Dozvoliti izbeglicama i raseljenim licima siguran povratak kućama
Dok se većina raseljenih kosovskih Albanaca iz borbi iz 1999-e vratilo svojim kućama, kosovski Srbi, Romi i druge manjine raseljene od juna 1999. godine su u nedoumici da li da se vrate. Od 1999. godine oko 250, 000 Srba i drugih manjina je raseljeno sa Kosova, mnogi na sever Srbije, ostali u Bivšu Jugoslovensku Republiku Makedoniju (BJRM), Crnu Goru i u druga mesta u regionu i izvan.
Malo je onih koji su se dobrovoljno vratili svjim kućama. Podaci Visokog predstavnika UN za izbeglice (UNHCR) ukazuju da se do februara 2008. godine, samo 17,938 raseljenih osoba vratilo. U 2007. godini, registrovano je 1,756 povratka. U isto vreme, prisilna vraćanja iz zemalja zapadne Evrope su u toku, sa oko 2,000 prisilno vraćenih lica u 2007. godini.
Za mnoge raseljene osobe, strahovi zbog bezbednosti i zabrinutost oko slobodnog kretanja, pristup zaposlenju, smeštaju, obrazovanju i drugim javnim službama su se vratili. Prema UNHCR-u, Srbi, Romi i Albanci su i dalje pod rizikom od progona po povratku u mesta gde bi bili manjine. Napadi na one koji se vrate, kao što je bio napad u gradu Klina u 2006. godini narušava napredak. Bezizlazni položaj zbog statusa Kosova stvorio je dodatnu neizvesnost i rizik od daljeg raseljavanja.
Zaposedanje zemljišta i imovine koja pripada raseljenim licima je glavna prepreka povratku. Sporovi oko zaposednute imovine često rezultiraju nasiljem, dok su sudski slučajevi izrazito spori zbog sistematske nedelotvornosti kosovskog pravosudnog sistema. Dobijanje ličnih dokumenta (kao sto su lične karte) može biti teško za raseljene osobe, a naročito za one koje ne govore albanski. Raseljene osobe se takođe žale na preterano komplikovane i predugačke procedure da bi dobili pomoć od međunarodnih organizacija, što ih obeshrabruje da organizuju samostalni povratak.
Da bi se prevazišao trenutan zastoj, vlasti Kosova moraju raditi zajedno sa EU međunarodnom misijom, KFOR-om i UNHCR-om kako bi rešili uzrok raseljenja, i kako bi se osigurala bezbednost i poboljšao pristup zaposlenju, stanovanju i javnim službama. Oni koji vrše napade na povratnike ili oni koji ometaju njihov povratak trebalo bi dovesti pred lice pravde. Vlasti Kosova moraju dosegnuti do raseljenih i izbeglica, Srba, Aškala i Egipćana, i sarađivati sa susednim vladama da bi promovisala njihov održiv povratak. Vlasti u Srbiji isto tako trebaju da igraju konstruktivnu ulogu ohrabrujući povratke onda kada su adekvatni uslovi stvoreni.
Preporuke:
·Rešavati uzroke raseljenja: nesigurnost, nekažnjivost i diskriminacija u pristupu društvenim službama.
·Stvoriti uslove za siguran, dostojanstveni, i održiv dobrovoljni povratak, uključujući adekvatan smeštaj i pristup zdravstvenim i obrazovanim službama.