Permirësimi i Kushteve të Jetesës për Komunitetet Rome, Ashkalinj dhe Egjiptiane

Komunitetet minoritare të Romëve, Ashkalinjve dhe Egjiptianëve (RAE) janë të pambrojtur dhe të margjinalizuara, të ekspozuar ndaj diskriminimit dhe ngacmimeve. Kërkesat e tyre politike, ekonomike dhe sociale nuk janë marrë aspak parasysh gjatë negociatave për statusin final. Komunitet RAE përballen me diskriminim të vazhdueshëm, veçanërisht në mundësinë e punësimit dhe në shërbimet publike dhe vuajnë nga papunësija më e larte, braktisja e shkollave dhe përqindjet e vdekshmërise. Shumë prej tyre banojnë nën stardartin e strehimit, qëndra kolektive apo vendbanime informale.

Në 2007-tën progresi për të ndihmuar RAE të zhvendosur brënda Kosovës ishte tepër i vonuar. Kampi  "Plementina", më i madhi i RAE, u çmontua plotësisht dhe banorëve të ndodhur aty ju ndërrua vendbanimi. Në të njëjtin vit filloi shpërngulja nga një zonë e ndotur nga përberjet e plumbit, drejt shtëpive të rindërtuara në lagjen e Romëve në Mitrovicë, lagje kjo e cila ishte djegur plotësisht në 1999. Disa nga familjet mbeten në pjesën e ndotur.

Kthimet e detyruara të RAE nga Evropa Perëndimore e kane rënduar situatën tashmë të zbehtë të komuniteteve RAE. Ndërkohe që RAE përbëjne vetëm dhjetë përqind të të kthyerve me detyrim në 2007-tën (Romët e Kosovës kryesisht janë dërguar në Serbi) dhe udhëzimet e UNHCR dëshmojne që Ashkalinjtë dhe Egjiptianët zakonisht nuk janë në rrezik përndjekjeje në rast rikthimi, ndikimi i të rikthyerve ne komunitetet pritëse është i një rëndësije të veçantë. Ndihma në shërbim të të rithkthyerve me forcë ka qënë e paktë. Shpeshherë ndodh që ata të përfundojnë ilegalisht në vendbanime të braktisura, apo të varen nga të afërmit të ngarkuar me problemet e tyre. Vetëm disa prej tyre kanë mundësitë e përshtatshme për të frekuentuar shërbimet shëndetësore, shkollat apo punësimin. Kjo ndodh pjesërisht nga mungesa e dokumentave të identitetit, por gjithashtu edhe nga diskriminimi i gjëre me të cilin ata përballen.

Goditja e margjinalizimit ekonomik, social dhe politik të komuniteteve të RAE për të siguruar të drejtat elementare të tyre, është një sfidë urgjente për qeverinë e re të Kosovës dhe për partnerët ndërkombëtarë të tyre. Këtu duhet përfshirë përpjekja për ti ofruar ndihmë RAE-ve të kthyer me forcë në Kosovë, duke i paisur ato me dokumenta personale dhe duke përmirësuar mundësite e tyre për strehim dhe edukim.

Rekomandime:

• Të merren masat e nevojshme për të luftuar diskriminimin ndaj RAE për mundësi strehimit, punësimi dhe të shërbimeve sociale.
• BE-ja duhet të bie dakort për ngrirjen e përkohshme të kthimeve të detyruara të RAE-ve nga vëndet anëtare, derisa gjëndja e tyre të përmirësohet. Çdo rikthim pasues duhet të bazohet në një analizë rreziqesh individuale dhe të marrë parasysh kapacitetin thithës të komunitetit pritës.
• Programet efektive të asistencës duhet të vendosen në vijë përpara se të vijohet me kthime të mëtejshme të detyruara.