατεύει από την απέλαση τα θύματα διακίνησης μόνο αν αυτά «έχουν επιδείξει σαφή βούληση συνεργασίας.»[312] Στα θύματα παρέχεται μια 30-ήμερη προθεσμία περίσκεψης για να αποφασίσουν αν θα συνεργασθούν στην έρευνα για τους εμπόρους. Το καθεστώς θύματος τους χορηγείται μόνο αν συμφωνήσουν να συνεργασθούν, οπότε και τους χορηγείται προσωρινή άδεια διαμονής.Δεν υπάρχουν όμως διατάξεις που  πέραν αυτής της υποχρέωσης συνεργασίας,  να συνυπολογίζουν και τον κίνδυνο να υποστούν αντίποινα  τα ίδια τα θύματα ή οι οικογένειές τους.[313] Λίγα μόνο θύματα εμπορίας λαμβάνουν το καθεστώς του θύματος.[314] Η Human Rights Watch ζήτησε από το Υπουργείο Δικαιοσύνης  τον αριθμό των ανηλίκων που είχαν αναγνωρισθεί ως θύματα εμπορίας και δικαιούνταν τη σχετική προσωρινή άδεια διαμονής. Μέχρι τη στιγμή της σύνταξης της έκθεσης αυτής, δεν είχαμε λάβει καμία απάντηση.

Ο ορισμός της εμπορίας παιδιών στην Ελληνική νομοθεσία δεν είναι τόσο ευρύς όσο σε άλλες διεθνείς συμβάσεις και στην ευρωπαϊκή νομοθεσία.  Ένας έμπορος ανθρώπων στην Ελλάδα καταδικάζεται όταν εκμεταλλεύεται ένα άνθρωπο με τη χρήση βίας, απειλής ή άλλου εξαναγκαστικού μέσου ή την επιβολή ή κατάχρηση εξουσίας ή με τη χρήση απατηλών μέσων ή εκμεταλλεύεται την ευάλωτη θέση ενός προσώπου. Το Πρωτόκολλο για την Εμπορία καθιστά αδίκημα την εμπορία παιδιών ακόμα και αν δεν χρησιμοποιείται κανένα από τα παραπάνω μέσα.[315]

Από τα βασικά διεθνή κείμενα καταπολέμησης της εμπορίας ανθρώπων, η Ελλάδα έχει κυρώσει μόνο το  Προαιρετικό Πρωτόκολλο στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα του Παιδιού, για την Πώληση Παιδιών, Παιδική Πορνεία και Παιδική Πορνογραφία.[316] Έχει υπογράψει, χωρίς να έχει κυρώσει τη Σύμβαση του Ο.Η.Ε. για το Διακρατικό Οργανωμένο Έγκλημα και το Συμπληρωματικό Πρωτόκολλο για την πρόληψη, καταστολή και  τιμωρία της εμπορίας ανθρώπων και ιδιαίτερα γυναικών και παιδιών.[317] Επίσης, έχει  υπογράψει, χωρίς να έχει κυρώσει, τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Δράση κατά της Εμπορίας Ανθρώπων, ενώ έχει επίσης υπογράψει και τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την  Προστασία των Παιδιών από τη Σεξουαλική Εκμετάλλευση και  τη Σεξουαλική Κακοποίηση.[318]